Samenleving zoekt regering

  • Een flashback naar 8 jaar geleden. “Gevraagd: actieve burgers! Met deze oproep proberen politici de politiek-economische crisis te bezweren. Overheden kunnen minder, instellingen krijgen minder, burgers moeten meer. Actieve wijkbewoners schrikken daar niet van. Zij zetten zich al jaren in voor hun leefomgeving. Maar er moet wel wat veranderen. Dit Manifest van Actieve Wijkbewoners wil daarvoor als gids dienen.” Zo startte het manifest dat minister Donner dankbaar in ontvangst nam.

    Het was december 2011. De economische recessie diende zich in volle omvang aan met veel onzekerheden. Een minderheidskabinet Rutte I (VVD-CDA) worstelde met nieuwe uitdagingen. Het met veel elan gestarte wijkenbeleid van minister Vogelaar werd langzaam terzijde geschoven. Minister Donner was bezig aan een kabinetsvisie op burgerschap. En 800 actieve bewoners verzamelden zich in de Eusebiuskerk voor de door het LSA georganiseerde Landelijke Bewonersdag. Ter plekke kwamen we door gesprek, dialoog en debat tot belangrijke voorwaarden waaronder de actieve bewoner een rol kan spelen in het te lijf gaan van de crisis. De handschoen pakten we op, maar niet zonder voorwaarden. Jos van der Lans hanteerde de pen om woorden te geven aan de grote stroom aan informatie. Dat was nog bijna twee jaar voor de inmiddels vaak verguisde passage in de Troonrede waarin de participatiesamenleving werd verkondigd. Ook de decentralisaties in het sociaal domein hadden nog geen intrede gedaan.

    Regering zoekt samenleving

    Een uitkomst voor de regering, zo liet minister Donner ter plekke weten. Namens de regering zocht Donner de samenleving op om na te denken over burgerschap, schuivende verhoudingen in de relatie overheid-samenleving. Ter plekke improviseerde de minister dat de onderwerpen uit dit manifest integraal overgenomen zouden worden in de kabinetsvisie burgerschap. Spoiler: deze visie is er nooit gekomen. Donner vertrok naar de Raad van State en zijn opvolgers beten hun tanden er op stuk om het er vervolgens maar bij te laten zitten.

    Geen nostalgie

    Waarom deze terugblik? Dat heeft niets te maken met nostalgie. Veel meer met een knagend gevoel van onbehagen of misschien wel onmacht. Acht jaar later, op 13 januari 2020 kopt de Volkskrant “Waarom een rijk land uit armoede z’n bibliotheken en gymzalen sluit”. Met een dreigend beeld waarin gemeenten alle voor burgers belangrijke voorzieningen als sportzalen, bibliotheken, zwembaden en wijkhuizen zodanig moet korten dat zij omvallen. Terecht wordt in het artikel gewaarschuwd dat wat je afbreekt bijna voor altijd verdwijnt uit onze dorpen en wijken. Overigens niet uit geldgebrek. De economische crisis van 2011 ligt ver achter ons, het gaat beter als nooit tevoren. Maar door politieke keuzes van de nationale overheid en vooral veel onbegrijpelijke technocratische bedenksels als bekostigingssysteem, trap-op-trap-af en georganiseerde onverantwoordelijkheid.

    Moedeloos?

    Het Volkskrant-bericht wordt ontzettend veel gedeeld. Wat mij opvalt is vooral de moedeloosheid in de bijgaande reacties. Mensen twijfelen of zij het verschil kunnen maken met het doorbreken hiervan. Wat je ook aandraagt, bedenkt, bepleit of aan de kaak stelt: er verandert uiteindelijk weinig. Bij mezelf bespeur ik ook wel enige sporen van dat sentiment. Het is niet dat we niet eerder hebben gewaarschuwd en alternatieven hebben aangedragen. We stelden bij LSA een bewonersagenda over de rol van bewoners in samenwerking met rijk, steden en stakeholders tot groei, innovatie en leefbaarheid. We droegen perspectieven aan voor een nieuwe wijkaanpak voor weerbare wijken. En voerden we honderden gesprekken met politiek en overheid, deden mee aan wetenschappelijk onderzoek. Altijd vanuit het perspectief van actieve bewoners en op zoek naar knoppen waaraan we kunnen draaien. Een dagelijkse zoektocht van overtuigen, voorleven, inspireren, belobbyen, aanmoedigen, versterken, vernieuwen. Niet om als netwerk van actieve bewoners in Nederland ons eigen gelijk te halen, maar op zoek naar nieuwe verhoudingen tussen overheid en samenleving.

    Catch22

    Een paradoxale situatie waarin het onmogelijk is om een gewenste uitkomst te bereiken doordat de ‘regels’ dat vanwege tegenstrijdigheden niet toelaten. Een catch 22, volgens Wikipedia. Zo voelen de voorbije jaren weleens. Want het gaat nu toch wel knellen. Actieve bewoners hebben de handschoen opgepakt en hebben veel voorzieningen en belangrijke functies in stand gehouden. Buslijnen, eenzaamheidsprojecten, wijkhuizen, culturele evenementen, betaalbare huisvesting, bibliotheken en gezonde wijken. De voorbeelden zijn talrijk en bekend. Waardering in woord, niet in gebaar. Ook in tijden van surplus en economische voorspoed. Hebben bewoners hiermee hun eigen graf gegraven? Hadden ze het beter niet kunnen doen? Hebben ze hiermee groen licht gegeven voor doorgaande bezuinigingen en verschraling van de sociale en verzorgende rol van de overheid? Daarover kun je discussiëren. Wat mij betreft niet. Cruciale voorzieningen waren weggevallen en voorgoed verdwenen. De leefbaarheid van Nederland en ons gevoel van welbevinden en geluk zou zijn gekelderd. Geen optie dus.

    Geen plek aan de poldertafel

    Een adequate reactie van diezelfde overheid is er nauwelijks gekomen. Acht jaar lang vonden we een overwegend onwelwillende overheid op ons pad om een nieuw sociaal contract mee af te sluiten. Voorwaarden en afspraken waaronder individuele burgers en de gemeenschap het gezag van de staat erkennen en legitimeren. Voorwaarden die nauwelijks bespreekbaar zijn en waren.

    Goede ideeën en voornemens strandden vaak in de bureaucratie en het moeras van verdeelde politieke partijen, opportunistische uitruil van principes en kroonjuwelen en versluierende frames. De sector van vrijwilligers en bewoners maken nog nauwelijks onderdeel uit van het Nederlandse poldermodel en zitten nog steeds niet aan tafel van bijvoorbeeld de SER. Iets wat Lucas Meijs en Albert-Jan Kruiter in 2014 bepleitten in het NRC Handelsblad.

    Blijmoedig voortploeteren

    Soms denk je bij je zelf: “We hadden het toch gezegd, maar u wilde niet luisteren”. Maar als dat gezegd is, is het ook weer tijd om door te gaan. Want moedeloosheid duurt vaak maar kort bij actieve bewoners. Democratie is ook gewoon hard werken, vallen en opstaan en elkaar opzoeken en afstoten. Dus wat mij betreft blijven we het proberen. Samenleving zoekt regering.

     

    Jos van der Lans, penvoerder van het Manifest van Actieve Wijkbewoners houdt op 31 januari de vijfde participatielezing, georganiseerd door Movisie. Cultuurpsycholoog en publicist Jos van der Lans stelt zich bij het eerste lustrum van de decentralisaties in deze Participatielezing drie vragen. Waarom hebben we zo weinig opgestoken van de geschiedenis van de samenlevingsopbouw in Nederland?  Waarom denken we zo weinig na over de sociale infrastructuur waarop een participatiesamenleving zich kan ontwikkelen? Waarom is het zinloos om over burgerkracht te spreken als burgermacht uit het zicht blijft? Er is nog plek. Zullen we elkaar daar ontmoeten en de blik vooruit werpen?

     

     

  • Meer van onze leden

    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve

    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve

    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve (ZHGB) bevordert en behoudt de leefbaarheid van de wijk in de ...

    Lees meer >
    De Krachtcentrale Hoogkerk

    De Krachtcentrale Hoogkerk

    “Met diverse ondernemers uit Hoogkerk en omstreken een community vormen onder één dak, waarbij maatschappelijke ...

    Lees meer >
    Stichting ASE (Alleen Samen Een)

    Stichting ASE (Alleen Samen Een)

    De Stichting Alleen Samen Een heeft ten doel: het bevorderen van leefbaarheid in één of meer wijken in Etten-Leur ...

    Lees meer >