Hoe werkt de besluitvorming binnen een gemeente?

Politieke besluitvorming speelt zich af rondom de politieke partijen die actief zijn in de gemeente. Zowel vóór als tijdens de besluitvorming oefenen partijen invloed uit, door een koers te bepalen en maatschappelijke steun te winnen. Dat gebeurt in:

Verkiezingsprogramma’s:
Elke partij stelt prioriteiten en maakt plannen voor de verkiezingen. Deze plannen en prioriteiten worden gepresenteerd in verkiezingstijd, maar kunnen nog besproken en beïnvloed worden voordat ze definitief zijn.

Tip: lees hier hoe je invloed kunt uitoefenen op de verkiezingsprogramma’s.

Het collegeakkoord:
In dit akkoord staan de doelen en prioriteiten die gemaakt worden door de partijen die het college vormen. Thema’s die in meerdere partijprogramma’s voorkomen, hebben een grotere kans om in het akkoord terecht te komen.

De oppositie:
Dit zijn de partijen die niet in de coalitie zitten. Ze hebben minder macht, maar kunnen onderwerpen toch op de agenda krijgen of de coalitie dwingen om een onderwerp opnieuw te bespreken.

Fracties en partijstructuur:
Binnen partijen maken fracties de daadwerkelijke keuzes. Een fractie bepaalt standpunten, dient voorstellen in en neemt besluiten over wat de partij in de raad doet. Daarnaast heeft de partij een apart bestuur dat losstaat van de fractie. Dit bestuur richt zich op de organisatie van de partij als vereniging, zoals ledenactiviteiten, de algemene ledenvergadering en vaak ook het opstellen van het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst.

Eén van de belangrijkste processen binnen de lokale politiek is de bestuurlijke besluitvorming. In dit proces worden de formele besluiten genomen die voor de gehele gemeente gelden. De hoofdrolspelers? De burgemeester, de gemeenteraad, het College van B&W en de raadscommissies

De burgemeester:
De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad, maar heeft daar geen stemrecht. In het College van B&W beslist de burgemeester wél mee. Naast het voorzitterschap van de gemeenteraad en het lidmaatschap van het college, heeft de burgemeester in kleinere gemeentes vaak eigen portefeuilles.

De gemeenteraad:
De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van de gemeente en neemt de formele besluiten over de meeste gemeentelijke kwesties. In de praktijk betekent dit meestal dat raadsleden in de raadsvergadering stemmen over voorstellen die door het college zijn voorbereid. Dit is vaak het moment waarop standpunten openbaar worden, maar de meeste besluitvorming is al voorbereid in raadscommissies en tijdens interne fractieoverleggen.

Het College van B&W:
Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de gemeente en voor de uitvoering van het beleid. Hierover neemt het college formeel besluiten, waarbij niet iedere wethouder evenveel invloed heeft. Wethouders hebben ieder hun eigen portefeuille. Zo gaat de wethouder met de portefeuille ‘verkeer’ over het onderhoud van de wegen en de wethouder met de portefeuille financiën over het geld van de gemeente. De portefeuillehouder is de belangrijkste beslisser. Bij hun werkzaamheden krijgen ze adviezen van de gemeentesecretaris.

De raadscommissies:
Voordat de raad besluit, worden de meeste voorstellen in een raadscommissie besproken. In deze commissie vertegenwoordigen raadsleden hun fractie bij de behandeling van bepaalde onderwerpen. Een raadscommissie neemt geen besluiten, maar verdiept zich in de specifieke onderwerpen. Goed om te weten: de eerste politieke meningsvorming, vindt hier plaats. Als initiatief kun je hierop inspelen door een commissievergadering te volgen of door contact op te nemen met raadsleden om je ideeën te delen.

Politieke processen, bestuurlijke organen en… het ambtelijk apparaat! De ambtelijke organisatie bestaat uit de ambtenaren die de besluitvormers ondersteunen bij het formuleren en uitvoeren van beleid. Hoewel ze geen besluiten nemen, hebben ambtenaren wel degelijk invloed op de besluitvorming. Deze invloed ontlenen ze aan hun deskundigheid, informatievoorsprong en jarenlange ervaring. Goede relaties tussen ambtenaren en vertegenwoordigers uit de samenleving kunnen daarom veel betekenen voor de richting die een voorstel opgaat.

Veel gemeenten maken gebruik van adviescommissies. Sommigen zijn wettelijk verplicht, anderen worden door de gemeente zelf in het leven geroepen. De invloed van zo’n adviescommissie hangt af van de vraag of hun advies bindend is of alleen bedoeld is om het college en de raad te informeren. Een voorbeeld van een adviescommissie is de Adviesraad Sociaal Domein.

Tot slot bestaat er, naast de formele besluitvormingssystemen, een systeem van informele invloed. Dit bestaat uit personen of organisaties zonder officiële functie, maar met veel betekenis in de gemeente. Denk aan grote bedrijven, maatschappelijke organisaties, of verenigingen. Deze informele lijntjes kunnen soms doorslaggevend zijn bij besluitvorming, zeker als ze leiden tot onderling vertrouwen of het delen van cruciale informatie.