Gods eiland is eigendom van bewoners

  • Een eiland zonder gemeentebestuur, zonder criminaliteit, maar met lange vergaderingen waar 80 procent van de bevolking aanwezig is. Lees over Gigha: een eiland in handen van bewoners.

    15 maart is het feest op een klein eiland in Schotland. Het is een onafhankelijkheidsfeest. Op deze dag die de eilanders Latha Paghaidh an Deich Ceud Mile noemen, wordt gevierd dat ze in 2004 één miljoen euro hebben terugbetaald aan het Scottisch Land Fund. Het is gelukt, de bewoners hebben hun eiland gekocht!

    Eigenlijk deden ze dat al een kleine drie jaar eerder, in 2001. Gigha, wat Gods eiland betekent, was daarvoor lange tijd in handen van privé-eigenaren. Als laatste van laird Derek Holt, stichter van een keten van amusementsparken. Hij besloot in 2001 het eiland voor £ 4,2 miljoen te verkopen. De eilanders riepen de hele bevolking bij elkaar (rond 135 mensen) voor een algemene vergadering waarop het voorstel werd gedaan om zelf geld in te zamelen en het eiland aan te kopen. Het werd een heftige en lange vergadering. Daarna was Isle of Gigha Heritage Trust een feit.

    Het is gelukt, de bewoners hebben hun eiland gekocht!

    Schenkingen en een lening Trust-lid John Martin blikt terug en vertelt op de site www.gov.scot: “Twee bewoners gingen toen naar het eiland Eigg om erachter te komen hoe de community buy out [zo heet het recht voor een gemeenschap om land te kopen] had gewerkt. Ze kwamen zeer geïnspireerd terug.”
    Logisch, want het gaat goed op dit kleinere eiland dat al in 1997 is aangekocht door de bewoners. Sindsdien zijn de leefomstandigheden daar flink verbeterd en er is een grote gemeenschapszin. Ook de Gigha-eilanders gaan met passie voor hun droom. Ze krijgen de steun van verschillende fondsen: het grootste bedrag komt van het Scottish Land Fund: 3,5 miljoen pond. Maar daar moeten ze één miljoen van terugbetalen binnen twee jaar. Dat blijkt lastiger dan gedacht. Martin: “Toen het eiland
    te koop was, dachten wij als bewoners dat we alles zouden kopen op het eiland. Natuurlijk wisten we dat de huizen in een zeer slechte staat waren, maar we dachten dat we genoeg inkomsten uit de viskwekerij zouden kunnen gebruiken om verbeteringen te financieren. Helaas had de laird besloten om de winstgevende delen van de viskwekerij te behouden.”

    Bikkelen

    Het was dus bikkelen om genoeg geld te verdienen om de huizen op te knappen en tegelijkertijd de lening terug te betalen. De verkoop van het mooie huis van de laird heeft hier flink bij geholpen. Het is gekocht door iemand die het toerisme van Gigha een flinke boost heeft gegeven door boottours te organiseren en door een B&B in het prachtige huis te maken. Het is niet de
    enige plek waar je kunt overnachten, er zijn cottages, Airbnb’s en de trust bezit een hotel. Genoeg mogelijkheden om een keer een trip naar dit eiland te maken. Dat is ook zeer aan te raden: het is er prachtig, rustig en er is geen criminaliteit! Het is een plek waar deuren niet op slot hoeven, waar geen werkloosheid heerst, waar mensen vrolijk en trots zijn. En waar je de sterren goed kunt zien, want de bewoners besloten tijdens een lange vergadering, op hun unieke zeer democratische manier, om geen straatverlichting te nemen.

    Soms zijn er spanningen in de gemeenschap die opgelost moeten worden

    Het runnen van een eiland door bewoners gaat niet vanzelf. Niet alleen de financiën geven het zevenkoppig bestuur van het eiland kopzorgen. Soms zijn er spanningen in de gemeenschap die opgelost moeten worden. En ook de continuïteit van personeel is een probleem. Het juiste personeel vinden is lastig én omdat ze op een geïsoleerd eiland moeten willen wonen én omdat het salaris dat ze kunnen betalen niet zo hoog is. Maar elk probleem wordt getackeld, en elk getackeld probleem maakt de bewoners trotser en vastbeslotener.

    Het huis van de voormalige laird is nu een B&B.
    Vrijheid

    “Het gemeenschappelijk eigendom van het eiland is een groot succes. Ons inwonersaantal is gegroeid. We hebben mooiere huizen en lagere energierekeningen,” vertelt Martin. De trust produceert zelf energie, via tweedehands ingekochte windmolens. Ze produceren zelfs meer dan ze verbruiken en verkopen dus ook energie aan het vaste land. Om dit windpark te financieren heeft de overheid geld geschonken en zijn er commerciële leningen afgesloten. Het windpark levert nu 100.000 pond per jaar aan inkomen op. Daarnaast stijgen de inkomsten uit toerisme elk jaar. Zo groeit de Trust langzaam toe naar financiële onafhankelijkheid, maar nu kan ze alle fondsen en leningen nog goed gebruiken. Gelukkig zijn deze er in Schotland ook,  loterijen en fondsen en ook de overheid keert daar makkelijker en meer uit aan bewonersinitiatief dan in Nederland. De hoop van de Trust is dat ze over drie jaar break-even draaien.

    “Het vertrouwen in de toekomst van Gigha neemt toe. We hebben de controle over ons eigen lot.”

    Hoewel dit een belangrijk doel is, is het volgens de Trust nog veel belangrijker wat er is gebeurd met de mensen sinds het eiland in eigen handen is gekomen. Martin: “Er wordt hier veel gepraat over vrijheid, trots en respect. Exemplarisch is de naam die we hebben gegeven aan de nieuwe boot die de Trust heeft gekocht: ‘Saorsa’ (Gaelisch voor Vrijheid). Het vertrouwen in de toekomst van Gigha neemt toe. We hebben de controle over ons eigen lot.”


    Op zoek naar de wijkBV

    In Nederland spreken we steeds vaker over wijken
    waarin bewoners regie nemen over publieke
    voorzieningen, geldstromen binnen de wijk weten te
    houden en hierdoor samen zorgen voor een leefbare
    wijk. Veel verder dan experimenten komen
    we nog niet. LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek
    en Geldstromen door de wijk nodigen je uit voor
    een leerreis naar Schotland. Op deze leerreis
    werken we met elkaar aan een nieuw concept dat
    toepasbaar is in Nederland: de wijkBV. We bespreken
    en bekijken hoe lokale gemeenschappen
    in Schotland samen de wijkgemeenschap vormen
    en hoe overheden hier beleid op ontwikkelen.
    We zoeken pioniers die mee willen ontwikkelen
    én lokaal aan de slag willen gaan met de ge –
    leerde lessen. Zoekend naar nieuwe vormen van
    samenwerking nodigen we ambtenaren, actieve
    bewoners en sociaal ondernemers uit voor deze
    inspirerende reis waar we onder meer het eiland
    Gigha aandoen
    Lees meer over deze reis

  • Meer van onze leden

    ’t Luukske

    ’t Luukske

    • Wellerlooi

    In het Limburgse Bergen besloot de gemeente in 2013 om de bestaande gymzaal in Wellerlooi te sluiten en ...

    Lees meer >
    ONS

    ONS

    • Breda

    ONS in Geeren-Zuid is een buurthuis nieuwe stijl. Onder één dak huisvest de wijkaccommodatie een restaurant, ...

    Lees meer >
    Brede School Delfzijl-Noord

    Brede School Delfzijl-Noord

    • Delfzijl

    De gemeente sloot zeven buurthuizen in deze krimpregio, om ze samen te voegen en onder te brengen in één immense ...

    Lees meer >