Eenzaamheid meten

  • Eenzaamheid meten is erg lastig, het is de reden dat je vaak zeer verschillende cijfers over eenzaamheid vindt. Maar er zijn wel instrumenten om eenzaamheid te meten. 

     

    Eenzaamheid is een subjectief begrip. Van iemand die zegt dat hij eenzaam is, denken we vaak dat hij of zij weinig vrienden of kennissen heeft. Echter, afhankelijk van iemands persoonlijkheidskenmerken kan iemand, die veel mensen om zich heen heeft, zich ook eenzaam voelen. Iemand die weinig contacten heeft, kan hier tevreden mee zijn en zich niet eenzaam voelen.

    Individuele eenzaamheid meten

    De meest simpele manier om te achterhalen of iemand zich eenzaam voelt, is door mensen hier direct naar te vragen. Bij zo’n directe meting worden vragen gebruikt als: ‘Als we mensen zouden indelen in niet eenzaam, matig eenzaam, sterk eenzaam en zeer sterk eenzaam, waar zou u zich dan nu toe rekenen?’ Of respondenten reageren op een stelling, bijvoorbeeld: ‘Ik voel me wel eens eenzaam.’ met als mogelijke antwoorden ‘nee’, ‘min of meer’ en ‘ja’.

    Het voordeel van deze manier van eenzaamheid meten is dat het zowel voor de persoon die de vraag moet beantwoorden als voor de onderzoeker heel inzichtelijk is wat er gemeten wordt. Wanneer iemand aangeeft zich eenzaam te voelen, kun je ervan uitgaan dat dit ook zo is. Het nadeel van deze manier van meten is dat deze zo direct is, dat niet iedereen zomaar zal toegeven zich eenzaam te voelen. Dat levert een grote kans op – wat onderzoekers noemen – ‘onderrapportage’ op. Wanneer iemand aangeeft zich niet eenzaam te voelen, weet je niet zeker of dit ook daadwerkelijk het geval is. Een ander nadeel is dat er weinig nuanceverschil gemeten wordt. Gradaties van eenzaamheid worden niet goed zichtbaar door deze manier van meten.

    Eenzaamheidsschalen

    De andere veel gebruikte manier om eenzaamheid te meten is door middel van eenzaamheidsschalen. In deze speciaal ontwikkelde onderzoeksinstrumenten wordt het woord ‘eenzaamheid’ niet gebruikt. Zo wordt voorkomen dat mensen een sociaal wenselijk antwoord invullen.

    Een voordeel van een eenzaamheidsschaal is dat gradaties in eenzaamheid goed zichtbaar worden. Een ander voordeel is dat schalen een goede, betrouwbare afspiegeling geven van eenzaamheid in een bepaalde groep. Het nadeel is dat de bestaande schalen niet betrouwbaar genoeg zijn om als individueel meetinstrument te gebruiken. Op basis van een schaalscore kan geen uitspraak gedaan worden over iemands individuele gevoel van eenzaamheid, ook al zie je de eenzaamheidsschaal soms op websites opduiken als zelftest. Een eenzaamheidsschaal als diagnostisch instrument gebruiken is op dit moment niet mogelijk en kan dus tot een verkeerde diagnose leiden.

    De Jong-Gierveld

    Om te weten hoe veel mensen zich eenzaam voelen wordt in Nederland veel gebruik gemaakt van de zg. eenzaamheidsschaal, ook wel gemis-intensiteitsschaal genoemd. Dit is een meetinstrument dat is ontwikkeld in Nederland door De Jong-Gierveld, om erachter te komen hoeveel mensen zich eenzaam voelen. Het is dus niet bedoeld om te meten ‘hoe eenzaam iemand is’. Uitgangspunt is dat men eenzaamheid beschouwt als ‘het ervaren verschil tussen aanwezige en gewenste contacten’. De eenzaamheidsschaal bestaat uit elf uitspraken over emotionele eenzaamheid en sociale eenzaamheid. De uitspraken zijn deels positief en deels negatief geformuleerd. Respondenten geven aan in hoeverre een uitspraak op hen van toepassing is. Iemand is sociaal of emotioneel eenzaam als diegene op minstens twee van de bijbehorende items ongunstig scoort. Iemand is eenzaam bij minstens drie ongunstige scores op alle items. Bij negen ongunstige scores is dat ‘sterk eenzaam’.

    De 11 vragen van De Jong-Gierveld

    1. Er is altijd wel iemand in mijn omgeving bij wie ik met mijn dagelijkse probleempjes terecht kan.
    2. Ik mis een echt goede vriend of vriendin.
    3. Ik ervaar een leegte om me heen.
    4. Er zijn genoeg mensen op wie ik in geval van narigheid kan terugvallen.
    5. Ik mis gezelligheid om me heen.
    6. Ik vind mijn kring van kennissen te beperkt.
    7. Ik heb veel mensen op wie ik volledig kan vertrouwen.
    8. Er zijn voldoende mensen met wie ik me nauw verbonden voel.
    9. Ik mis mensen om me heen.
    10. Vaak voel ik me in de steek gelaten.
    11. Wanneer ik daar behoefte aan heb, kan ik altijd bij mijn vrienden terecht.

    (Mogelijke antwoorden: ‘nee’, ‘min of meer’ en ‘ja’.)

    UCLA loneliness scale

    Een ander wetenschappelijk verantwoord instrument dat wereldwijd veel wordt gebruikt is de UCLA (University of California, Los Angeles) loneliness scale. Dit meetinstrument is bedoeld om te meten hoe sterk eenzaam iemand zich voelt. Je vindt  de 20 stellingen en de score-berekening hier.

    Een verkorte versie van deze loneliness scale geven we hier. Aan de hand van zes stellingen wordt de mate van
    eenzaamheid bepaald. De stellingen luiden als volgt:

    1. Er zijn mensen met wie ik goed kan praten.
    2. Ik voel me van andere mensen geïsoleerd.
    3. Er zijn mensen bij wie ik terecht kan.
    4. Er zijn mensen die me echt begrijpen.
    5. Ik maak deel uit van een groep vrienden.
    6. Mijn sociale contacten zijn oppervlakkig.

    De antwoordcategorieën zijn: ‘ja’, ‘soms’ en ‘nee’. Een ‘ja’ levert 0 punten, een ‘soms’ 1 punt, en een ‘nee’ 2 punten voor de stellingen 1, 3, 4 en 5. Bij de stellingen 2 en 6 zijn de antwoorden anders gecodeerd. Een ‘ja’ levert 2 punten op, een ‘soms’ 1 punt, en een ‘nee’ 0 punten. De zes vragen kunnen samen maximaal 12 punten opleveren. Een hogere score betekent een sterkere mate van eenzaamheid.
    Iemand wordt eenzaam genoemd bij een score van 7 punten of hoger. Iemand die 1 tot en met 6 punten scoort wordt als ‘weinig of enigszins eenzaam’ gezien. Mensen kun je als eenzaam classificeren als zij op ten minste één aspect van hun sociale contacten een sterk gemis ervaren. Degenen die weinig of enigszins eenzaam zijn, ervaren niet constant een sterk gemis maar op ten minste één aspect soms een gemis.

     

    Bronnen:

    www.samentegeneenzaamheid.nl

    www.eenzaamheid.info

    Paper: Eenzaamheid in Nederland

  • Meer van onze leden

    ONS

    ONS

    • Breda

    ONS in Geeren-Zuid is een buurthuis nieuwe stijl. Onder één dak huisvest de wijkaccommodatie een restaurant, ...

    Lees meer >
    Westside Slotermeer

    Westside Slotermeer

    • Amsterdam

    De Coöperatieve vereniging Westside Slotermeer is een voorbeeld van door bewoners gestuurde wijkontwikkeling dat tot ...

    Lees meer >
    Stichting Droom

    Stichting Droom

    • Vlissingen

    In de minst kansrijke wijk van Vlissingen helpt Stichting Droom mensen met de meest uiteenlopende hulpvragen, van ...

    Lees meer >