Hoe kan de Omgevingswet beter voor bewoners?

  • In het NRC spreekt de Nationale Ombudsman vandaag zijn zorgen uit over de Omgevingswet. Hij verwacht "een hoop problemen" en spreekt daarom nu gemeentes aan, onder andere omdat er "heel veel mensen [zijn] die niet mee kunnen in die ingewikkelde bestuurlijke werkelijkheid van wetten, informatie, inspraak en participatie."

    Lees hier het artikel in NRC waarin Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen zijn zorgen over de Omgevingswet uit. 

    Het is wat LSA betreft niet te laat voor de nodige reparaties van deze wet, die in 2021 in moet gaan. De belangrijkste punten op een rij:

    • Er dreigt een onbalans tussen maatschappelijke waarden en economische belangen. Geef bewonersinitiatieven een eerlijke kans.
    • We zien een groot verschil in (toegang) tot kennis en expertise tussen omwonenden en andere belanghebbenden en initiatiefnemers.
    • Het lijkt lastig te worden om als (georganiseerde) bewoners die niet in de directe omgeving wonen, ook gezien te worden als belanghebbende.
    • Het zou het een plicht van de overheid moeten zijn om expertise (via budgetten) beschikbaar te stellen aan bewoners.
    • Koppel de Omgevingswet aan het vastleggen van nieuwe buurtrechten zoals right to challenge, het recht op gebiedsplanning en het recht op overname van (maatschappelijk) vastgoed).

    We deelden onze uitgebreide reactie in een brief met minister Ollongren. (Die is wat formeler dan je online van ons gewend bent.)

    Geachte minister Ollongren,

    Graag levert het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners een reactie op de Omgevingsregeling, die in een internetconsultatie voorligt. Actieve bewoners zijn verenigd in wijkraden en bewonersorganisaties, maar ook wijkcoöperaties, BewonersBedrijven, wijkondernemingen, zelfstandige buurthuizen of initiatieven in zorg, welzijn of energie. Zij zijn bij uitstek betrokken bij hun omgeving, soms als initiatiefnemer maar altijd als belanghebbende.

    Meer inhoud geven aan participatie in Omgevingswet

    Daarom hielden we in 2018 vijf regionale bijeenkomsten om met actieve bewoners in gesprek te gaan over wat zij belangrijk vinden in de participatie in de nieuwe Omgevingswet. Onze reactie richt zich dan ook op het onderwerp participatie, zoals weergegeven in Artikel 7.4 van de Omgevingsregeling. In artikel 7.4 is geregeld dat een aanvrager van een omgevingsvergunning aangeeft of en hoe “burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen” bij de voorbereiding van de aanvraag zijn betrokken. Met als doel dit mee te wegen of gemotiveerd terzijde te leggen. Wie die omgeving is, waar ze zich bevinden wordt nergens duidelijk in de toelichting.

    Wij pleiten ervoor meer inhoud te geven aan deze participatie-vereiste. Waarom?

    Wij zien uit ervaring grote druk ontstaan van initiatiefnemers (ontwikkelende partijen) om de omgeving snel achter eigen plannen te krijgen. Er is regelmatig sprake van een  onbalans in maatschappelijke belangen ten opzichte van  economische belangen. Bij het maken van omgevingsplannen en het afgeven van omgevingsvergunningen moeten maatschappelijke waarden als gezondheid, sociale samenhang, cultuur en historie of bijvoorbeeld recreatie veel vaker voorop worden gesteld. Wanneer bewoners (mede) regie voeren zal er een evenwichtiger balans komen tussen economische en maatschappelijke doelen en krijgen bewonersinitiatieven een eerlijkere kans. Door niet in participatie-vereisten op te nemen hoe meerwaarde wordt meegenomen in plannen dreigt dit uit beeld te raken.

    Bij het maken van omgevingsplannen en het afgeven van omgevingsvergunningen moeten maatschappelijke waarden als gezondheid, sociale samenhang, cultuur en historie of bijvoorbeeld recreatie veel vaker voorop worden gesteld.

    We zien een groot verschil in (toegang) tot kennis en expertise tussen omwonenden en andere belanghebbenden en initiatiefnemers. Budget voor een eigen onderzoek bijvoorbeeld, het raadplegen van een expert of het uitwerken van alternatieven. Een rol en positie die vervalt voor overheden en niet wordt overgenomen in de nieuwe Omgevingswet en Omgevingsregeling.

    Met als bijkomend risico dat de burger wordt gedwongen in een NIMBY-rol, het tegenhouden van ontwikkelingen in de eigen directe woonomgeving. Het lijkt lastig te worden om als (georganiseerde) bewoners die niet in de directe omgeving wonen, ook gezien te worden als belanghebbende. In plaats van als belanghebbende mede op zoek gaan naar de beste plannen, in een integrale afweging. De integrale afweging waarin de doelstelling van deze regeling dat goede participatie aan het begin van het proces zorgt voor een integrale kwaliteit voor omgeving, maar ook gezondheid en veiligheid.

    Een bijkomend risico is dat de burger wordt gedwongen in een NIMBY-rol, het tegenhouden van ontwikkelingen in de eigen directe woonomgeving.

    Aanbevelingen van Federatie Ruimtelijke Kwaliteit

    We onderschrijven derhalve de aanbevelingen van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, ingediend in eerdere zienswijzen en debatten, en ook nu tijdens deze internetconsultatie:

    1. Een regierol voor de gemeente voor de participatie bij een initiatief met een grote impact op de omgevingskwaliteit
    2. Eisen ten aanzien van openbaarheid, reikwijdte, transparantie en kenbaarheid van het participatieproces
    3. Een rol voor de gemeentelijke adviescommissie om in een vroeg stadium, en in relatie tot het participatievereiste, vorm te geven aan een zogenoemd meerwaardeproces.

     Daar voegen we graag nog twee aanbevelingen aan toe:

    1. Regel een betere informatiepositieDe Omgevingswet en Omgevingsregeling doet een beroep op een actieve houding van de samenleving en het aanboren van collectieve kennis. Toch lukt het een wijk niet altijd om deskundige bewoners uit de wijk te mobiliseren en de collectieve intelligentie te organiseren; in kwetsbare wijken is een andere vorm van kennis aanwezig dan in wijken met een sterkere samenhang of hoger opgeleide bewoners. Het zou het een plicht van de overheid moeten zijn om expertise (via budgetten) beschikbaar te stellen aan bewoners. De bewoner staat nu op een behoorlijke achterstand qua kennispositie.
    2. Maak verbinding met nieuwe democratische praktijkenEn hier ligt de grootste kans en misschien ook wel (morele) plicht. In onze massale zoektocht naar vernieuwing van de lokale democratie is de fysieke omgeving bij uitstek geschikt om nieuwe democratische praktijken te ontwikkelen en in te voeren. Niets is zo nabij dan je eigen directe leefomgeving. Het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners pleit al jaren voor buurtrechten. Het meeste bekende recht is het ‘ right to challenge’; het recht om je overheid uit te dagen om zelf met plannen te komen voor publieke taken. Het recht op gebiedsplanning (in Engeland Neighbourhood planning) is minstens zo beloftevol. Het recht om als gemeenschap zelf plannen te maken voor jouw eigen omgeving. Met een formele status mits voldoende kwaliteit en draagvlak. En dan is er nog het Recht op overname. (Maatschappelijk) vastgoed dat wanneer het op de markt komt in eerste instantie aangeboden moet worden aan de gemeenschap zelf. Gelukkig staan deze rechten in het huidige Regeerakkoord. Het is aan ons allen om daar een goede invulling aan te geven. Dan kunnen we allemaal de beloftes van de Omgevingswet omarmen.

    We hopen hiermee een reactie gegeven te hebben die u helpt de Omgevingsregeling te verbeteren in het belang van een goede introductie van de gehele Omgevingswet. En horen graag van u hoe u onze inzichten en aanbevelingen heeft meegewogen in het vormgeven van de uiteindelijke regeling.

    Hartelijke groet,

    Namens de Vereniging Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners

    Thijs van Mierlo

    [Essay] Voorkom dat Omgevingswet averechts gaat werken

    De nieuwe Omgevingswet doet veel mooie beloftes, actieve bewoners waarschuwen echter dat deze een grote teleurstelling kan worden. De lokale politiek moet inzetten op een nieuw speelveld voor bewonersinitiatief om te voorkomen dat deze wet averechts gaat werken. Als inwoners echt centraal worden gezet, kunnen de beloftes van de Omgevingswet wél waargemaakt worden. We vroegen Frans Soeterbroek eerder om een scherp essay te schrijven over de risico’s en hoe je daarop bijstuurt. Dat kun je hier downloaden. 

  • Meer van onze leden

    PostaanZee

    PostaanZee

    Ontmoetingscentrum PostaanZee is een initiatief ontstaan vanuit verbondenheid met de Egmondse gemeenschap. ...

    Lees meer >
    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve

    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve

    Wijkplatform Zuilenstein, Huis de Geer, Blokhoeve (ZHGB) bevordert en behoudt de leefbaarheid van de wijk in de ...

    Lees meer >
    De Krachtcentrale Hoogkerk

    De Krachtcentrale Hoogkerk

    “Met diverse ondernemers uit Hoogkerk en omstreken een community vormen onder één dak, waarbij maatschappelijke ...

    Lees meer >