Wat zijn andere manieren om taken van de gemeente over te nemen?

Er zijn ook andere manieren om vanuit je gemeente betaald te krijgen voor je activiteiten. We zetten er hier een paar op een rij.

Subsidie

In veel gevallen kan een deel van je activiteiten als bewonerscollectief bekostigd worden vanuit een subsidie van bijvoorbeeld gemeente of provincie. En subsidie moet je aanvragen en dekt de kosten van activiteiten die je wil uitvoeren maar is nadrukkelijk geen betaling voor geleverde prestaties. Een subsidieregeling wordt vaak in leven geroepen als de overheid bepaald gedrag of activiteiten wil stimuleren. Er zijn subsidies voor projecten, instellingen en speciale regelingen en ze worden altijd voor een bepaalde afgesproken periode verstrekt.

Vaak schrijf je een aanvraag voor een subsidie binnen de kaders van een specifieke regeling die de overheid opstelt. Dus bijvoorbeeld op een thema of op specifieke activiteiten die maatschappelijke waarde hebben. Soms is het ook mogelijk om buiten bestaande regelingen om subsidie te krijgen omdat het plan dat je hebt positief wordt gewaardeerd en er door de overheid naar manieren wordt gezocht om geld uit de begroting ‘los te krijgen’.

Overigens kan je ook financiële steun of een bijdrage voor je activiteiten aanvragen bij lokale of landelijke (vermogens)fondsen. Dat zijn private, veelal onafhankelijke fondsen die maatschappelijke of culturele projecten ondersteunen met financiële bijdragen. Ze richten zich op thema’s zoals armoedebestrijding, sociale cohesie, cultuurparticipatie, jeugd, ouderen, zorg en erfgoed. Elk fonds heeft een eigen aanvraagprocedure en kent eigen aandachtsgebieden.

Aanbesteding

Bepaalde taken en diensten kunnen overheidsinstanties laten uitvoeren door andere partijen. Bijvoorbeeld openbaar vervoer, onderhoud van groen of welzijn. Zo’n taak of dienst die door een andere partij wordt uitgevoerd heet een inkoopopdracht of contract en wordt opgenomen in een aanbestedingsprocedure. De overheid moet zich aan bepaalde regels houden bij aanbestedingen. Door deze regels kopen overheden integer in. En ze krijgen de beste kwaliteit voor een zo goed mogelijke prijs.

Ondernemers en (maatschappelijke) organisaties krijgen door de regels een eerlijke kans om een overheidsopdracht te winnen. De regels staan in de Aanbestedingswet 2012. Boven een bepaald bedrag zijn gemeenten verplicht een opdracht aan te besteden. En boven een nog hoger bedrag moet een opdracht Europees aanbesteed worden. Deze drempelbedragen worden tweejaarlijks vastgesteld.

Er zijn enkele goede redenen om mee te doen aan een aanbesteding. Bijvoorbeeld omdat bij een subsidie sprake zou zijn van verboden staatssteun. Dit is financiële steun van de overheid tegen Europese regels in. Een andere reden om mee te doen, is omdat de gemeente het budget ander aan een andere partij gunt. Terwijl jullie deze activiteiten al uitvoeren of denken dat jullie het beter kunnen. .

Voor een onervaren bewonerscollectief zijn aanbestedingen behoorlijk complex en intensief. Ook staan er vaak criteria in aanbestedingen over bijvoorbeeld kostenefficiency of kwantificeerbare producten waardoor je bij voorbaat weinig kans maakt tegen commerciële partijen die ook meedoen aan een aanbesteding.

Het is ook mogelijk om als bewonerscollectief mee te doen in een inkoopdracht van een andere (grotere) organisatie. Als zogeheten onderaannemer. Dan doet de andere partij mee met de aanbestedingsprocedure en is eindverantwoordelijk. In de totale aanbesteding is dan bijvoorbeeld een deel van het budget en van de activiteiten gereserveerd voor de onderaannemer. Dit komt bijvoorbeeld al voor in aanbestedingen in het welzijn en openbare groen.

Verder is het een optie om met meerdere organisaties in te schrijven op een aanbesteding. Bijvoorbeeld omdat je samenwerkt aan één opdracht maar en iedere organisatie een gedeelte van de opdracht uitvoert. Dit komt bijvoorbeeld al voor in het welzijn.

Dienst Algemeen Economisch Belang (DAEB)

Een gemeente kan een bewonerscollectief de DAEB-status geven als er één of meerdere diensten uitgevoerd worden voor die gemeente. Het gaat om diensten in het algemeen belang: voor iedereen in de gemeente moeten ze toegankelijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan openbaar vervoer, postdiensten, gezondheidszorg of energieadvies. Voorwaarde is ook en dat er aantoonbaar geen vergelijkbaar (zelfstandig) aanbod vanuit de markt is en dat commerciële partijen niet het lokale netwerk, de kennis en ervaring hebben om dat werk uit te voeren. Heeft jouw gemeente jouw bewonerscollectief de DAEB-status gegeven? Dan kan de gemeente je direct de financiële middelen geven om jullie activiteiten uit te voeren. Het maximum is ongeveer € 10 miljoen per jaar. De DAEB-status krijg je voor een periode van 5 tot 10 jaar. Daarna zal de gemeente evalueren of de activiteiten nog steeds onder de DAEB-status vallen.

Het grote voordeel van de DAEB-status is, dat je niet afhankelijk bent van subsidies. Ook hoef je niet eerst aan aanbestedingen mee te doen om bepaalde taken te mogen uitvoeren. Het is vooral interessant als je als bewonerscollectief al een tijd aan de slag bent, goed samenwerkt met je gemeente en jullie diensten een groot bereik hebben. Het is minder interessant als jullie alleen actief zijn in een kleine gemeente. Dan geldt voor jullie wellicht een vrijstelling van staatssteun of aanbestedingsregels. Een nadeel is dat het heel wat (juridisch) uitzoekwerk kost of je een DAEB-status kunt krijgen. Als DAEB heb je ook een accountantsverklaring nodig en krijg je te maken met een behoorlijke administratieve last.

Overweeg je een DAEB-status aan te vragen? Ga dan eerst na of jouw gemeente de (rijks)middelen heeft om jullie activiteiten te financieren. Start ook snel het gesprek met de gemeente met de vraag of die middelen via een DAEB-constructie naar jullie bewonerscollectief kunnen. Of jullie een DAEB-status krijgen, is een besluit van het college, inclusief een terinzagelegging.

Wat is staatssteun?

Zoals we hierboven al beschreven kan je een subsidie of opdracht krijgen als je gaat samenwerken met een overheidsorganisatie. Tussen die twee zit een belangrijk verschil. Bij een subsidie ben je verplicht om een bepaalde inspanning te doen. Bij een opdracht ben je verplicht om een bepaald resultaat te behalen. Bij een opdracht ben je ook verplicht om belasting af te dragen. Wees daar alert op, want dit kan anders een flinke financiële tegenvaller zijn.

Of het nu gaat om een opdracht of subsidie: in beide gevallen geeft de overheid jullie geld en spreken we van staatssteun. Je krijgt dan altijd te maken met Europese staatssteunregels. Het maakt daarbij niet uit of je een vereniging, stichting of coöperatie bent. Als jullie een economische activiteit uitvoeren, ziet Europa jullie als onderneming en kan het geld van de overheid een verboden vorm van staatsteun zijn. Dit betekent dat je financiële steun krijgt van de overheid tegen Europese regels in.

Belangrijk is om in gesprek te gaan met de gemeente (of een andere overheidsorganisatie waarmee jullie samenwerken) over hoe jullie de samenwerking financieel het beste kunnen invullen. Verdiep je daarbij in de regels voor staatssteun en (als het gaat om een opdracht vanuit de overheid) in de regels voor aanbestedingen. Want soms ligt het financiële risico bij jullie als bewonerscollectief. Gelukkig zijn er veel gevallen waarbij je rechtmatige staatssteun kunt krijgen.