Wat is het uitdaagrecht en hoe werkt het?

Het uitdaagrecht (voorheen ‘right to challenge’) is het recht van bewoners of maatschappelijke organisaties om een publieke taak of dienst van de gemeente, provincie of het waterschap over te nemen. Hoe werkt het uitdaagrecht precies?

Een groep bewoners kan het uitdaagrecht toepassen, wanneer ze denken dat ze een taak efficiënter of beter kunnen uitvoeren dan de instelling die dat nu doet. Bijvoorbeeld ouderenvervoer in de buurt, het groenbeheer, of het runnen van een ontmoetingsplek runnen. Ook het bijbehorende budget gaat dan naar de bewoners of maatschappelijke organisatie toe. De overheid die uitgedaagd wordt moet zo’n verzoek serieus nemen.

Welke diensten kunnen worden uitgedaagd?

In principe kan er op binnen alle domeinen van een gemeente uitgedaagd worden. De meest voorkomende overgenomen taken tot nu toe vallen onder WMO, openbare ruimte & groen, ontmoetingsplekken en energie transitie.

Een aantal taken zoals veiligheid, onderwijs en bijvoorbeeld uitvoering van activiteiten zoals uitgifte van identiteitsbewijzen en de gemeentelijke basis administratie, willen gemeenten graag in eigen beheer houden. Evenals het organiseren van verkiezingen. Alhoewel het best te rechtvaardigen is dat een succesvol bewezen project zoals de buurtvaders, een deel van het budget voor veiligheid in de buurt ontvangt. Gemeenten kunnen in de participatieverordening omschrijven op welke gebieden bewonerscollectieven kunnen uitdagen. Deze helderheid daarover aan de voorkant is prettig zodat de verwachtingen helder zijn.

Wat zijn de voordelen van het uitdaagrecht?

Bewonerscollectieven zien vaak heel goed hoe het anders kan, hoe het beter kan. Juist omdat ze van dichtbij zien hoe het met de leefomgeving gaat en er belang bij hebben dat het goed gaat. Een bewonerscollectief die diensten overneemt of ontwerpt, zet de mensen en de buurt centraal. Ze kijken verder dan het sec uitvoeren van een taak. Het uitdaagrecht zorgt ervoor dat bewonerscollectieven een steviger positie krijgen aan tafel bij de gemeente. Ze zijn niet afhankelijk van een ambtenaar of wethouder die al dan niet positief is over samenwerken met bewonerscollectieven. Een verzoek vanuit het uitdaagrecht moet serieus genomen en onderzocht worden.

Een betaalde opdracht voor bewoners stimuleert de wijkeconomie
Als een bewonerscollectief de diensten zelf overneemt, betekent dat ook dat er meer geld in de wijkeconomie gestoken wordt. Opbrengsten vloeien terug in de wijk. Maar misschien nog wel belangrijker, een bewonerscollectief heeft een focus op lokale werkgelegenheid, dus banen die gecreëerd worden komen eerder bij lokale bewoners terecht. Zo blijft het geld langer circuleren in de wijk en stroomt het niet direct weg.

Hoe gaat een ‘uitdaging’ idealiter in z’n werk?

Het proces om tot het succesvol overdragen van een publieke taak te komen, verloopt niet volgens een bepaalde chronologische volgorde en voldoet niet altijd aan dezelfde kenmerken. Soms komt het initiatief van een bewonerscollectief zelf. Soms neemt een gemeente initiatief om een bewonerscollectief te raadplegen en te verzoeken een plan in te dienen. Vaak gaat er best wat uitzoekwerk gepaard met het overhevelen van een publieke taak en budget.

Toch zijn er een paar stappen te onderscheiden: