Meer weten over eenzaamheid

  • Eenzaamheid staat volop in de belangstelling en is een maatschappelijk probleem, een groot deel van de inwoners in ons land voelt zich wel eens eenzaam. Als je eenzaamheid wilt voorkomen of verminderen is het goed te weten wat eenzaamheid eigenlijk precies is. Welke types er zijn en hoe je er mee om kan gaan.

    Wat is eenzaamheid?

    De formele omschrijving van eenzaamheid is ‘het subjectief ervaren van onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde relaties’. Deze definitie kent de volgende kernpunten:

    • Subjectief: eenzaamheid is altijd een beleving, een gevoel. Niet iedereen heeft dezelfde behoefte aan mensen om zich heen. Het gaat dus om het verschil tussen wat je wilt en wat je hebt.
    • Onplezierig of ontoelaatbaar: eenzaamheid is altijd iets negatiefs en dus iets anders dan ‘alleen zijn’, wat best fijn kan zijn. Maar er zit een groot verschil tussen ‘onplezierig’ en ‘ontoelaatbaar’. Dit geeft aan dat niet alle eenzaamheid even zwaar voelt.
    • Kwaliteit vs. kwantiteit: het gaat niet alleen om hoeveel mensen je kent (kwantiteit), maar ook om de aard en diepgang van de relatie.
    • Bepaalde relaties: heel belangrijk, de ene persoon is de andere niet. Eenzaamheid gaat om het gemis van een bepaald persoon of een bepaalde groep. Dat wil zeggen dat je best veel mensen kunt kennen en een goede relatie met hen kunt hebben. Maar als je toch die ene persoon of groep mist, kun je toch eenzaam zijn.

    Typen eenzaamheid

    We onderscheiden drie typen eenzaamheid. Allereerst is er sociale eenzaamheid. Dat is het gemis van een grotere groep waarvan je deel uitmaakt. Het kan bijvoorbeeld gaan om een groep vrienden, buren of collega’s. Dit zijn veelal mensen om leuke dingen mee te ondernemen, die je het gevoel geven erbij te horen.

    Daarnaast is er emotionele eenzaamheid. Dit is het missen van een hechte, intieme band met één of meer personen. Meestal gaat het om de levenspartner, maar het kan bijvoorbeeld ook een broer, zus, vriend of ouder zijn. Beide typen eenzaamheid kunnen gelijktijdig optreden, maar ook los van elkaar.

    Een derde vorm van eenzaamheid die wordt benoemd is existentiële eenzaamheid. Anders dan bij sociale en emotionele eenzaamheid gaat het bij existentiële eenzaamheid niet om de relatie tussen de eenzame persoon en anderen. Het betreft een individueel gevoel van zingeving, het gevoel er toe te doen. Existentiële eenzaamheid wordt omschreven als een verloren en zwervend gevoel, geen eigen plek of rol in het leven kennen, een gevoel van zinloosheid.

    Twee voorbeelden van eenzaamheid Duiding
    Bart is een jongen van 15 jaar. Zijn moeder is overleden toen hij 8 jaar was. Met zijn vader heeft hij goed contact, maar deze is vaak verdrietig. Bart mist iemand om mee te praten over hoe het op school gaat. Hij heeft niemand om echt mee te praten over hoe sociale contacten ‘werken’. Hierdoor voelt hij zich sociaal onhandig en maakt hij minder vrienden dan hij wil.
    • De ene relatie is de andere niet
    • Emotionele eenzaamheid
    • Vertrouwensband
    • Sociale vaardigheden
    • Sociale eenzaamheid
    Jeanette is een huisvrouw en moeder van twee kinderen. Met haar partner heeft ze besloten dat het beter is thuis te blijven voor de kinderen. Jeanette staat daarachter, maar mist haar werk wel. Ze voelt zich minder nuttig dan gewenst en mist haar collega’s. Wel heeft ze vrijwilligerswerk opgepakt in de buurt om toch iets om handen te hebben.
    • Eigen keuze
    • Zingeving
    • Sociale eenzaamheid
    • De ene relatie is de andere niet

    Omgaan met eenzaamheid

    Niet alle eenzaamheid is op te lossen. Eenzaamheid hoort in sommige gevallen simpelweg bij het leven, zoals de hierboven genoemde voorbeelden laten zien. In andere gevallen kan eenzaamheid wel worden opgelost of verminderd. Als je iemand wilt helpen met zijn of haar eenzaamheid, is het van belang om te weten waar iemand behoefte aan heeft, zodat je daar gericht iets aan kan doen.

    In bovengenoemde voorbeelden is Bart wellicht deels geholpen met een meer diepgaand contact met zijn vader of een andere vertrouwenspersoon en deels met een cursus sociale vaardigheden, hoewel beiden het gemis van zijn moeder niet wegnemen. Jeanette is misschien geholpen met een ander netwerk van bijvoorbeeld vrienden of buren, maar dat is niet zeker. De sociale relaties met collega’s zijn anders dan die met buren of vrienden.

    Als je iemand wilt helpen met zijn of haar eenzaamheid, is het van belang om te weten waar iemand behoefte aan heeft, zodat je daar gericht iets aan kan doen.

    Ons sociale netwerk is voortdurend in beweging. Vriendschappen bloeden dood, nieuwe bloeien op. Relaties gaan uit, nieuwe liefdes dienen zich aan. Maar bij sommige mensen gaat de krimp van het netwerk sneller dan de groei. Zoals bij oudere mensen. Zij werken niet meer, gaan minder vaak de deur uit door fysieke problemen, naasten komen te overlijden en kinderen zijn het huis uit. Bepaalde groepen lopen ook een veel groter risico op ernstige, langdurige eenzaamheid, waaronder werklozen, mensen met chronische gezondheidsproblemen, migranten en dak- en thuislozen.  Dit soort eenzaamheid valt niet op te heffen door wat extra bijeenkomsten in een buurthuis of een praatje met een vrijwilliger.

    In gesprek

    Het belangrijkste advies is om in gesprek te gaan over wat iemand belangrijk vindt en mist, zodat gericht gezocht kan worden naar iets dat daarop aansluit. Iedereen heeft een ander verhaal en dus iets anders nodig. Luisteren naar de ander is daarom heel belangrijk. Daarmee geef je de ander de ruimte om zijn verhaal te doen en leer je over wat de ander belangrijk vindt.

    Het helpt ook soms om eenzaamheid te herkennen bij anderen; meer informatie hierover vind je hier.  Movisie geeft tips over het bespreekbaar maken van eenzaamheid: die vind je hier.  In het dorp Gasselternijveen verzamelde ze ook tips voor het bespreken van eenzaamheid. Over hun ervaringen lees je hier.

    Betrokken Buurten

    Bewonersinitiatieven kunnen in hun buurt ook aan de slag met het voorkomen en verminderen van eenzaamheid. In deze toolkit Betrokken Buurten laten we zien wat je als bewonersinitiatief kunt doen in je buurt om eenzaamheid te verminderen. Welke rol kun je daarin spelen? Hoe versterk je een sociaal netwerk? Hoe zorg je voor langdurige, persoonlijke contacten?

    Meer informatie

    Wil je meer weten over vormen, oorzaken en gevolgen van eenzaamheid of over manieren van interventie? Lees dan eens ‘wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid’.

    Terug naar startpagina Toolkit  | pagina Eenzaamheid bespreekbaar maken

  • Meer van onze leden

    Delfshaven Coöperatie

    Delfshaven Coöperatie

    • Rotterdam

    De Delfshaven Coöperatie werkt als lijm tussen de voegen in verschillende rollen en in samenwerking met wijkpartners ...

    Lees meer >
    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >