Buurthuizen tegen leegstand: sporadisch en ad hoc

  • “Waarom is het ruimte geven aan tijdelijk gebruik nog geen speerpunt bij gemeentes?”, vroegen we ons onlangs af. Leegstaand vastgoed biedt ruimte voor spontane verzamelplekken in de stad, zoals een pop-up buurthuis of BewonersBedrijf, maar gemeentes zien zulk tijdelijk gebruik niet zitten. Dat blijkt uit het onderzoek naar buurthuizen in zelfbeheer dat het LSA onlangs deed bij meer dan twintig gemeentes.

    Zoals je onlangs kon lezen op Beheerjebuurthuis.nl zijn buurthuizen in zelfbeheer in opkomst. Er ontstaan meer en meer door bewoners gerunde in Nederland, zo bleek uit een rondvraag bij ruim twintig gemeentes (na onze deadline kwamen nog een aantal reacties binnen), en lokale overheden scheppen steeds meer ruimte in de regels voor zulke bewonersinitiatieven. Goed nieuws, dus.

    Tijdelijk gebruik van leegstaand vastgoed is geen onderdeel van dat veranderende beleid. Eén van de vijf vragen die we de ambtenaren voorlegden was: Hebben bewoners de mogelijkheid om via tijdelijk gebruik leegstand tegen te gaan? We kregen antwoorden als:

    • “Dat is nogal een lastige, we willen namelijk kostendekkend vastgoedbeheer.”
    • “Niet aan de orde”
    • “Nee, want dit leidt vaak tot leegstand elders.”
    • “Er is geen tijdelijke leegstand voor gebruik als wijkaccommodatie en dat willen we ook voorkomen door bestaande centra optimaal te laten gebruiken.”
    • “Er is op bescheiden schaal ‘tijdelijke verhuur’ maar niet specifiek door bewoners.”
    • “Nvt.”
    • “Dit zien wij liever niet. Er is nu een overschot aan accommodaties, vaak met hele lage bezettingsgraden. Dus als een accommodatie vrij komt dan stimuleren we geen tijdelijk gebruik.”
    • “Nee.”

    Wanneer bewoners wel de mogelijkheid krijgen om leegstaand vastgoed met tijdelijk gebruik om te toveren tot gebouw met een wijkfunctie, gaat het om incidenten. Alkmaar heeft de GAS!Fabriek, Amstelveen had een wijkcentrum in een voormalige garage (“maar deze is opgeheven”) en in Dordrecht en Utrecht dient per stad één gebouw nu als door bewoners gerund wijkcentrum. Uitzonderingen zijn er in Amersfoort (de Maatschappelijke Oppas Dienst) en Emmen; in overige gevallen gaat het om ad hoc-beslissingen. In één grote gemeente is er ‘in theorie’ de mogelijkheid, maar maakten bewoners daar nog geen gebruik van. Verder is er “niets officieel voor geregeld”, zoals een van de respondenten aangeeft.

    Modern Rotterdams buurthuis Her-Ontdekt betaalt geen huur voor een voormalig tapijtwinkel als accommodatie tot deze wordt gesloopt
    Modern Rotterdams buurthuis Her-Ontdekt betaalt geen huur voor een voormalig tapijtwinkel als accommodatie, tot deze wordt gesloopt

    Zonde

    En dat is zonde. Eenmaal gebouwde of verworven wijkgebouwen drukken voor tientallen jaren op een vastgoedbegroting van de gemeente, schreven we. Kortom: de gemeente heeft een probleem. Tegelijkertijd komen er steeds meer initiatieven van onderop, initiatieven die met geen mogelijkheid kostendekkende huur kunnen betalen. Exploitatiesubsidies zijn in dat geval niet de oplossing. Dé oplossing bestaat sowieso niet, maar tijdelijk gebruik kan er wel een zijn.

    “Nee.”

    “Tijdelijk gebruik heeft duidelijk voordelen als het gaat om kostenbesparing, flexibiliteit in gebruik, gevoel van eigenaarschap en gebruikmaken van het onverwachte”, schreven we vervolgens. Joop Hofman riep op tot “volstrekt nieuwe concepten voor duurzaam exploiteren door tijdelijk gebruik”.  Durf verschil te maken en het bestaande los te laten. Die oproep was gericht aan bewoners zelf – dat buurthuis hoeft niet open te blijven ‘omdat het er altijd al heeft gestaan’ – maar ook aan gemeentes. Als een oud pand rendabel te exploiteren was, dan waren er wel ondernemers geweest die de taak op zich hadden genomen. Blijven die weg, geef dan bewoners de kans om iets voor hun wijk of buurt te doen, zonder kostendekkende huur te vragen.

    BewonersBedrijf Berflo Es geeft nieuwe invulling aan een voormalige basisschool
    BewonersBedrijf Berflo Es geeft nieuwe invulling aan een voormalige basisschool

    Bevestiging van de problematiek komt vanuit één van de bevraagde ambtenaren. Desbetreffende gemeente schrikt van de kosten van het leegstaande vastgoed én van het feit dat initiatieven de huur (“die is gebaseerd op landelijk gangbare cijfers en bedragen”) niet kunnen betalen. “We studeren wel op een model dat het mogelijk maakt vrijplaatsen te creëren voor de echte bewonersparticipatieprojecten in het kader van de wmo, maar”, is de conclusie, “het ei van Columbus is nog niet gevonden.” Tijd om te gaan zoeken.

    Lees ook:

    Quickscan: er komen steeds meer buurthuizen in zelfbeheer
    De kracht van tijdelijk gebruik – Leegstaand vastgoed voor nieuwe ontmoetingsplekken
    Kostendekkende huur? Laat de gemeente haar eigen probleem oplossen

  • Meer van onze leden

    Stichting Behoud GAS!fabriek

    Stichting Behoud GAS!fabriek

    • Alkmaar

    "Behoud culturele erfgoed" Stichting Behoud GAS!Fabriek zet zich met vrijwilligers en steun van betrokken ...

    Lees meer >
    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    • Delzijl

    “We kunnen het zelf beter, goedkoper en duurzamer!” Een bewonersbedrijf is een bijzonder bedrijf. Het is een ...

    Lees meer >
    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    • Delzijl

    “We kunnen het zelf beter, goedkoper en duurzamer!” Een bewonersbedrijf is een bijzonder bedrijf. Het is een ...

    Lees meer >