Vraag stellen 
030 231 7511 
Vraag stellen
030 231 7511
info@lsabewoners.nl- Uitlegartikel
De oorsprong van het uitdaagrecht
Met het uitdaagrecht kunnen bewoners zeggen: die publieke taak kunnen wij net zo goed of misschien wel beter uitvoeren. Het geeft bewoners en maatschappelijke organisaties het recht een verzoek te doen om taken of diensten van de gemeente, provincie en het waterschap over te nemen als zij denken dit beter, slimmer of efficiënter uit te kunnen voeren. Inclusief de aanspraak op bijbehorende budgetten.
Het uitdaagrecht (right to challenge) is ontstaan in Engeland als onderdeel van een pakket aan hervormingen die premier David Cameron doorvoerde vanaf 2010 onder de naam Big Society. Doel van deze hervormingen was om macht te decentraliseren naar lokale overheden en gemeenschappen en ze aan te moedigen meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen leefomgeving. De visie achter Big Society was dat als de staat zich terugtrok, de gemeenschap de gelegenheid kreeg in te stappen en met lokale oplossingen voor lokale uitdagingen te komen.
Zeggenschap
Het right to challenge werd ingevoerd om gemeenschappen meer formele zeggenschap te geven over publieke taken en diensten omdat verondersteld werd dat buurtbewoners zelf goed weten wat er lokaal nodig is. Voorbeelden van dit soort taken zijn het beheer van een park, bibliotheek of ontmoetingsplek. En hoewel er succesvolle voorbeelden zijn van overgenomen taken, wordt het in Engeland geen doorslaand succes genoemd.
Positieve effecten waren een betere samenwerking tussen overheid en lokale gemeenschap, een positieve impact op de buurt en betere bewustwording van rechten en positie van bewoners. Als nadelen worden genoemd dat de procedure om tot een succesvolle uitdaging te komen ingewikkeld en bureaucratisch is, het instrument niet voor iedereen toegankelijk is en overheden soms niet wilden meewerken. Critici beleid gaven aan dat het Big Society beleid een verkapte vorm van bezuinigen was.
Waarom uitdaagrecht in Nederland?
Hoewel er dus geen onverdeeld positieve ervaringen bekend zijn uit Engeland, besloot LSA bewoners er toch voor te gaan lobbyen. Met als belangrijkste drijfveer: de positie van actieve bewoners te verbeteren. We gebruiken de kennis en talenten van buurtbewoners om iets voor elkaar te krijgen. Omdat ook wij geloven dat lokale uitdagingen vragen om lokale oplossingen die worden gedragen door de bewoners die er wonen en leven.
De gemeenschap als opdrachtnemer
Het uitdaagrecht is daarmee één van de instrumenten van een gemeente om samen te werken met de gemeenschap. Een instrument waarbij de gemeente opdrachtgever is en de gemeenschap opdrachtnemer. Omdat we bij een aantal publieke taken meer bereiken als de gemeenschap de schouders eronder zet en er meer positieve lokale impact gerealiseerd wordt. Komen bewonersinitiatieven daarmee tegenover hun gemeente te staan? Wat ons betreft niet. Een overheid die de kracht van de gemeenschap goed wil benutten juicht een dergelijke opstelling van georganiseerde bewoners toe.
De tijdlijn van de totstandkoming van het uitdaagrecht in Nederland
-
2015 – Right to challenge in de Wmo
In de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) is op initiatief van LSA een amendement opgenomen: het right to challenge. Kort gezegd biedt het right to challenge de mogelijkheid dat bewoners en buurtinitiatieven zorg- en ondersteuningstaken overnemen en betrokken worden bij de uitvoering van Wmo-beleid. Bijna op hetzelfde moment werd ook in de Bibliotheekwet het right to challenge opgenomen.
-
2016 – Lokale moties
Het opnemen van het right to challenge in de Wmo bracht ineens veel bekendheid teweeg. Veel gemeenteraden waren op zoek naar innovatieve vormen van democratische vernieuwing en droegen hun college via moties op om een uitwerking te geven aan het right to challenge.
-
2017 – Koplopersgroep
Een groep van koplopers in gemeenteland wordt gevormd. Met name Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Arnhem en Tilburg maken meters. Zij gaan aan de slag met het vastleggen van het right to challenge in gemeentelijk beleid en doen ervaring op met het uitvragen en begeleiden van challenges.
-
2018 – Het uitdaagrecht in het Regeerakkoord
Het right to challenge staat in het Regeerakkoord. Het kabinet kiest voor een vertaling van de term en het woord ‘uitdaagrecht’ wordt vanaf dat moment samen met het right to challenge gebruikt. Ook het recht op overname (van gebouwen) vindt een plek in de plannen van deze regering.
-
2018 – 2021 Democratie in Actie
Van 2018 tot 2021 was het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie (DiA) actief om de lokale en provinciale democratie te vernieuwen en versterken. Via LSA krijgen ook bewoners een (bescheiden) plek in dit actieprogramma. Er werd hard gewerkt aan het uitwerken van en invulling geven aan het uitdaagrecht. Gemeenten, gemeenteraden, bewonersgroepen komen samen om plannen te maken en ervaring uit te wisselen. beschouwingen. Het lukt alleen niet om het voornemen van wettelijke verankering ook te realiseren.
-
2022 – Reprise: een nieuw Regeerakkoord
Ook in het regeerakkoord dat na lang onderhandelen aan de start van 2022 tot stand komt staat het uitdaagrecht. De wettelijke verankering is een voornemen. De Raad van State was kritisch over de onderbouwing en waarborgen die in het wetsvoorstel staan rondom het uitdaagrecht. Met wat aanpassingen stuurt de minister van BZK in de zomer van 2022 de wet participatie op decentraal niveau aan de Kamer.
-
2023 – Het Right to Challenge voor iedereen beschikbaar
Het uitdaagrecht (of right to challenge) is straks voor iedere inwoner van Nederland beschikbaar! Dankzij een amendement op de Wet Versterking Participatie op decentraal niveau van Stieneke van der Graaf van de ChristenUnie wordt dit mogelijk. Gemeenten, provincies en waterschappen hebben veel ruimte om daar naar eigen inzicht invulling aan te geven, maar het komt wel in de gereedschapskist van al deze overheden.
Elke gemeente heeft het uitdaagrecht in 2027
Per 1 januari 2027 moet elke gemeente een participatieverordening hebben opgesteld waarin onder andere wordt beschreven hoe de gemeente invulling geeft aan het uitdaagrecht. In de praktijk blijkt dat er verschillend mee om gegaan wordt. Er zijn gemeenten met heel uitnodigend en toegankelijk beleid en andere gemeenten ervaren weerstand en geven aan er geen prioriteit aan te willen geven. Ondertussen gaat LSA verder met het delen van kennis, het ondersteunen van bewoners én gemeenten en zetten we goede voorbeelden in de spotlights. Want die zijn er inmiddels genoeg!
