Omgaan met dilemma’s in onze omgeving

  • Bij initiatieven in onze woon- en werkomgeving ontkomen we er niet aan: spanningen tussen initiatiefnemers, gemeenten en andere belanghebbenden. Eigen belang kan schuren met algemeen belang, korte termijnwensen met duurzame opties, lokale ambities met die in de regio of in groter verband. De Omgevingswet zit vol met deze tegenstellingen, of dilemma’s. Iets wat we ook zien bij bijvoorbeeld de Lokale en Regionale Energie Strategieën (RES). Zowel de wet als de RES lijken vooral aandacht te geven aan tegenstellingen. Maar “Onder wat scheidt, gaat vaak iets wat bindt verscholen.” Dat is de les van dilemmalogica.

    Wel of geen windmolens in Leidschendam?

    Michiel Steffelaar is bestuurslid van Energy Common Leidschendam-Voorburg (EC-LV). Hij legt uit met welke vreemde situatie de coöperatie EC-LV sinds vorige maand te maken heeft. Toen stelde de gemeenteraad namelijk de uitgangspunten voor de Lokale Energie Strategie vast. Opvallend was dat een meerderheid van de raad geen plek ziet voor nog meer windturbines. Opvallend, omdat de gemeente Leidschendam-Voorburg eerder gezamenlijk met EC-LV een traject startte om bewonersparticipatie bij energie-initiatieven vorm te geven. Of de inwoners van Leidschendam wel of geen windmolens willen staat nog helemaal niet vast.

    Energy Common Leidschendam-Voorburg

    Kortom, er zijn spanningen tussen lokaal belang en (inter-)nationale afspraken rondom duurzame energie en tussen wat inwoners willen en wat de gemeenteraad wenst. Michiel vraagt zich af: “Is er nu sprake van een voldongen feit of zijn er nog democratische mogelijkheden om een serieus gesprek over het wel of niet plaatsen van windmolens in Leidschendam te voeren?”

    “Als je als bewoner of initiatiefnemer met de overheid in gesprek wil komen, dan kan dilemmalogica een goede tool daarvoor zijn.”

    Dilemmalogica om de opties in beeld te krijgen

    “Wie ergens tegen is, is ook ergens voor.” Deze stelling van de filosoof Immanuel Levinas vat ook Guido Rijnja’s kijk op dilemma’s goed samen. Met andere woorden: “Chagrijnige mensen hebben reden voor hun chagrijn.” Guido werkt bij de Rijksvoorlichtingsdienst en bedacht daar het kijkkader ‘dilemmalogica’. Deze werkwijze is weliswaar ontwikkeld door de Rijksoverheid voor ambtenaren die dagelijks met maatschappelijke spanningen werken, maar is bijvoorbeeld ook toepasbaar bij gemeenten die te maken krijgen met de initiatieven van actieve bewoners. Dat zullen we zo zien als Guido dilemmalogica toepast op de casus van Michiel.

    Dilemmalogica is een hulpmiddel waarbij spanningen erkent worden, zodat zienswijzen niet polariseren maar juist een bron worden van gedeelde vragen en verlangens die kunnen leiden tot een nieuw perspectief. De werkwijze is in een zin samen te vatten: erken en toon begrip voor de zorgen of pijn, bundel de zienswijzen, biedt perspectief. Vijf vragen kunnen daarbij behulpzaam zijn:

    1. Wat schuurt en wat maakt dit probleem het bespreken waard?
    2. Wie doet ertoe en waar verlangen zij naar? Breng het speelveld in kaart, met de spelers, hun standpunten, belangen, waarden, voorkeuren en feiten.
    3. Wat scheidt en wat bindt?
    4. Wat heb je nodig?
    5. Werkt het? Deugt het? Doet het deugd?

    Een uitgebreide toelichting vind je hier.

    Common ground in Leidschendam

    Tijdens een online sessie past Guido Rijnja dilemmalogica toe op de situatie in Leidschendam. Onder leiding van Guido buigen actieve bewoners en professionals uit het hele land zich over de vraag welke gedeelde uitgangspunten de belangrijkste spelers uit de hierboven beschreven situatie in Leidschendam hanteren. Stap een, het goed verwoorden van wat er schuurt, is door Michiel Steffelaar al uitgebreid toegelicht. De tweede stap is het benoemen van de spelers. Dat zijn ten eerste bewoners van Leidschendam die buiten het gebied wonen waar windmolens zouden kunnen komen, ten tweede de gemeenteraad en met name de VVD en tot slot de verantwoordelijk wethouder.

    Over Energy Common Leidschendam Voorburg

    EC-LV deelt kennis over en ondersteunt inwoners van Leidschendam-Voorburg bij de verduurzaming van hun woning. Daarnaast bevordert EC-LV het gebruik van lokaal opgewekte, duurzame energie. De baten daarvan vloeien weer terug naar de common. Voorzitter Hank Ort: “EC-LV is opgericht om bij te dragen aan een klimaatbestendige, leefbare gemeente Leidschendam-Voorburg met een duurzame energievoorziening voor alle inwoners. De leden zijn gemotiveerd voor een rol in de energietransitie om samen kansen te benutten voor een meer inclusieve, rechtvaardige en duurzame samenleving.”

    Volgende vraag is waar zij naar verlangen. De inwoners verlangen bijvoorbeeld naar een fijn leefgebied, het gevoel om mee te mogen denken en te beslissen (‘erbij te horen’) en zeggenschap over hun omgeving. De VVD wil vooral weinig gedoe en een tevreden achterban. En de wethouder wil op haar beurt maatschappelijk draagvlak en echte betrokkenheid van burgers bij belangrijke besluiten zoals de energietransitie.

    Hoe kom je daar nu uit? Door te kijken naar waar de partijen het over eens zijn. Samen met de deelnemers maakt Guido een lijstje:

    • Er moet draagvlak zijn voor alles wat er in het kader van de Lokale Energie Strategie bedacht wordt.
    • In 2050 moet de gemeente CO2-neutraal zijn en voor de daarvoor bedachte oplossingen moet draagvlak zijn.
    • Alle partijen willen rust. Guido legt uit: “Mensen zijn niet tegen verandering. Ze zijn tegen veranderen.”
    • Iedereen is voor de betrokkenheid van bewoners. Alleen over de manier waarop dat moet gebeuren, bestaat een verschil van mening.

    Dilemmalogica Guido Rijnja

    De Omgevingswet en participatie

    Ook in de sessie aanwezig is Arjan Nijenhuis, relatiemanager Omgevingswet bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. De Omgevingswet leest gedeeltelijk als een uitnodiging aan belanghebbenden, waaronder bewoners, om zich te mengen in beslissingen over de publieke ruimte. Hoe ziet hij de toepasbaarheid van dilemmalogica in relatie tot de Omgevingswet? “De Omgevingswet gaat vaak uit van burgerparticipatie. Maar het gaat óók over overheidsparticipatie! Als je als bewoner of initiatiefnemer met de overheid in gesprek wil komen, dan kan dilemmalogica een goede tool daarvoor zijn.”

    Arjan is niet de enige die enthousiast is. Anne-Marie Kamevaar, actieve bewoner uit Badhoevedorp, hoort voor het eerst over dilemmalogica en ziet direct kansen. “Door het gesprek te veranderen, door een ander soort taal te gebruiken, kom je in contact met de overheid zonder dat men zich direct ingraaft.”

  • Meer van onze leden

    Delfshaven Coöperatie

    Delfshaven Coöperatie

    • Rotterdam

    De Delfshaven Coöperatie werkt als lijm tussen de voegen in verschillende rollen en in samenwerking met wijkpartners ...

    Lees meer >
    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >