Complexe werkelijkheid van samen zorgen

  • Samen zorgen speelt een grote rol in bewonersinitiatieven, ook bij LSA-leden. We zien een groei in het aantal zorg- en welzijnsinitiatieven in wijken. Marieke Koot is binnen het LSA expert op dit gebied. Zij spreekt bewonerszorginitiatieven in het hele land en ziet hoe complex het speelveld is. In deze blog deelt ze wat haar opvalt.

    Zorg- en welzijnsinitiatieven in wijken passen in de beweging van ‘eigen regie’. Ouderen blijven langer thuis wonen en wijkbewoners staan op om dit mogelijk te maken. Bewoners nemen steeds meer de regie over hun leefomgeving. En dus ook over de manier waarop welzijn en zorg in hun buurt georganiseerd wordt.

    Welzijn of zorg

    Hebben we het nu over welzijn of zorg? Dat is een vraag die ik vaak tegenkom. Bewonersinitiatieven organiseren burenhulp, boodschappendiensten, dagbesteding, rollator-reparatie en ze halen hulpvragen op. Dat gaat allemaal over welzijn. Zorgvragen hebben te maken met verzorgen, medicijnen en dergelijke.

    De meeste bewoners die ik spreek, trekken een duidelijke grens: wel welzijn, geen zorg. “De billen van de buurman wil ik niet wassen!” Wat ik wel zie gebeuren, is dat een bewonerszorginitiatief de opdrachtgever wordt van bijvoorbeeld de thuiszorg. Zo kunnen bewoners zelf bepalen wie op welke manier zorg verleent.

    Vrijwilligers in de zorg

    zorg-samenNaast verwarring over zorg of welzijn is er ook verwarring over de rol van vrijwilligers in de zorg. Overheden en organisaties in het zorgdomein die spreken over vrijwilligers in de zorg, bedoelen meestal vrijwilligers die verbonden zijn aan een organisatie zoals een verzorgingstehuis of Stichting de Zonnebloem. Dit zijn mensen die zich individueel inzetten voor anderen.

    Daarnaast zijn er vrijwilligers die zich als collectief inzetten voor de wijk. Met het ontstaan van de bewonerszorginitiatieven is er een heel nieuwe groep vrijwilligers opgestaan. Bewonerszorginitiatieven zijn bewoners die op collectieve wijze zorg voor elkaar willen organiseren in hun buurt. Voor en met elkaar, vaak op vrijwillige basis. Een wezenlijk verschil. En hoe verschillend de individuele en de collectieve vrijwilligers ook zijn: ze zijn allemaal hartstikke waardevol in de informele zorg.

    Vraag en aanbod

    lsaHet is niet vanzelfsprekend dat mensen die informele zorg nodig hebben de juiste aanbieders kunnen vinden en andersom. Daarom zijn er ook veel initiatieven die zich richten op het bij elkaar brengen van hulpvragen en mensen die hulp willen bieden. En dat is nog een flinke uitdaging. De vraag ophalen blijkt best lastig. Al zijn er ook goede voorbeelden te noemen, zoals in Apeldoorn bij LSA-lid: coöperatie Zuid Doet Samen. Een deel van het succes lijkt te verklaren door hun persoonlijke benadering. Buurtassistenten bellen huis- aan- huis aan, om te vragen hoe het gaat. Hierdoor leggen ze verbindingen op straat- en buurt niveau. De buurtassistent signaleert, stimuleert en nodigt uit tot betrokkenheid op straat- en buurt niveau. Dit gebeurt in samenwerking met professionele organisaties en vrijwilligersk. Daarnaast heeft de buurtcoöperatie een Expertisecentrum Gezondheidsbevordering en Participatie als onderdeel van de buurtcoöperatie Apeldoorn-Zuid. Dit expertisecentrum doet onderzoek in de wijk, geeft onderwijs en communiceert met de buurt. Het is een coöperatie waar veel van te leren valt.

    Soms gebeurt het ook dat er wél een club vrijwilligers is die wil helpen, maar dat er geen hulpvraag is van bewoners. Is er dan geen behoefte, of is er sprake van vraagverlegenheid? Bij veel initiatieven blijkt een goede verbindingsfunctie een uitkomst. 

    Complex speelveld

    Emma Khan, Er zijn veel spelers in het domein zorg en welzijn. Hoe vind je als bewonerszorginitiatief je plek tussen  welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, vrijwilligersorganisaties, zorgverzekeraars en gemeenten?

    Bewonerszorginitiatieven worstelen met hun plek in het complexe speelveld. Tegelijkertijd worstelen andere spelers met deze ‘vrije’ clubs van de bewonersbeweging die er opeens is. Gemeenten vragen zich af of bewoners continuïteit kunnen bieden en of ze als professional behandeld moeten worden. Welzijnsorganisaties zijn soms bang voor hun positie en voor concurrentie. “Bewoners gaan op onze stoel zitten”,  is een veel voorkomende eerste reactie van welzijnswerkers. Jammer, want juist als bewoners en formele aanbieders van zorg en welzijn elkaars krachten benutten, goed doorverwijzen en regelmatig afstemmen, kunnen ze samen betere (in)informele zorg bieden.

    Harde euro’s

    Net als formele aanbieders zoeken bewonerszorginitiatieven naar manieren om betaald te worden voor de diensten die zij leveren.  Dat is lastig.  Er is wel geld voor het organiseren van een bijeenkomst her en der, maar niet voor het organiseren van activiteiten.  Laat staan voor het in dienst nemen van wijkbewoners. Ook aanbestedingen zijn vooralsnog niet ingericht op bewonersorganisaties. 

    LSA en zorg

    image-0001Het LSA heeft extra aandacht voor de bewonerszorginitiatieven, dat is hard nodig: het speelveld is complex, financiering is niet beschikbaar en formele aanbieders blijven liever op een afstand dan dat ze samenwerking zoeken. En samenwerking is belangrijk: daarom is dit jaar het landelijk platform  Nederland Zorgt voor Elkaar opgericht. Met een achterban van meer dan 400 zorginitiatieven worden de krachten gebundeld. Het platform pleit voor positie, ruimte, erkenning en financiën voor deze initiatieven.

    Natuurlijk is het LSA aangesloten bij het platform Nederland Zorgt voor Elkaar.  Daarnaast zijn wij op verschillende manieren met informele zorg bezig.  We organiseerden bijeenkomsten op dit thema, zoals Sociale wijkteams, natuurlijk mét bewoners en Zorg voor je wijk. We maakten een zorg-themanummer van ons magazine BewonersBerichten.  We maakten het Kompas Right  to Challenge in de Wmo dat gemeenten en bewoners handvaten biedt om het recht om uit te dagen toe te passen in het zorgdomein.  Met het experiment Living Labs geven we mede vorm aan het lokale samenspel tussen zorginitiatief, gemeente en zorgaanbieder. Op meerdere plekken in Nederland ondersteunen we bewonersinitiatieven en hun gemeente hierbij.

    En dit is pas het begin! LSA wil nog veel meer bewonerszorginitiatieven ondersteunen en we zoeken naar verschillende manieren om dat te doen. Hoe kunnen we jouw initiatief verder helpen? Laat het weten!

    Marieke Koot

    Dossier bewonerszorginitiatieven LSA

  • Meer van onze leden

    ONS

    ONS

    • Breda

    ONS in Geeren-Zuid is een buurthuis nieuwe stijl. Onder één dak huisvest de wijkaccommodatie een restaurant, ...

    Lees meer >
    Westside Slotermeer

    Westside Slotermeer

    • Amsterdam

    De Coöperatieve vereniging Westside Slotermeer is een voorbeeld van door bewoners gestuurde wijkontwikkeling dat tot ...

    Lees meer >
    Stichting Droom

    Stichting Droom

    • Vlissingen

    In de minst kansrijke wijk van Vlissingen helpt Stichting Droom mensen met de meest uiteenlopende hulpvragen, van ...

    Lees meer >