‘Bij tegenwerking ga ik in de vierde versnelling’

  • Veel coöperaties, bewonersinitiatieven en BewonersBedrijven zitten met dezelfde vraag: hoe krijg je een gebouw in handen? MidWest in Amsterdam West is het gelukt. Na vele jaren onderhandelen en praten. Initiatiefnemer Anita Groenink vertelt het verhaal met veel hoogte- en dieptepunten. “Onze stad had pionier kunnen zijn, had pionier moeten zijn.”

    Dit is tot 2010 een school geweest. Daarna werd het beheerd door anti-krakers. Het zag er destijds echt niet uit. Het was een donker gat in de wijk. Kapotte ramen, geen licht, een breiwerk van oude fietsen voor de deur, veel zwerfvuil: alles wat een wijk niet schoon, heel en veilig maakt.” We spreken Anita Groenink in MidWest, om ons heen lopen werkmannen af en aan. Er is een grote verbouwing gaande bij deze sociale wijkonderneming in een monumentaal  schoolgebouw.

    Een grote verbouwing in MidWest

    Maar ook nu gebeuren hier mooie dingen. Zo wordt een van de schoolpleinen beheerd door bewoners. De tegels zijn er gelicht en er worden kippen en bijen gehouden, er zijn frambozen en wilgen gepland en er wordt geëxperimenteerd met verschillende manieren van waterafvoer. Voor de buurtbewoners in de dichtstbevolkte wijk van Amsterdam de Baarsjes is het fijn om een plek te hebben waar ze met groen bezig kunnen zijn. Nog fijner is het als straks het hele gebouw open is. Het moet de ontmoetingsplek van de buurt worden, met ruimte voor van alles: van huiswerkbegeleiding tot yoga-lessen.

    Op dit moment zijn er vooral werkmannen en zzp’ers in het gebouw. Ontwerpers, journalisten, ondernemers, kleine bedrijfjes: de lokalen zitten van het begin af aan vol. “Zzp’ers hebben we veel in deze wijk. Ik zag ook al snel dat we van een donker gat in de wijk een geweldige creatieve werk- en ontmoetingsplek konden maken.”

    Wacht niet af: claim het gebouw

    “Ik besloot hier, samen met andere buurtbewoners een muziekfestival te organiseren. We hebben gewoon de sleutel gevraagd aan de anti-krakers, buurtbudgetten aangevraagd en hoppa: een mooi festival geregeld voor buurtbewoners. Dat was een succes, mensen zagen wat de mogelijkheden van het pand waren voor de buurt. Snel erachteraan organiseerden we een sneakpreview van het pand. We lieten gemeente, lokale ondernemers en bewoners het gebouw zien en vertelden wat wij ermee wilden doen. Daarin zit meteen een les die ik graag wil meegeven aan andere initiatiefnemers die een gebouw in handen willen krijgen: claim het gebouw. Wacht niet af: ga ervoor.”

    Dat is wat Anita deed, er keihard voor gaan. Ze had al eerder met buurgenoten een zeer geslaagd buurtinitiatief opgezet: ‘Geef om de Jan Eef’, een buurtinitiatief dat ze opzetten nadat er een gewelddadige overval met dodelijk slachtoffer had plaatsgevonden bij een juwelier in de Jan Evertsenstraat. Geef om de Jan Eef was onder meer een oproep aan buurtbewoners om hun boodschappen in deze straat te doen, in hun eigen buurt. Het initiatief zorgde voor nieuwe winkels, positiviteit, evenementen en cohesie. Het leverde Anita ook een sterk netwerk op, in de buurt en met de gemeente.

    Herman Brood heeft zijn sporen achtergelaten op de muren van het pand
    Kopen: hoezo?

    Dit netwerk gebruikte zij toen zij met de andere initiatiefnemers aan de slag gingen om het pand voor de buurt te behouden. Ze namen contact op met de wethouder en vertelden dat zij het contract van de leegstandbeheerder graag overnamen, en ervoor zouden zorgen dat er een stuk meer maatschappelijke meerwaarde gecreëerd zou worden dan de anti-kraak studenten deden. Maar daar wilde de gemeente niet aan. Ze wilde verkopen voor meer dan een miljoen euro.

    “Onze eerste reactie was: kopen, hoezo? Wat hebben wij nou aan stenen? Maar toen we in maart 2013 de sleutel en een kortdurende gebruikersovereenkomst kregen, waren we daar ook zeker niet tevreden mee. We wilden duurzaam en zeker weten dat we er een lange tijd konden zitten. De gemeente was wel enthousiast over onze plannen en dacht heel creatief met ons mee hoe we konden komen tot een community trust-model, zoals die in Engeland bestaan.”

    Couscous met ondernemers

    Intussen was het duidelijk dat MidWest veel waarde heeft voor de buurt, de werkplekken waren verhuurd, de schoolpleinen waren opgeknapt, er waren tal van evenementen en activiteiten in het pand. Zoals het project VrijdagMiddagCouscous, waar jongeren die werk of een stageplek zochten én ondernemers uit de wijk laagdrempelig samenkwamen. Om hun mooie werk te kunnen blijven doen en uit te breiden wilden ze het pand duurzaam behouden. Dus moest er een businessplan gemaakt worden. De stichting kreeg budget van de gemeente om dit te laten doen. Dit is typerend voor de goede sfeer en de gelijkwaardige relatie die er met de gemeente was. Ruim twee jaar lang zaten de initiatiefnemers van MidWest aan tafel met bestuurders en ambtenaren van verschillende diensten van de gemeente Amsterdam.

    Dorine showt het oude schoolgebouw
    Creatief model

    Toen alle feiten en cijfers boven tafel waren gekomen, sloten twee initiatiefnemers zich een vakantie lang op om zelf een maatschappelijke kostenbatenanalyse te maken. Met dit document in de hand, kwam de stichting met de concretisering van het unieke model waar al jaren gezamenlijk aan gewerkt werd met Stadsdeel West. In het kort gaat het model over de waardecreatie van een community trust in een soort van huurkoop contract. De waarde van het vastgoed wordt niet bepaald door de standaard grondprijzen maar er wordt gekeken naar de bredere maatschappelijke context. De sociale onderneming (stichting in dit geval) koopt het vastgoed voor een vastgesteld bedrag, maar de geldtransactie wordt naar de lange termijn geschoven. De afspraken over bijvoorbeeld prestaties, winstdoelstellingen, juridische entiteit en inspraak worden vastgelegd in een convenant.

    “Een prachtig model waar alle partijen gelukkig mee waren. Het was dan ook bijna in kannen en kruiken, de concept erfpachtovereenkomst en het convenant waren zo goed als klaar. Maar opeens ging alles mis. Ik weet de dag nog heel goed. Ik zou als spreker iets vertellen voor gemeenteambtenaren, mijn verhaal had als titel: Vertrouwen in de stad. Die ochtend kreeg ik een telefoontje: ‘Niemand vertellen dat ik gebeld heb, maar het is helemaal mis. Ze willen het niet door laten gaan. Er is een lijst opgesteld van maatschappelijk vastgoed dat commercieel verkocht moet worden en MidWest staat daar op.’ Aaah, na al die eeuwen van praten en onderhandelen leek het alsof onze samenwerking eenzijdig werd opgezegd. Klaar. Ik heb alsnog op die bijeenkomst gesproken, maar ik heb daar een heel ander verhaal gehouden. Ik baalde zo. Opeens werd er gezegd dat de koop niet door kon gaan, want het zou staatssteun zijn, en het had een precedentwerking en er werd me verweten dat ik voor een dubbeltje op de eerste rij wilde zitten. Jongens, jongens, alles wat nu als tegenargument werd genoemd hadden we de jaren voorafgaand uitvoerig en zorgvuldig in samenwerking met ambtenaren van diezelfde afdelingen al uitgezocht en besproken.”

    Gedwongen sluiting

    MidWest had met een nieuwe politieke werkelijkheid te maken. Er was een ander bestuur gekomen en die maakte andere beslissingen. De jaren van voorbereiding leken voor niks. De stichting werd uitgenodigd voor een gesprek waarbij het aanbod van de gemeente werd gepresenteerd. We kregen de keuze: of kopen voor 1,2 miljoen óf huren voor 50 euro per m2. Met die huur zouden de bestaande huurders een flinke prijsverhoging krijgen en voor de sociale en culturele programmering zou de stichting continu een beroep moeten doen op subsidies, terwijl het juist het uitgangspunt was om een financieel zelfstandig model te ontwikkelen. Het paste simpelweg niet bij een organisatie die maatschappelijke impact als hoofddoelstelling heeft. Dus het leek over. Anita was zeer teleurgesteld in haar stad. “Onze stad had pionier kunnen zijn, had pionier moeten zijn. We waren zo hard op weg om superrevolutionair te werken aan de wijk.”

    De buurt kwam in opstand toen MidWest leek te moeten sluiten – foto: Bram Budel
    Anonieme investeerder

    Opgeven wil ze niet, maar lijkt te moeten. Totdat iemand haar aanbiedt om een investeerder te vinden. Deze ontwikkelaar ziet hoe belangrijk de plek is voor de buurt, wat het allemaal teweeg brengt en kan gaan brengen en zoekt mee. Dit loopt uiteindelijk op niks uit, maar bij Anita is een zaadje gepland. “Kijk: wanneer iemand ‘nee’ zegt tegen mij, dan ga ik in de tweede, nee de vierde versnelling. Ik ben niet zo goed in loslaten. Daarbij heb ik een oeverloos optimisme. Het moment brak aan dat er binnen een maand meer dan een miljoen euro nodig was, en we zijn in ons netwerk gaan rondbellen. Binnen een week was het geregeld. We hebben een anonieme investeerder waar we aflossingsvrij mogen lenen voor zeven jaar. Daarna kijken we opnieuw naar dat contract.”

    De anonieme investeerder is een commerciële partij die veel geld verdient aan de stad en vindt dat het een maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft naar de stad. Het gelooft in het verfrissende concept van MidWest en het ziet dat de stichting haar cijfers op orde heeft.

    Het draait goed bij MidWest. In het najaar gaan de deuren weer open voor de buurt. Er werken nu twee betaalde krachten, een van hen (Dorine) laat trots en bevlogen het hele gebouw zien. Ook de huurders zijn enthousiast over de plek en de mogelijkheden. Een van hen spreekt me aan om me te vertellen over de kracht van Mid-West. Hij is initiatiefnemer van De ronde van Orteliusstraat, een zeer geslaagd wielerfeest dat 63 jaar geleden voor het laatst was gehouden in de Baarsjes en afgelopen voorjaar dus eindelijk weer. Zonder het netwerk en de locatie van MidWest was dat nooit gelukt, vertelt hij. Hier komen mensen samen, MidWest verbindt de wijk.

    Oude dame gered

    De toekomst van het grote schoolgebouw lijkt rooskleurig. Anita is ook vol optimisme. Ze heeft het over werkervaringsplekken en participatietrajecten, over talentontwikkeling, muziek, theater en verbinding. Het is bijna alsof die 5 jaar gedoe en strijd haar niet geraakt heeft. “Dat is niet zo. Nogmaals ik ben een optimist en ik heb veel plezier in wat ik doe. We maken hier een warm nest voor de buurt. Als mijn kinderen mij vragen hoeveel uur ik per week werk, zeg ik altijd: ah joh, dat is toch geen werken wat ik doe! Als je plezier hebt in wat je doet, zie je het niet als werk. Maar het zijn nu wel even zware tijden, zo’n groot gebouw van bijna 1.700 m2 renoveren met een beperkt budget is een hele klus. Maar hoe dichter we bij de opening in oktober komen hoe meer ik me realiseer dat het allemaal de moeite waard is geweest. Het gebouw van meer dan 93 jaar oud komt steeds meer te voorschijn nu we alle lagen vuil, jaren 70-plafonds en muurtjes verwijderen. Deze oude dame hier midden in de Baarsjes heeft weer een publieke functie en staat straks weer te stralen, en daar was het ons destijds in 2012 allemaal om te doen.”

  • Meer van onze leden

    Vereniging Dorpsraad Badhoevedorp

    Vereniging Dorpsraad Badhoevedorp

    "Wij komen op voor het algemeen belang van hen die wonen en werken in Badhoevedorp. In het bijzonder de ...

    Lees meer >
    Stichting de Buren van Oost

    Stichting de Buren van Oost

    "De Buren van Oost geeft de mensen een stem in de wijk." Vanuit de wijk is de Stichting de ...

    Lees meer >
    Stichting M.E.E.R.Groen

    Stichting M.E.E.R.Groen

    Stichting MEERGroen staat voor het omgaan met onze leefomgeving op een manier, waarbij niet kosten en rendement ...

    Lees meer >