Wijkontwikkeling van onderop (3): Samenwerking met de gemeente

  • Veel bewoners ontwikkelen hun wijk op eigen kracht en zetten daar community building voor in. We laten graag zien wat de impact is van ABCD-methode. In deze serie over de ontwikkeling van het Arnhemse Spijkerkwartier draait het om wat bewoners bereiken én hoe ze dat voor elkaar krijgen. Dit is het derde deel. “De oude vertrouwde manier van werken – planmatig, langs strak afgebakende taakvelden, aanbodgericht en weinig maatwerk – is verlaten.”

    Over de auteurs | Dit artikel is geschreven door Huub Gulikers en Hay van der Sterren. Hay van der Sterren is voormalig docent aan de opleiding Culturele en Maatschappelijke Vorming van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Hij gaf lessen en cursussen over ABCD en werkte enkele jaren mee aan een ABCD-project in de Nijmeegse Kolpingbuurt. Huub Gulikers is docent en onderzoeker aan de HAN en promoveerde vorig jaar bij de Universiteit voor Humanistiek op zijn onderzoek ‘Sociaal Verantwoord: betekenisvolle, leerzame en democratische verantwoording van sociaal werk’.

    Dit is deel 3 uit de serie over wijkontwikkeling in het Arnhemse Spijkerkwartier. Lees ook het eerste en tweede deel uit deze reeks. 

    De (vrijwillige) medewerkers van DBWE en het BGB vinden het belangrijk om in hun projecten en activiteiten zo veel en zo goed mogelijk samen te werken met de gemeente Arnhem. Martijn Stappers, een van de wijkmanagers in het team leefomgeving dat zich richt op de sociale en fysieke leefbaarheid van onder andere het Spijkerkwartier, wil ook nadrukkelijk met het BGB samenwerken. Martijn licht toe dat de gemeente Arnhem in haar beleid ‘Van Wijken Weten’ een fundamenteel andere werkwijze voor het werken in de wijken heeft geformuleerd. De oude vertrouwde manier van werken – planmatig, langs strak afgebakende taakvelden, aanbodgericht en weinig maatwerk – is verlaten. Die werkwijze speelde onvoldoende in op de initiatieven van de bewoners, die zelf vorm willen geven aan het publieke domein. De wijkmanagers hebben nu een andere manier van werken, zowel in relatie tot bewoners, als tot de gemeente en tot partners. Met de nieuwe werkwijze hebben bewoners meer invloed op de inrichting van hun leefomgeving en is er meer ruimte voor het zelf-organiserend vermogen van inwoners.

    “De oude vertrouwde manier van werken – planmatig, langs strak afgebakende taakvelden, aanbodgericht en weinig maatwerk – is verlaten.”

    De teams leefomgeving zijn de spil in en aanjager van deze nieuwe visie. Voor de invoering van wijksturing is er echter geen blauwdruk, het is een kwestie is van al doende ontwikkelen. Daarom wordt het kader periodiek herijkt en wordt gewerkt met een jaarlijkse ontwikkelagenda. De teams leefomgeving zitten in de frontlinie en voeden het beleid met signalen uit de wijken zodat het standaard beleid transformeert naar meer gedifferentieerd beleid, afgestemd op de wijkspecifieke problematiek en op de wijkcultuur.

    Samenwerking

    Vanuit het team leefomgeving wil Martijn Stappers de wijkinitiatieven zo goed mogelijk faciliteren. “Ik probeer naast de bewoners te staan en een goed netwerk in de wijk te hebben.” Martijn ziet zich als ‘buurtverbinder’; zijn rol in het Spijkerkwartier is vooral het verbinden van de inclusieve wijk (bewoners, ondernemers en organisaties) en gemeente. In het Spijkerkwartier zijn zo’n dertig groepen actief. Dat varieert van het gebruik van de openbare ruimte, het onderhoud van de bomen en de riolering, tot de zorg voor kwetsbare wijkbewoners. Een belangrijke taak is die verschillende groepen te verbinden. “Ze zien mij als een meerwaarde, als verbinder met de gemeente, als een spin in het web.” De opdracht vanuit de gemeente is juist vanuit de wijk te werken. “DBWE en het BGB help ik door te fungeren als informant en verbinder met de juiste mensen binnen de gemeente.”

    Het ondernemersteam van het BGB kan Martijn Stappers vragen om bepaalde zaken voor hen aan te kaarten, te realiseren, uit te zoeken bij de gemeente. De opzet is dat hij hen als tussenpersoon veel werk uit handen neemt. Martijn ziet, in deze zin, het ondernemingsteam als een soort opdrachtgever maar vooral als partner, waarbij voorop staat dat het doel, in het geval van het BGB ook bijdraagt aan de doelen van de gemeente Arnhem.

    “In de systeemwereld wil men alles snel en doelmatig doen, maar bij een buurtinitiatief gaat het om aansluiten bij wat er is en bij wat er al gebeurt.”

    De samenwerking met de gemeente blijft volgens Patrick Hoogenbosch, initiatiefnemer van het BuurtGroenBedrijf, afstemming vragen. “Zo blijft voor de gemeente efficiency een belangrijke overweging – in de systeemwereld wil men alles snel en doelmatig doen – maar bij een buurtinitiatief gaat het om aansluiten bij wat er is en bij wat er al gebeurt. Inmiddels zijn wij voor de gemeente een gewaardeerde partner geworden. Het past nu ook in de filosofie van de gemeente, maar dat heeft heel veel praten gekost. De beste ambte­naren zijn nu op het Spijkerkwartier gezet. Bern Lauriks, adviseur bij de gemeente Arnhem en Martijn Stappers en Xaveria Volman, beiden van het team leefomgeving van de gemeente, vervullen voor ons werk een belangrijke rol. Lastig blijft dat de gemeente sectoraal is georganiseerd. Daardoor is het moeilijk voor de mensen bij de gemeente om integraal te werken en te denken. Dat is ook in de communicatie een extra hobbel.”

    Samenwerking in plaats van oppositie

    Ook Germa Huijbers, lid van het ondernemersteam BGB, ziet nog ruimte voor verbetering in de kanteling die de gemeente maakt, waarbij de vraag van de burger en het resultaat in de gemeentelijke organisatie centraal staan. “De gemeente wil wel kantelen, maar in de praktijk van de uitvoering is dat toch nog vaak lastig. Op management­niveau van de gemeente wordt de kanteling ondersteund, maar bij de uitvoerende laag eronder blijkt vaak dat men onvoldoende is meegenomen in het verhaal. Er moeten nog heel wat stappen worden gezet.”

    Germa vindt dat het van groot belang dat de wijk door de gemeente voldoende wordt gefaciliteerd om het groen in de wijk zelf te onderhouden. “Door schoonmaakacties zie je dat bewoners zich bewust worden van hun omgeving en zelf meer gaan doen. Het is belangrijk dat mensen zien dat ze niet alleen zijn. In de Parkstraat zijn drie mannen die al jarenlang de straat schoonhouden.” Alle activiteiten die er ontstaan zou Germa graag willen faciliteren vanuit het BGB. Maar daarvoor is slechts beperkt geld. Germa ziet weinig in het ‘right to challenge’. Dat houdt in dat wijkbewoners taken van de gemeente overnemen als ze denken dit beter, sneller en goedkoper te kunnen. “Met het right to challenge organiseer je oppositie. Wij zoeken de samenwer­king.”

    Samenwerking

    De toekomst van het Buurt­GroenBedrijf

    Het BGB staat voor verschillende uitdagingen. Financiën is natuurlijk een kwestie, zorgen voor de continuïteit in het werk en je onderscheiden van anderen is andere kwestie. En het blijft zaak creatief en innovatief te zijn en vast te houden aan de uitgangspunten.

    Het werk dat Patrick doet voor DBWE en het BGB levert hem zelf minimaal financieel inkomen op. Het ‘proceswerk’, zoals Patrick het werk noemt waarin het gat om communicatie en netwerken, wordt niet of nauwelijks betaald. Alleen concrete projecten leveren inkomsten op. Ook voor Germa zijn de inkomsten beperkt: zij wordt één dag per week binnen het BGB betaald en werkt er daarnaast twee dagen als vrijwilliger. Zo doen Patrick en Germa veel onbetaald werk voor de wijk en voor de gemeente, terwijl dat werk een groot deel van hun weektaak inneemt en veel deskundigheid van hen gevraagd wordt.

    “Patrick en Germa doen veel onbetaald werk voor de wijk en voor de gemeente, terwijl dat werk een groot deel van hun weektaak inneemt en veel deskundigheid van hen gevraagd wordt.”

    Punt van aandacht in de organisatie van het BGB is de continuïteit in de werkzaamheden. Met name van het werk dat de wijkbewoners vrijwillig doen, is de continuïteit niet altijd te garanderen. Verder is de vraag hoe je je onderscheidt van andere (commerciële) groenbedrijven, en hoe je verantwoording aflegt. Een grote uitdaging blijft dan ook hoe je de impact van het BGB en DBWE kunt meten en hoe de communicatie (nog) beter kan worden.

    Spijkerkwartier: een actieve Arnhemse wijk

    In het Spijkerkwartier in Arnhem zijn actieve wijkbewoners al jaren gezamenlijk doende om een duurzame woon-, werk- en leefomgeving te creëren met meer welzijn, verbondenheid en oog voor de natuur. In de loop van de tijd zijn er verschillende initiatieven ontstaan. Zo heeft een groep betrokken wijkbewoners in 2009 met succes gestreden voor behoud van buurtcentrum De Lommerd. Eind 2012 startte een aantal enthousiaste wijkbewoners de werkgroep Spijkerenergie. De gedachte was en is een zoveel mogelijk COneutrale en klimaatadaptieve wijk te realiseren. Daarbij gaat het zowel over het besparen van energie als over het zelf opwekken van energie. Ook vergroening en waterbuffering in de wijk zijn voor een klimaatadaptieve wijk nodig. Een stapje verder doordenkend, zijn voedsel, mobiliteit, welzijn of afval ook niet los te zien van een duurzame en klimaatadaptieve wijk. Uit deze gedachten is DeBlauweWijkEconomie (DBWE) ontstaan.

    De term Blauwe Economie is gemunt door de Belgische ondernemer en milieuactivist Gunter Pauli, die met de Blauwe Economie banen wil creëren en sociaal kapitaal opbouwen, zonder hierbij de natuurlijke omgeving te vervuilen of uit te putten. Pauli spreekt over de blauweeconomie en niet over de groene omdat alles wat groen is, duur is en dus vooral voor mensen met geld. De groene economie werkt volgens Pauli ook nog te veel binnen de bestaande economische regels. Hij bepleit een andere manier van economisch denken, waarin meer dan alleen economische waarden gegenereerd worden.

    In het Spijkerkwartier werkt een groeiende groep inwoners vanuit het gedachtegoed van DBWE aan een circulaire en inclusieve wijkeconomie. In 2017 is een Broedplaats geopend: DAZO: Dit Adres Zoekt Ondernemers. Met DAZO en buurtcentrum De Lommerd als faciliterende hotspots, ontstaan er grote en kleine projecten, activiteiten en sociale ondernemingen in de wijk. Bijvoorbeeld Spijkerenergie, het Spijkerbed (een collectief wijkhotel), Spijkerzwam (het kweken van oesterzwammen op koffiedik) en ook het BuurtGroenBedrijf.

    Over hoe we alle verschillende initiatieven en projecten het beste vorm kunt geven is veel nog onbekend. Dat gaat het BGB met alle partners gezamenlijk verder ontdekken, delen en vormgeven. Patrick: “Het BGB ontwikkelen we nu verder binnen het ‘living lab’.” Om nieuwe innovatieve diensten, producten en werkmethodes te ontwikkelen is een vrij speelveld nodig. In een living lab werken burgers, bedrijven, kennisinstellingen en overheidsinstanties in een ongedwongen sfeer samen om de creatieve energie van stadsbewoners volledig tot haar recht te laten komen.

    Al met al vinden er in het Spijkerkwartier veel activiteiten plaats waarbij uitgangspunten van ABCD worden gehanteerd of zijn te herkennen. DBWE en het BGB zijn een mooi en actueel voorbeeld van wijkontwikkeling op basis van de talenten en vaardigheden van de wijkbewoners, vanuit de inzichten, de creativiteit en de zeggenschap van wijkbewoners, waarbij ook steeds verder wordt gebouwd aan relaties met elkaar, met organisaties (waaronder SIGHT Landscaping en netbeheerder Alliander) en instituties (zoals buurtcentrum De Lommerd, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en Hogeschool Van Hall Larenstein) en de gemeente Arnhem. Voor het living lab dat het BuurtGroenBedrijf is, blijft een belangrijk vertrekpunt gebruik te maken van wat er al in het Spijkerkwartier is. Door het onbenut potentieel in de wijk zo goed mogelijk te gaan benutten (talent, tijd, assets) kan veel waardevols worden toegevoegd aan de kwaliteit van de eigen leefomgeving.

    Dit is deel 3 uit de serie over wijkontwikkeling in het Arnhemse Spijkerkwartier. Lees ook het eerste en tweede deel uit deze reeks. 

    Samenwerking

     Over deze serie

    Dit is deel 3 uit de serie Wijkontwikkeling van onderop. Lees deel 1 of deel 2 ook.

    In 2004 gaf LSA het boek Wijkontwikkeling op eigen kracht uit, dat helemaal gaat over Asset-Based Community Development (ABCD-methode). Om dat boek een update te geven, zochten we naar bewonersinitiatieven die de principes van ABCD in de praktijk brengen. Deze driedelige serie is daar het resultaat van. Op zoek naar een illustratieve ABCD-praktijk kwamen Huub Gullikers en Hay van der Sterren terecht in het Spijkerkwartier in Arnhem. Daar vindt onder de noemer van DeBlauweWijkEconomie (DBWE) en het Buurt­GroenBedrijf (BGB) heel veel wijkontwikkeling door en met wijkbewoners plaats rondom de uiterst actuele thema’s van verduurzaming en wijkeconomie. Huub en Hay spraken met vijf betrokkenen: Patrick Hoogenbosch, mede-initiator van DBWE, Germa Huijbers, lid van het ondernemersteam BGB, Arjen Laning, werknemer bij BGB, Ellen Tebbe, actief wijkbewoonster en Martijn Stappers, wijkmanager van de gemeente Arnhem. Hoewel zij hun manier van werken zelf niet als ABCD benoemen, zijn in hun projecten en activiteiten duidelijk werkzame elementen van deze benadering van wijkontwikkeling aan te treffen.

  • Meer van onze leden

    Stichting Kruiskamp Ons Buurtje

    Stichting Kruiskamp Ons Buurtje

    Stichting Kruiskamp Ons Buurtje zet zich in om de buurt te verbeteren. Hoe doen ze dat ? Betrokken ...

    Lees meer >
    Stichting Zeebuurt Harderwijk

    Stichting Zeebuurt Harderwijk

    De Stichting Zeebuurt Harderwijk  brengt bewoners/instanties en ondernemers bij elkaar om leebaarheid en veiligheid ...

    Lees meer >
    Eigenwijks

    Eigenwijks

    Met honderden actieve bewoners, een algemeen bestuur van 30 actieve bewonersgroepen, een dagelijks bestuur van 7 ...

    Lees meer >