‘Het belangrijkste doel was erkend worden’

  • Het balletje ging rollen na een berichtje over energietransitie in de wijkapp. In korte tijd ontstond een bewonersinitiatief dat energie als een gemeenschappelijk goed in handen van de bewoners wil geven. De gemeente juicht het initiatief toe en sinds mei is een intentieverklaring ondertekend! Hoe zag deze inspirerende route eruit en wat zijn de lessen voor de SchakelWijken.

    Overheid 2.0
    Tijdens een bijeenkomst van LSA in februari 2019 besefte Hank Ort, inmiddels voorzitter van de Energy Common, dat inspraak slechts de laagste trede van de participatieladder is. Hij constateerde dat zo langzamerhand een nieuw speelveld ontstaat tussen bewoners en overheid. “Een speelveld met drie spelers: actieve inwoners, een faciliterende overheid en maatschappelijk verantwoorde ondernemers”. Hank vertelt dat de Energy Common dit intern overheid 2.0 noemen. Het oude, overheid 1.0, was een voetbalveld met twee kanten. De nieuwe situatie is een ster van drie voetbalvelden. “Wat zich afspeelt op het kruispunt van die drie, daar gaat het ons om,” zegt Hank. Vanuit dat perspectief ontwikkelen ze hun visie. “Maar staar je daar niet blind op,” zegt Hank. “Je moet wel een idee hebben waar je heen wil, maar je moet tegelijkertijd gewoon gaan doen. Met dertig man op de fiets de duurzame-huizenroute afleggen, heeft bij wijze van spreken meer bijgedragen aan het vormen van onze visie dan onze theoretische sessies.”

    Gemeenschappelijke energie
    Het bewonersinitiatief Energy Common Leidschendam-Voorburg (EC-LV) wil zoveel mogelijk energie lokaal opwekken, opslaan en delen. “We willen een ‘energy common’ zijn”, zegt Hank. Common staat in dit geval voor het ‘gemeenschappelijke’. Geïnspireerd door en in contact met ECI, energy commons institute, hebben ze hun gedachtengoed verder ontwikkeld. EC-LV ziet energie als een gemeenschappelijk goed, waar je samen verantwoordelijk voor bent. Ze willen energiebronnen die óf in hun eigendom zijn óf die ze gezamenlijk gebruiken en beheren. Hank: “Alle keuzes maken we met de meerwaarde voor de lokale gemeenschap in ons achterhoofd. Dan wil je dus niet een wurgcontract met een grote club elders uit het land en dan wil je zeker niet dat de baten het land uitgaan naar bijvoorbeeld Zweden of Japan.”

    Het ontstaan van EC-LV
    “Wie vindt het leuk om mee te denken over de energietransitie?”, werd begin 2019 geschreven in de wijkapp van Voorburg-West. Een paar dagen later zaten 26 mensen in het buurthuis bij elkaar. Er ontstond een kernteam dat nog enkele bijeenkomsten voor bewoners organiseerde en in het bestaand beleid en de plannen van de gemeente dook. Vervolgens maakten de leden van dat team gebruik van inspraakmomenten en commissievergaderingen om hun ideeën voor het voetlicht te krijgen. Ook richtten ze de coöperatieve Energy Common Leidschendam-Voorburg (EC-LV) op. Toen ze hoorden dat de gemeente op zoek was naar een concreet participatievoorbeeld, trokken ze aan de bel. Ze organiseerden twee sessies met ambtenaren om samenwerkingsafspraken vast te leggen. Op 20 mei 2020 tekenden ze een intentieverklaring tussen gemeente en bewonersinitiatief om gezamenlijk de energietransitie te ontdekken en vorm te geven. Zo kan het dus gaan.

    Erkend worden als partij
    EC-LV is tevreden met de intentieovereenkomst. Hank: “Het belangrijkste doel was erkend worden. Dat is zeker gelukt, bijvoorbeeld ook richting de woningbouwcorporaties.” EC-LV zit nu aan tafel van de stakeholders waar ze de wensen en problemen van bewoners kunnen benoemen. Zo vond Hank “ergens verstopt in de stukken” die hij kreeg voor een overleg met een woningbouwcorporatie dat er ooit een enquête was gehouden onder de huurders. Deze enquête liet zien dat de voornaamste wensen gericht waren op vocht, ventilatie en veiligheid. De aandachtspunten zag hij nog niet terug in de plannen die met name technisch ingestoken waren gericht op isolatie en de warmtebron. “Wij brengen de bewonerswensen weer terug in het gesprek.”

    Gastvrij
    Om tot een samenwerking te komen zijn ze op zoek gegaan naar contacten in de gemeente. “Er is geen enkele reden om op te kijken tegen functionarissen,” zegt Hank. “Het zijn ook gewoon mensen, die hun functie vaak parttime bekleden, met beperkte capaciteit en middelen. Het eerste gesprek met de wethouder was bemoedigend. Het was een gastvrij gesprek, waarin bleek dat de gemeente op zoek is naar contacten met mensen zoals EC-LV. De gemeente heeft beperkte middelen en inwoners met expertise en daadkracht zijn welkom.”

    Verdiepen in gemeentebeleid
    Om gesprekken met de ambtenaren en wethouders extra effectief te laten zijn is het belangrijk om te weten wat er speelt en wat er al gedaan is. EC-LV heeft zich daarom eerst verdiept in hoe de gemeente de thema’s duurzaamheid en participatie behandelt. De bijdrage aan het inspraakmoment in de raad was één van de vele belangrijke stappen in het hele proces. Die gaf EC-LV zichtbaarheid en herkenbaarheid. Toen het domein participatie van de gemeente bezig was met een burgerparticipatieplan werd dat door de raad als te algemeen bevonden. Hank: “Raadsleden zeiden: het klinkt allemaal mooi, maar kom eens met een praktisch voorbeeld, bijvoorbeeld rondom de energietransitie. Indirect verwezen ze naar onze plannen. De week ervoor had ik een presentatie gehouden in de raad over EC-LV en hoe wij graag zouden willen samenwerken. Dat was kennelijk goed overgekomen.”

    Horde: het ambtelijk apparaat
    Hank geeft toe dat hij en zijn teamgenoten de wind mee hadden op belangrijke momenten. Ze zochten contact en dit landde op vruchtbare bodem. Maar een lastige horde was het ambtelijke apparaat. “We hadden ondertussen goed contact met ambtenaren, maar merkten in het begin dat we niet verder kwamen. Toen hebben we de burgemeester aangesproken.” In het ambtelijk apparaat liepen ze telkens tegen dezelfde vraag: wie gaat hierover? Er was wel iemand voor energietransitie maar die wilde nadrukkelijk niet van participatie zijn. Ambtenaren die de moderne overheid en participatie in hun portefeuille hadden, waren wel geïnteresseerd in de boodschap van EC-LV maar die gingen dan weer niet over de energietransitie. “We hebben het bij elkaar kunnen brengen over de top. Via gesprekken met de burgermeester (verantwoordelijk voor participatie) en de wethouder met duurzaamheid in haar portefeuille.”

    Belastend
    De rol van EC-LV is ondertussen behoorlijk groot. Hank: “Ik moet wel toegeven dat dat best belastend is. Je neemt een onbetaalde verantwoordelijkheid.” Hier raakt Hank een punt waar veel bewonersinitiatieven tegenaan lopen. Welke wederkerigheid past bij de overheid 2.0? Er zijn nu twee manieren waarop de gemeente EC-LV ondersteunt. Ze heeft de oprichtingskosten betaald en ze heeft ondersteuning gegeven bij het opzetten van het programma voor energiecoaches. Maar er zijn meer middelen nodig om plannen uit te voeren en zoveel mogelijk bewoners te spreken. In september hebben de initiatiefnemers van EC-LV hun eerste evaluatiegesprek met de wethouder. Dit is een van de onderliggende thema’s die niet onbesproken zullen blijven. Hank: “Kijk, in het begin moet je vertrouwen wekken. Je moet elkaar leren kennen en laten zien dat je dingen waar kan maken. Lukt dat, dan is de volgende vraag: hoe willen we dat verder ondersteunen?” Hier ligt een opdracht voor de gemeente. Hoe gaan zij hun nieuwe rol vervullen die meer en meer gericht is op het faciliteren en luisteren naar bewonersinitiatieven?

    Wat kunnen de SchakelWijken van EC-LV leren?
    Lessen uit Leidschendam-Voorburg
    Geloof in de kracht van het collectief
    “Energie zien als een gemeenschappelijk goed”

    Gewoon gaan doen
    “Met dertig man op de fiets een duurzaamheidsroute afleggen, heeft bij wijze van spreken meer bijgedragen aan het vormen van onze visie dan onze theoretische sessies.”

    Verdiep je in wat al gezegd en gedaan is
    “Het is net als deelnemen aan een actieve chat: eerst verdiep je je in wat er al gezegd is.”

    Zoek contact en maak je zichtbaar
    “Er is geen enkele reden om op te kijken tegen functionarissen”

    Zoek de effectieve route
    “We hadden ondertussen goed contact met ambtenaren maar merkten dat we niet verder kwamen, toen hebben we de burgemeester aangesproken.”

    Kom tot een samenwerkingsverklaring
    “We willen erkenning voor onze georganiseerde bewonersgroep als partij om mee samen te werken”

    Zoek naar een passende waardering
    “Ik moet wel toegeven dat het best belastend is. Je neemt een onbetaalde verantwoordelijkheid.”

    Plan evaluatiegesprekken
    “In het begin moet je vertrouwen wekken, laten zien dat je dingen waar kan maken. Maar als dat in toenemende mate het geval is, is de volgende vraag voor de gemeente: hoe willen we dat ondersteunen?”

     

  • Meer van onze leden

    Delfshaven Coöperatie

    Delfshaven Coöperatie

    • Rotterdam

    De Delfshaven Coöperatie werkt als lijm tussen de voegen in verschillende rollen en in samenwerking met wijkpartners ...

    Lees meer >
    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >