Ouderen thuis laten voelen in de wijk: wat je moet weten

  • Oud worden is een veel complexer proces dan we dachten en er is te weinig aandacht voor wat het betekent voor ouderen om oud te worden. Wat gebeurt er fysiek als je ouder wordt? Wat zijn de sociale gevolgen ervan? Hoe kun je daar in de buurt of vanuit je bewonersinitiatief rekening mee houden?  

    Dit artikel is geschreven naar aanleiding van de bijeenkomst Ouderen Thuis in de wijk. Deze bijeenkomst organiseerden we samen met ouderenfondsen  RCOAK en Fonds Sluyterman van Loo. De presentatie was in handen van Rieke Schouten en Heleen Andre de la Porte.

    Wat je moet weten over ouder worden

    De levensverwachting van veel mensen in Nederland stijgt. Meer mensen zijn oud, en de oude mensen worden ook ouder. Ondertussen komt ouderdom nog steeds met gebreken. Er zijn veel meer ouderen met meer dan één chronische aandoeningen.

    Sommige van die aandoeningen maken het best lastig om een gelijkwaardig gesprek te voeren. Maar spring niet te gauw naar conclusies! Als ouderen veel over zichzelf praten, hoeft dat niet te zijn omdat ze geen belangstelling voor hun gesprekspartner hebben. Het kan bijvoorbeeld zijn dat ze niet goed horen wat er om hen heen wordt gezegd. Dan is het makkelijker om contact te maken door zelf het woord te nemen. Tel daarbij op dat ouder worden er vaak voor zorgt dat mensen naar binnen gekeerd raken. Dat maakt (snel) reageren in gesprekken lastiger.

    Zelf in beweging komen wordt moeilijker

    Dat is niet de enige verandering die optreedt. Bij ouderen gaan hogere functies zoals initiatief nemen, empathie tonen, plannen sneller achteruit. Daardoor kan het moeilijker worden om iets te ondernemen of je in te leven in het verhaal van iemand anders.

    Is het dan zo dat alles minder wordt bij het ouder worden? Nee! Als je kijkt naar de kennis van betekenissen, bijvoorbeeld van moeilijke woorden, dan lijkt die kennis door te blijven groeien, en ook op hoge leeftijd leren mensen nieuwe woorden bij. Het verwerken van nieuwe informatie gaat wel wat trager. Uit onderzoek is ook bekend dat hoe drukker en actiever iemand is, hoe langer de hersenen het goed vol blijven houden. Je kunt gedurende het leven een cognitieve reserve opbouwen. Daarmee is dat proces van ouder worden niet te stoppen, maar wel te vertragen met zo’n 5 á 6 jaar.

    Oude mensen? Dat zijn vooral ándere mensen

    De ouderdom komt dus (ook) met gebreken, en het wordt sterk geassocieerd met achteruitgang en verlies. Het negatieve beeld over ouderen en veroudering overheerst het positieve beeld. Het negatieve beeld geldt bovendien nog sterker voor oude vrouwen, terwijl oude mannen nog wel gezien worden als erudiet.

    Ouderen hebben zelf ook last van dat negatieve beeld over ouderdom. In gesprekken tussen ouderen en onderzoekers van Leyden Academy, merkte een oudere bijvoorbeeld op “dat door jongeren dus heel veel gedacht is dat je vervelend bent en dat wat je zegt niet meer interessant is. Dat je vertraagd bent, dat soort dingen. Je voelt je gewoon buiten de maatschappij.” Ouderen gaan dat door die beeldvorming sterker geloven.

    Tegelijkertijd kwam uit dat onderzoek ook een ander beeld naar voren. Mensen zien niet zichzelf als oud, nee, oude mensen, dat zijn toch vooral de anderen! Zo vertelde een oudere deelnemer aan het onderzoek: “nee, tuurlijk is het ook wel positief, zo heb ik meer tijd en ik doe enorm veel zoals ik al vertelde. Maar nee, ik heb nooit iets met ouderen gehad en ouderdom en zie het wel als iets zwarts ja.”

    Uit onderzoek is ook bekend dat hoe drukker en actiever iemand is, hoe langer de hersenen het goed vol blijven houden.

     

    Manieren om met ouder worden om te gaan

    Iedere senior of oudere gaat op een andere manier om met oud worden. ‘’Wie zich met innerlijke vrijheid opnieuw weet uit te vinden, wordt waardig oud’’, zegt Frits de Lange. Hij is hoogleraar ethiek en theoloog, beschrijft drie verschillende reacties op het verlies dat ouder worden met zich mee kan brengen.

    De ontkenning van het verlies is de eerste. Iemand ontkent het nieuwe beeld van zichzelf, en weigert zichzelf anders te zien. Daardoor kunnen mensen zich opsluiten in het verleden. Een andere manier om ermee om te gaan is het verlies te erkennen, terwijl je zelfbeeld nog steeds niet al te veel wijzigt. Wel gebruik je bijvoorbeeld hulpmiddelen om het verlies zoveel mogelijk te compenseren.

    Ten slotte kun je accommoderen, dat wil zeggen: het verlies helemaal erkennen, en in staat zijn om jezelf opnieuw uit te vinden. Je kunt op een gegeven moment minder, maar welke andere dingen komen daarvoor in de plaats? Kampeervakantie in Frankrijk zit er niet in, maar kun je hier wel een paar nachten met de auto weg en daar van genieten?

    In de Facebook groep Betrokken Buurten bouwen we aan een gemeenschap van mensen die zich inzet tegen eenzaamheid. Goede plek om kennis op te doen, ervaringen te delen en geïnspireerd te raken. Word ook lid.


    Organiseer je mét of vóór oudere buurtbewoners?

    Wat kan je met deze kennis in je bewonersinitiatief? Het is goed om te bedenken dat we het vaak over ouderen hebben als doelgroep. Iets bedenken vóór ouderen, daarmee zijn we bekend. Tegelijkertijd kunnen oude mensen (en wat is oud eigenlijk? 65 jaar? 90 jaar?) net zo goed vrijwilliger zijn, zelf een initiatief oprichten. Of ze zetten zich in voor wijkrestaurants of als vrijwilliger bij een kinderboerderij of zorgcentrum. Wees je dus bewust van het feit dat ouderen niet sowieso de doelgroep van een bijeenkomst of project zijn, maar activiteiten in de buurt net zo goed organiseren.

    De grens tussen betutteling en zorg is flinterdun. Het advies: vul niet in wat ouderen willen, ga deze groep bewoners niet pamperen, of het denken van ze overnemen. Toegegeven: de grens tussen empathie tonen en pamperen is lastig, want veel ouderen zijn ook kwetsbaar, langzamer en iets meer op zichzelf gericht. Begin bij de oudere zelf.

    3 ideeën van projecten in de buurt rondom film, muziek en kunst

    1.Jonge en oude Muziek Maatjes | het Nijmeegse initiatief Club Goud brengt jonge en oude generaties samen rondom culturele evenementen. Oprichter Moniek van Daal merkte dat er een groot tekort is aan vrijwilligers in woonzorgcentra. Moniek: “Mensen krijgen met het ouder worden het gevoel van de maatschappij af te drijven. Woonzorgcentra zitten ook vaak aan de rand van de stad.” Tijdens het project Muziek Maatjes werden jonge Nijmegenaren op basis van muzieksmaak gekoppeld aan de oudere bewoners van een zorgcentrum. Ze werkten samen toe naar een optreden in poppodium Doornroosje en luisterden tijdens de voorbereidingen samen muziek, maakten een Spotify playlist of speelden gitaar.

    Club Goud werkt nu aan huiskamerfestivals bij ouderen thuis. Dat doet Club Goud in  samenwerking met organisaties die lokaal talent kennen en programmeren bij senioren in de woonkamer.

    Club Goud deelt hun “starterspakketten’’ open en met iedereen. Je kunt dus ook het  plan van Muziek Maatjes gebruiken en dat zelf opzetten in je buurt. 

    2. (Niet meer) In je Uppie | Soms hebben senioren behoefte om te praten over ervaringen en gebeurtenissen uit het leven die nog niet helemaal zijn afgerond. Samen filmfragmenten bekijken is de basis voor ontmoeting die zulke gesprekken op gang brengt. Dat is ook een veilig startpunt, dat zeker met een goede gespreksleider de ruimte biedt om schurende thema’s zoals spijt, afscheid, geheim en vertrouwen te besprekenMeer over In je Uppie

    Zo’n bijeenkomst waar mensen kunnen praten met mensen van hun eigen leeftijd, komt tegemoet aan een specifieke vorm van eenzaamheid die sommige ouderen ervaren. Veel mensen op leeftijd voelen zich emotioneel alleen. Rieke: “De mensen die je van haver tot gort kennen, weten hoe je als kind was, hoe je opgegroeid bent, en de keerpunten van je leven kennen – die mensen zijn er veel minder. Dat kan reden zijn om te kijken hoe je oudere leeftijdsgenoten in de buurt bij elkaar kunt brengen.”

    3. Samen schrijven | Kunst: iedereen heeft er wel een mening over. Het kan je ongemakkelijk maken, hangt samen met je sociale voorkeuren, met je lichamelijk functioneren en zingeving. Een van de deelnemers op de bijeenkomst gaf aan dat ze poëzie schrijft met oudere mensen. “Mensen zijn in het begin wat terughoudend. Na een tijdje gaan ze meer opschrijven. Dan wordt het meer spelen en komen ze op andere gespreksonderwerpen. Dan maakt het niet uit hoe oud je bent, of hoe goed je nu precies bent in schrijven.”

     

  • Meer van onze leden

    Delfshaven Coöperatie

    Delfshaven Coöperatie

    • Rotterdam

    De Delfshaven Coöperatie werkt als lijm tussen de voegen in verschillende rollen en in samenwerking met wijkpartners ...

    Lees meer >
    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >