Asset mapping versus de tekortkomingenkaart

  • Een deel uit het boek ABCD – wijkontwikkeling op eigen kracht: Veel mensen krijgen bij de termen aandachtswijk, kwetsbare wijk of zelfs ‘sociale woningbouw’, een lawine aan beelden. Deze beelden zijn veelal vooral negatief. Het zijn beelden van werkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid, van slecht onderhouden huizen en hangjongeren. Het zijn beelden van arme en behoeftige wijken, bewoond door arme, problematische en behoeftige mensen.

    Deze negatieve beelden die als het ware een mentale landkaart van de wijk vormen, bevatten dikwijls maar een deel van de waarheid over de actuele situatie van een ‘aandachtswijk’. Ze worden echter niet gezien als slechts een deel ervan, maar ze gelden als de hele waarheid. Als je dit als de hele waarheid accepteert, dan bepaalt deze ‘tekortkomingenkaart’ de manier waarop de problemen moeten worden aangepakt. Namelijk door middel van beleid en programma’s, gebaseerd op tekortkomingen. De bewoners worden door de activiteiten vooral geconfronteerd met hun tekortkomingen en de aangeboden activiteiten worden gebracht als de oplossingen voor hun problemen.

    Mensen die afhankelijk zijn van dienstverleners gebruiken voor een groot deel hun creativiteit en hun verstandelijk vermogen om het systeem te slim af te zijn. Of zij zoeken naar manieren om, via de informele of zelfs illegale economie, het systeem in zijn totaliteit te omzeilen. Er is niets natuurlijks aan het proces dat leidt tot de ontwikkeling van ‘cliëntenwijken’.

    Tenslotte lijkt deze tekortkomingenkaart vaak de wijkgids te zijn die wordt gebruikt door vertegenwoordigers van de media en die media lijken een onverzadigbare honger te hebben naar geweld en spectaculaire probleemverhalen. Al die belangrijke instellingen richten een muur op tussen de aandachtswijkenwijken en de rest van de samenleving. Een muur van tekortkomingen die, ironisch genoeg, gebouwd is op het verlangen om te ‘helpen’.

    Het gebruik van de tekortkomingenkaart, gebaseerd op de probleemoriëntatie, als veelal enige informatiebron over aandachtswijken, heeft desastreuze gevolgen voor de bewoners.

    Het inzetten van capaciteiten van mensen: via asset mapping

    De andere weg leidt eenvoudigweg tot het ontwikkelen van een aanpak die gebaseerd is op de capaciteiten van bewoners van wijken. Naast de consequenties van het tekortkomingenmodel zijn er tenminste nog twee factoren die pleiten voor een capaciteitsgerichte aanpak. Ten eerste laat de geschiedenis zien dat succesvolle wijkontwikkeling alleen kan plaatsvinden als de bewoners bereid zijn om zichzelf (en hun capaciteiten) daarbij in te zetten. Dit verklaart tevens waarom wijken in principe nooit van boven naar beneden (topdown) of van buiten naar binnen worden opgebouwd.

    Wanneer wijkontwikkeling bij de bewoners zelf begin, ontwikkelt de wijk zelf initiatieven die gebaseerd zijn op de capaciteiten van de bewoners. Het is duidelijk dat zelfs in de armste wijken, de bewoners en de organisaties een basis zijn waarop gebouwd kan worden. Wijkvernieuwing van binnenuit begint bij het opsporen van alle aanwezige capaciteiten. Vervolgens leidt het verbinden van de capaciteiten tot meer macht en effectiviteit en kunnen instellingen die niet willen meewerken, onder druk worden gezet.

    In kaart brengen / asset mapping

    Dit hele proces begint met het maken van een nieuwe wijkkaart. Met deze nieuwe wijkkaart kunnen bewoners en hun opgespoorde assets (talenten) samen en in nieuwe combinaties aan de slag. De assets van een wijk zijn: bewoners, vrijwilligersorganisaties, instellingen en bedrijven.
    Iedere wijk bestaat uit een unieke combinatie van kwaliteiten waarop in de toekomst kan worden gebouwd. Een compleet overzicht van die kwaliteiten kan beginnen bij een inventarisatie van de capaciteiten van de bewoners. Huis na huis, straat na straat, zullen de onderzoekers ontdekken dat er een grote en rijke variatie aan individuele capaciteiten in de wijk aanwezig is, waar in de wijk nog maar weinig gebruik van wordt gemaakt. Het is belangrijk om bij het opsporen van deze capaciteiten niemand buiten te sluiten, zoals bewoners die als gehandicapt worden bestempeld, of bewoners die door anderen gemeden worden omdat ze ‘anders’ zouden zijn. In een wijk waar ieders capaciteiten volledig erkend en gebruikt worden, zullen deze mensen als volwaardige wijkbewoners, actief deelnemen aan activiteiten.

    Naast het in kaart brengen van de talenten en vaardigheden van individuele wijkbewoners, huishoudens en gezinnen, zal je ook een inventarisatie moeten maken van de vrijwilligers- en bewonersorganisaties uit de wijk. Deze organisaties, die vaak informeler zijn en ook minder afhankelijk van betaalde krachten dan formele instellingen, zijn de verbanden waarin burgers gezamenlijk hun problemen oplossen, of gezamenlijk hun belangen behartigen. Normaal gesproken wordt de impact en de omvang van dit vrijwilligerswerk schromelijk onderschat, zeker als het gaat om aandachtswijken. Hoewel het vrijwilligerswerk niet in álle aandachtswijken bloeit, zijn er in de alle wijken wel wat organisaties met actieve bewoners.

    Daarnaast werken er instellingen en bedrijven in en voor de wijk. Publieke instellingen zoals scholen, bibliotheken, parken, politie en brandweer; non-profit instellingen zoals het welzijnswerk, ziekenhuizen en de zorgsector en ondernemingen, zoals banken, kantoren, maar ook winkels. Deze instellingen en ondernemingen zijn het meest zichtbaar en vormen de formele infrastructuur van de wijk. Het is essentieel om deze infrastructuur te betrekken bij de wijkontwikkeling. Het inventariseren van assets van deze organisaties is eenvoudiger dan de inventarisatie van de assets van individuele bewoners en de informele, sociale infrastructuur van de wijk. Het is echter de kunst om bij deze organisaties een gevoel van verantwoordelijkheid voor de wijk op te roepen en ook om te bereiken dat bewoners een andere relatie met deze organisaties zullen aangaan.

    Niettemin mogen in de assets van de wijk die van de formele instellingen en de bedrijven niet ontbreken. Bewoners, vrijwilligersorganisaties en instellingen vormen samen de capaciteitenbasis van elke wijk.

    Om de capaciteiten van de wijkbewoners op te sporen, richt je je niet op klachten en tekortkomingen, maar op capaciteiten ‘ assets: het capaciteitenonderzoek.

    Asset mapping – vragen op vier gebieden

    1 Persoonlijke vaardigheden
    Dit deel bevat een groot aantal vaardigheden die mensen geleerd hebben; op school, thuis, op het werk, als vrijwilliger, van moeder op dochter en van opa op kleinzoon. Het gaat dus niet alleen om vaardigheden die met betaald werk zijn ontwikkeld. Veel mensen hebben vaardigheden ontwikkeld buiten de werkplek en deze vaardigheden zijn dikwijls van grote waarde voor buren, wijkgroepen en ondernemers. Ze kunnen bijvoorbeeld ook de basis vormen voor een nieuw bedrijf. De vragenlijst wordt afgesloten met een ‘top 3’. Aan het eind wordt de ondervraagde persoon verzocht om de beste vaardigheden op te noemen. Dit is belangrijke informatie omdat ieder mens het best zijn eigen vaardigheden kan beoordelen. Omdat je weet dat je er goed in bent, zul je waarschijnlijk sneller bereid zijn om er iets mee te doen voor je wijk. Deze vaardigheden vormen de basis voor de wijkontwikkeling. Daarom is het herkennen en activeren van deze vaardigheden een hoofdtaak van het wijkkader.

    2 Vaardigheden, ontwikkeld als vrijwilliger
    In dit deel wordt gevraagd naar ervaringen als vrijwilliger. Waaruit bestaan die ervaringen en wat zou de bewoner in de toekomst voor de wijk willen doen? Dit is de ‘grondstof’ voor de wijkontwikkeling. Het maken van verbindingen tussen het potentieel aan vaardigheden en concrete wijkactiviteiten is van levensbelang voor het wijkkader dat op capaciteiten van de bewoners gaat bouwen.

    3 Ondernemerschap
    In dit deel worden twee vragen gesteld. Ten eerste of de persoon het plan heeft gehad om een eigen bedrijf te beginnen. Ten tweede of hij of zij momenteel een eigen bedrijf heeft, of parttime werkt in de handel of als eigen baas. Bij de vragen over het ondernemerschap is het belangrijk te benadrukken dat de bewonersorganisatie belangstelling heeft voor alle soorten bedrijven en handel. Het zou kunnen bestaan uit babysitten, verkoop van parfum aan de bewoners, naaiwerk, bouwklussen, tuinonderhoud, et cetera. Vaak zullen mensen dit geen ‘onderneming’ vinden. Daarom moet de enquêteur duidelijk maken dat elke activiteit die geld oplevert, interessant is. De meeste kleine ondernemingen groeien namelijk stapsgewijs en vaak is de belangrijkste stap de eerste: het verkopen van goederenof diensten. Met deze informatie kan gekeken worden of er ondersteuning kan worden geboden, door bijvoorbeeld het helpen wegnemen van belemmeringen, of het helpen om de bestaande onderneming verder uit te bouwen.

    4 Persoonlijke gegevens
    De vragen op de lijst geven de informatie die nodig is voor de follow-up, namelijk de naam, het adres en eventueel het telefoonnummer van de geïnterviewde. Verdere informatie kan worden toegevoegd als het nuttig is voor het verder ontwikkelen van de capaciteiten van de persoon.

     

    Lees voor nog meer informatie (inclusief de vragenlijsten) het boek ABCD, wijkontwikkeling op eigen kracht

    Dit is een boek dat we overigens aan het updaten zijn, evenals de tekst hierboven!

  • Meer van onze leden

    Bewonerscommissie Eigen Haard

    Bewonerscommissie Eigen Haard

    Bewonerscommissie Eigen Haard behartigt de belangen van alle bewoners in de wooncomplexen voor senioren Koornhorst ...

    Lees meer >
    De Kracht van Zuilen

    De Kracht van Zuilen

    Stichting de Kracht van Zuilen is een bewonersinitiatief in Utrecht. De Stichting werkt aan ontmoeting, verbinding, ...

    Lees meer >
    Vereniging van Wijkeigenaren Regentes / Valkenbos,   Wij Weimar

    Vereniging van Wijkeigenaren Regentes / Valkenbos, Wij Weimar

    WijWeimar wil meehelpen de Weimarstraat en omgeving te verbeteren, want zij vinden dat de straat en de buurt wel een ...

    Lees meer >