Coöperatie voor bewonersgroepen: zakelijk én sociaal

  • Onlangs stelden een aantal bewonersinitiatieven ons de vraag of het voor hen slim is om een coöperatie op te starten of juist niet. Wat zijn de voordelen en nadelen en wat de consequenties? Karin Vosters van de Coöperatie Expert geeft hierover een aantal bruikbare adviezen. Wij vulden die aan met een aantal praktijkvoorbeelden.

    Is het slim om een coöperatie op te starten? Hoe pak je zo’n vraag van een bewonersinitiatief aan?

    Karin vertelt: “Mijn ervaring is dat groepen in vrijwel alle gevallen een (kleine) stap terug moeten doen. Voor een goede samenwerking is het belangrijk om vóór de oprichting van een coöperatie gezamenlijk het doel te formuleren en eventuele taakverdeling en verwachtingen met elkaar te delen. Een coöperatie opstarten is geen doel op zich maar een middel. Schroom niet om in het begin expliciet te maken wat de belangen en doelen zijn van de individuele leden, naast het gezamenlijke belang. Weet en deelt iedereen dat?

    Belangrijke vragen om jezelf te stellen:

    • Wie zijn de (potentiële) leden en waarom worden zij lid?
    • Wat is het doel van een eventuele coöperatie: energie opwekken, samen organiseren en inkopen of misschien zorg leveren?
    • Wie mogen lid worden, wie mag meebeslissen en mede-eigenaar zijn?
    • Welke geldstromen zijn er en hoe lopen die? Worden de activiteiten vooral gefinancierd uit subsidies? Of komen de inkomsten uit verkoop of opdrachten of een combinatie van verschillende inkomstenbronnen?

    Als je in gesprek gaat met elkaar over dit soort vragen, kom je erachter of een coöperatie daadwerkelijk de meest geschikte vorm voor jullie initiatief is.
    Samen met studenten van de HAN maakten we onderstaande video over het starten van een coöperatie

     

    Moerwijk Coöperatie in Den Haag heeft als doel om het geld dat voor de wijk bestemd is ook in de wijk te houden door werk open te stellen voor mensen die er wonen. De coöperatie is enerzijds een buurtvereniging die de belangen van de bewoners naar de gemeente en welzijnsinstellingen behartigt en anderzijds een onderneming die werkgelegenheid creëert voor de wijk, door werk van de gemeente en woning bouwcorporaties “in te besteden”.

    Wat is een coöperatie eigenlijk?

    “Een coöperatie is een collectieve onderneming waarbij de gedachte is dat je samen meer kan dan alleen! Bijvoorbeeld goedkoop inkopen maar ook een grote opdracht aannemen van de woningcorporatie of meedoen aan een aanbesteding van de gemeente. Een groot voordeel is dat je met een grotere groep met hetzelfde belang, veel meer schaalgrootte kan bereiken waar je als klein initiatief geen schijn van kans maakt. Een coöperatie bestaat uit minimaal 2 leden en kent geen maximum aantal. In de meest basale vorm is het een vereniging met een bedrijf; de formele naam is een coöperatieve vereniging.

    De meeste coöperaties worden opgericht met uitgesloten aansprakelijkheid (u.a.). Dat betekent dat leden niet aansprakelijk gesteld kunnen worden voor de schade die zij niet zelf veroorzaken. Als een groep leden schade veroorzaakt en daarvoor niet verzekerd is of die schade niet kan dragen, gaat de coöperatie als rechtspersoon failliet en blijven de leden die niet betrokken zijn buiten de aansprakelijkheid. In een vereniging kun je dit onderscheid niet maken.”

    Afrikaanderwijk Coöperatie in Rotterdam is mede inspiratiebron voor de Moerwijk Coöperatie. Bewoners en ondernemers hebben zich verenigd om samen de belangen van de wijk te versterken. De Wijkwerkcoöperatie is een werknemerscoöperatie die het werkgeverschap vervult voor de leden die via verschillende wijkcoöperaties in de (eigen) wijken werken.

    Zitten er ook nadelen aan een coöperatie?

    “Weinig! Er is heel veel flexibiliteit om je samenwerking in te richten. Omdat een coöperatie een vereniging met onderneming is, moet er vennootschapsbelasting betaald worden over de winst. Een vereniging of stichting hoeft dat niet en kan de winst direct laten terugvloeien in de wijk. In de praktijk zie ik overigens steeds meer maatschappelijke coöperaties ontstaan zonder winstoogmerk. Sommige groepen zouden evengoed een vereniging kunnen oprichten maar kiezen voor de coöperatie omdat ze in het woord het samenwerken beter vinden doorklinken en omdat ze de samenwerking ook zakelijk goed willen regelen. Ook als het om maatschappelijk rendement gaat wil je als een onderneming met je middelen en afspraken omgaan.

    Daarnaast kan het gelijkwaardig organiseren van de besluitvorming met alle leden samen, een hele uitdaging zijn. Maar die betrokkenheid is ook juist de reden om wel een coöperatie op te richten.”

    Talentfabriek010 is een coöperatie van ondernemers die samen 7 wijkondernemingen in Rotterdam voorzien van werk, waar ruim 120 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt werkervaring kunnen opdoen, stage kunnen lopen en een opleiding kunnen volgen. Naast drie naaiateliers, een was- en kok studio is er een wijktheater en een pluktuin met thee- en tuinhuis waar buurtbewoners met en voor elkaar programmeren, organiseren en van goede horeca genieten.

    Dat laatste is ook het geval bij een vereniging. Wat is het verschil tussen een coöperatie en een vereniging?

    In beide gevallen is er sprake van een democratische structuur, leden vormen in de algemene vergadering van leden (ALV) het hoogste orgaan en beslissen samen over de belangrijkste keuzes. Een vereniging wordt vaak opgericht om belangen te behartigen van een grote groep mensen met een ideële doelstelling. Een coöperatie heeft ook een gezamenlijk doel maar wil dat bereiken door middel van commerciële activiteiten en de leden hebben een economisch belang. In een traditionele ondernemerscoöperatie is sprake van winst die uitgekeerd mag worden aan de leden. Dat is bij een vereniging niet het geval. Je ziet nu steeds meer coöperaties waarin “het stoffelijk gewin” veel breder wordt ingevuld dan alleen commercieel winst maken. Bijvoorbeeld het samen inkopen van energie, training, coaching, huren van een buurthuis etc.

    In een stichting vormt het bestuur het hoogste orgaan. Het bestuur bestuurt de organisatie en mag zelf bestuursleden ontslaan en aannemen. Het is geen democratische rechtsvorm. Het bestuur van een coöperatie heeft vaak een beperkte vertegenwoordigende en faciliterende rol; coachend en adviserend. De leden bepalen binnen welke grenzen het bestuur zelfstandig beslissingen mag nemen. Voor een deel leg je in de statuten vast welke bevoegdheden het bestuur heeft. Als de groep groot wordt kun je werken met een ledenraad die door de leden wordt gekozen en die het bestuur benoemt en controleert.

    Zorgcoöperatie Noordelijk Scheveningen buurtbewoners en professionals uit de wijk bevorderen sociale cohesie door samen zorg, activiteiten en ondersteuning thuis te organiseren. Zodat iedereen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kan blijven wonen. De coöperatie heeft ruim 70 leden!

    Welke misvattingen kom je tegen over de coöperatie?

    Dat een coöperatie oprichten ingewikkeld is. Dat hoeft helemaal niet. Ook met 2 personen kan je al een coöperatie vormen. En als je vindt dat niet iedereen evenveel stemrecht of verantwoordelijkheid zou moeten hebben, kun je dat prima met elkaar regelen en vastleggen in de statuten.

    Wat moet je weten voor je een coöperatie opstart?

    Dat gelijkwaardigheid en eigenaarschap essentieel zijn! En dat je het eerst met elkaar eens moet zijn over de belangen, zowel gezamenlijk als individueel. Doe een stap terug en bekijk of de leden van de coöperatie echt verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen en geven; of de leden op basis van gelijkwaardigheid willen samenwerken. Kies een rechtsvorm die ondersteunend is aan jullie samenwerking!

    Een gedeelte van deze blog publiceerden we al eerder in het kader van ons lerend netwerk. Hij is naar aanleiding van de bijeenkomst over coöperaties die we onlangs organiseerden ge-update en voorzien van wat voorbeelden. Kom je er ondanks deze informatie toch niet uit en wil je ook graag eens een expert inschakelen? Mail of bel ons! Deelname aan ons lerend netwerk is gratis.

    Op www.cooperatieexpert.nl/ vind je veel bruikbare informatie en voorbeelden. Karin Vosters is naast coöperatie adviseur, bestuurskundige, organisatie- en gesprekbegeleider en expert in Deep Democracy, Verbindende Communicatie en Sociocratie en Consentbesluitvorming.

    Ik ontvang graag de LSA-nieuwsbrief

    Normaal schrijven we één nieuwsbrief per maand, maar met oog op de coronacrisis brengen we de komende weken vaker nieuws, artikelen met tips en voorbeelden en uitnodigingen voor online bijeenkomsten.

  • Meer van onze leden

    Bewonersvereniging Hart van Alkmaar

    Bewonersvereniging Hart van Alkmaar

    De bewonersvereniging Hart van Alkmaar bestaat al meer dan 50 jaar. Doel van de vereniging is het bewaken en ...

    Lees meer >
    Buurtorganisatie Trompstraat 2a

    Buurtorganisatie Trompstraat 2a

    De Eindhovense buurtorganisatie Trompstraat 2a vergadert elke maand met elkaar. Bijvoorbeeld over de kleinschalige ...

    Lees meer >
    Stichting de Erker

    Stichting de Erker

    Stichting de Erker is een bewonersinitiatief in wijk West in Schiedam. Met meer dan 56 vrijwilligers houden zij het ...

    Lees meer >