Zelfbeheer: one size fits none

  • De gemeente Zaanstad stond niet alleen in haar ambities. De afgelopen vijf jaar hebben veel gemeenten de ambitie uitgesproken dat wijkhuizen zoveel mogelijk moesten worden verzelfstandigd. Een keuze vanuit de decentralisaties en de bijkomende bezuinigingsoperatie, maar ook met het geloof dat ze zo effectiever en efficiënter kunnen functioneren. Of zoals vaak viel te horen: het past niet meer in de visie om te investeren in stenen, we kiezen voor mensen en activiteiten.

    Meten = weten

    In Zaanstad lag hier een benchmark uit 2013 onder. De conclusies in het kort: de zelfstandige buurthuizen zijn (veel) goedkoper dan de buurthuizen die beheerd worden door Welsaen en leveren financieel meer op. Toch is dat onvoldoende om bij de zelfstandige buurthuizen van een duurzaam kostendekkende exploitatie te kunnen spreken. Ondanks hun ondernemingsgeest kunnen de meeste zelfstandige buurthuizen niet alleen draaien op de inkomsten van zalenverhuur en horeca. Indien we de subsidie van gemeente en de bijdrage van woningcorporaties buiten beschouwing laten, laat slechts één van de onderzochte buurthuizen zwarte cijfers zien.

    Maar het rapport gaf ook enkele aanbevelingen die gingen over de omgeving van de wijkhuizen (creëer schaarste in maatschappelijk vastgoed, denk na over mogelijkheden om private inkomsten uit feesten beperkt mogelijk te maken). En voor ondersteuning in het kiezen van het juiste (verdien)model.

    Zorgwekkend beeld

    In een recente evaluatie naar de situatie van verzelfstandigde buurthuizen komt een zorgwekkender beeld naar voren: “De buurthuizen zijn trots op hun zelfstandigheid maar lopen tegen veel knelpunten aan. Ze hebben moeite om de exploitatie rond te krijgen, stuiten op een woud aan wet- en regelgeving, zijn belast met veel taken en grote verantwoordelijkheden, hebben moeite om voldoende vrijwilligers te vinden en lopen tegen diverse knelpunten aan in het dagelijks beheer en het pandbeheer. Aan PR en communicatie komen ze door bovenstaande vaak onvoldoende toe en de samenwerking met het Sociaal Wijkteam kan op veel plekken beter. De situatie is bij sommige buurthuizen heel kwetsbaar en overvraagt vrijwilligers. In zes gevallen geven besturen aan een hoge mate van stress te ervaren. In veel andere gevallen gaat het nu goed, maar ook zij beseffen dat ze kwetsbaar zijn. In heel wat gevallen is de situatie niet toekomstbestendig.”.

    Het lijkt alsof de beweging naar verzelfstandiging wat te snel is gegaan. Er is onvoldoende gekeken naar maatwerk en benodigde ondersteuning ontbrak vaak. Vrijwilligers werden overvraagd en stonden soms voor een onmogelijke opgave. Zoals het rapport zelf al zegt: “Geheel financieel onafhankelijke en ondernemende buurthuizen is in veel gevallen een onhaalbaar streven. Het organiseren van maatschappelijke activiteiten kost geld en die kosten zijn slechts deels te compenseren met commerciële activiteiten.”

    Wat doen andere gemeenten?

    Dat verschilt. De ene gemeente voert geen actief beleid voor verzelfstandiging. Anderen werken zo goed als mogelijk aan een overgangsregeling. Steun en advies wordt soms gemeentelijk georganiseerd. Daarnaast zijn samenwerkingsverbanden in andere gemeenten de oplossing om samen kennis en ervaring te delen. LSA haalde deze al eens op in een quickscan en schreef er meerdere artikelen over op de themasite over zelfbeheer.

    Wat is de oplossing?

    Het rapport uit Zaanstad geeft al een aantal oplossingsrichtingen. Ontlast direct de overbelaste vrijwilligers, maak meerjaren afspraken voor subsidies, sleutel aanwet-en regelgeving waar buurthuizen nu last van hebben. Maar vooral ook: investeer in de juiste ondersteuning. Stel budget voor expertise beschikbaar, werk aan samenwerkingsverbanden en stimuleer dat ze van elkaar leren. Dat is ook wat LSA drie jaar lang heeft gedaan binnen het project Beheer je buurthuis. Naast veel feitelijk informatie (van wetgeving tot verzekeringen, huurcontracten tot bestuursmodellen) gaf het vooral veel inspiratie. Het was eerlijk over successen en worstelingen van veel zelfbeheerpioniers. Het zette aan tot het maken van een keuze: wat voor een buurthuis willen we zijn en hoe zijn we levensvatbaar? Dat is ook wat we de wijkhuizen en vooral de vele hardwerkende vrijwilligers gunnen: een punt op de horizon die past bij de eigen situatie.

  • Meer van onze leden

    ONS

    ONS

    • Breda

    ONS in Geeren-Zuid is een buurthuis nieuwe stijl. Onder één dak huisvest de wijkaccommodatie een restaurant, ...

    Lees meer >
    Brede School Delfzijl-Noord

    Brede School Delfzijl-Noord

    • Delfzijl

    De gemeente sloot zeven buurthuizen in deze krimpregio, om ze samen te voegen en onder te brengen in één immense ...

    Lees meer >
    Her-Ontdekt

    Her-Ontdekt

    • Rotterdam

    Her-Ontdekt is echt Made in Schiebroek. Het initiatief is eigenwijs en op eigen wijze vormgegeven door een gedreven ...

    Lees meer >