Meer bomen en groen in de wijk, hoe krijg je dat voor elkaar?

  • Bomen zorgen voor koele en schaduwrijke plekken in de wijk en dat is geen overbodige luxe. Door bomen en ander groen wordt de buurt frisser, groener en een stuk leefbaarder, zeker in hete zomers. Als je met andere buurtgenoten een plan maakt voor groen in de buurt, doe je ook nog eens nieuwe contacten op en het lokale netwerk wordt er sterker van. Maar waar begin je en wat heb je nodig?

    Jolanda van Looij is betrokken bij het Buurtgroenbedrijf in Arnhem. De bewoners van het Spijkerkwartier wilden meer eigenaarschap over de leefomgeving en betrokken zijn bij het groen. Aanleiding voor deze wens waren in eerste instantie de ondergelopen kelders die voor wateroverlast zorgden, een terugkerend probleem. Maar ook de hittestress die bewoners op hun etage in dit deel van de stad ervaarden was reden om na te gaan denken over meer groen in de wijk.

    Bomen adopteren
    Jolanda – tevens landschapsarchitect – ontwikkelde het Straatberaad. Dat is een methode die je kunt gebruiken om als bewoners met gemeenten en andere partijen in gesprek te gaan over vraagstukken in je buurt. Ze organiseerde 24 bewonersavonden waarin bewoners en de gemeente samenwerkten aan bijvoorbeeld plannen voor het groen in het Spijkerkwartier. Er werden veel enthousiaste bewoners gemobiliseerd en inmiddels zijn maar liefst 75 % van de boomspiegels in de buurt door hen geadopteerd.

    Met groen creëer je bij de gemeente snel draagvlak

    Fotograaf: Tijmen Kielen

    Sander Hazevoet is als bewoner betrokken bij Verenigde Schepenstraat. De Rotterdamse buurtbewoners zagen de geplande herinrichting van de straat als goed moment om meer invloed te krijgen op de invulling van de openbare ruimte. Ze maakten daarom samen met de gemeente een plan. Daarbij kregen ze veel vrijheid in de keuze voor nieuwe aanplant van groen. Er volgde ook een budget van de gemeente. Nu hebben de bewoners nog altijd een gedeelte van de plantsoenen in eigen beheer. Over het hele proces schreven ze een handboek, zodat anderen hun voorbeeld kunnen volgen.

    Liefde voor groen
    Jolanda en Sander moesten wel wat werk verzetten voordat gemeente en bewoners overstag waren om een deel van het groenbeheer over te dragen aan de wijk zelf. Beiden merkten dat ze al snel voet aan de grond kregen bij de gemeente. Jolanda: “Met groen creëer je bij de gemeente snel draagvlak. Iedereen houdt van groen. Toch is het voor de gemeente veel makkelijker om bomen weg te halen dan te onderzoeken of dat echt nodig is. Daarom wordt vaak sneller voor weghalen gekozen. Maar dat weet je pas als je de bestemmingsplannen van de gemeente bestudeert. Toen ik dat deed zag ik bijvoorbeeld ook dat er fietsnietjes stonden op een plek die eigenlijk een groenbestemming heeft.”

    Sander heeft zich samen met de bewoners ook eerst verdiept in de groenplannen van de gemeente: “We merkten al snel dat bij de gemeente weinig capaciteit aanwezig was om een doordacht plan te maken,” zegt hij. “Wat er lag aan plannen leek in een halve dag door iemand gemaakt. Dat was voor ons de belangrijkste reden om in het gat te springen en zelf een groenplan vorm te geven.”

    Onderhandelen
    Zelf dat groenplan vormgeven, was natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Sander: “We hebben eerst gevraagd of we een tegenonderzoek naar de bomen in de omgeving mochten laten uitvoeren. Dat was in orde. Toen moesten we nog onderhandelen of de gemeente de kosten van een paar duizend euro voor dat onderzoek op zich wilde nemen. Het hele proces heeft 6 tot 9 maanden in beslag genomen, maar al met al hebben we met het onderzoek en de financiering veel meer bomen kunnen sparen.” Ook in Arnhem is op aandringen van de bewoners door onder meer de bomenstichting onderzoek gedaan naar de staat van bomen. De gemeente heeft het onderzoek gefinancierd.
    .
    Vergroenen of parkeren
    Ondertussen moesten Sander en Jolanda er natuurlijk ook voor zorgen dat zoveel mogelijk wijkbewoners zich zouden bekommeren om het groen in de wijk. Jolanda begon met huis-aan-huis gesprekjes en inventariseerde de wensen van buurtbewoners. Op de stoep liet ze tuinontwerpen zien compleet met beplantingsplan voor onder de bomen. Ze gaf uitleg, bijvoorbeeld over welke vlinders en insecten op bepaalde planten afkomen en ze vroeg mensen naar hún mening en wensen. Daarbij ging ze de lastige gesprekken niet uit de weg. Want onvermijdelijk kwamen er spanningen boven. Zo hechtten sommige bewoners meer belang aan een goed parkeerbeleid dan aan groen in de wijk. Zeker in stadse wijken met hogere bebouwing was dat een punt van discussie. Inmiddels is het parkeerbeleid aangepast en vloeit het parkeergeld terug in de wijk. Een win-win situatie.

    Tip: Ga gewoon klein beginnen! Als mensen resultaat zien haken ze sneller aan

    Wilgentenen vlechten
    De belangrijkste tip die Jolanda wil geven als het gaat om betrokkenheid bij bewoners creëren, is: ga gewoon klein beginnen! Blijf niet hangen in ingewikkelde visies op papier maar begin met een aantal bewoners samen een experiment. “Wij zijn begonnen met het vlechten van wilgentenen voor de plantenbakken – in coronatijd en dus op gepaste afstand. Mensen waren blij even naar buiten te kunnen en iets samen te doen.” Als je begint met doen, maak je je ideeën zichtbaar. Als mensen resultaat zien, haken ze sneller aan en ontstaat er meteen verbinding.

    Beplantingsmogelijkheden
    Sander denkt dat je vooral heel duidelijk moet uitleggen wat zelfbeheer van groen in de praktijk voor elke bewoner betekent. “We hebben in een overzicht aangeven hoeveel tijd je kwijt bent als bewoner met groenonderhoud. Je kon aangeven of je veel, weinig of gemiddelde tijd in het onderhoud wilde stoppen. Daarnaast hebben we laten zien wat niet tot de mogelijkheden behoort, we willen geen monocultuur en het is ook niet bedoeling om moestuintjes aan te leggen. Maar we hebben natuurlijk ook laten zien, wat er allemaal wél mogelijk is. Samen met de gemeente hebben we een catalogus samengesteld met beplantingsmogelijkheden.” Inmiddels wordt het plantsoen door de bewoners beheerd en de bomen door de gemeente.

    Wie betaalt het beheer?
    Dan tot slot de niet onbelangrijke factor geld. Is er budget voor het beheer? In Rotterdam is alleen budget vrijgemaakt voor de aanleg van de beplanting. Het is nu aan de bewoners om het groen te beheren en te onderhouden. Ook in Arnhem moet het geld voor het buurtgroenbedrijf nog bij elkaar worden gesprokkeld. Maar als ze bezig zijn in de plantsoenen, wordt de lunch altijd betaald door de lokale ondernemers.

    Geldpotjes
    Jolanda raadt aan om je plannen in stukjes te knippen om het hele proces financieel behapbaar te maken. “Kijk eerst wat je zelf kunt doen. Stenen en tegels eruit en planten erin, dat kun je bijvoorbeeld zelf. Kijk dan wat je vooral niet zelf kunt doen. Zet dat op een rijtje en zoek dan bij elk project of je daar een potje voor kunt vinden. Je kunt de nationale burendag gebruiken om iets te doen en Nederland doet. Je kunt aanspraak maken op het wijkbudget, op Burgerkracht subsidie, wees zo creatief mogelijk. Je maakt verschillende deals. Doordat je dingen realiseert en financiële verantwoordelijkheid deelt, wordt de gemeente ook steeds enthousiaster en toeschietelijker.”

    Nog een tip van Sander: “Maak gebruik van het gemeentelijke bomendepot. Je betaalt dan niets voor de boom, want die staat al op de balans.” Jolanda voegt daar tot slot aan toe dat er ook altijd mensen zijn die het leuk vinden om zelf planten op te kweken. Als mensen hun eigen planten in de plantsoenen zetten, bespaar je geld en je creëert ook weer meer betrokkenheid.”

    Plan Boom is een samenwerking van de Natuur- en milieufederaties, Landschappen NL en Trees4all. En een aantal andere clubs zoals wij, die met bewoners werken aan fijne stadswijken. Samen willen we ervoor zorgen dat er de komende jaren 10 miljoen nieuwe bomen aangeplant worden. Deze bomen worden gepland in landelijk gebied, de openbare ruimte én in privétuinen. Wil je ook aan de slag en kan je wel wat hulp gebruiken? Neem contact met ons op!

  • Meer van onze leden

    Stichting J&S Projecten

    Stichting J&S Projecten

    Wat wil stichting J&S projecten precies? De afkorting J&S staat voor Jongeren & Senioren. De stichting ...

    Lees meer >
    Kerngroep wijk- en dorpsraden Breda

    Kerngroep wijk- en dorpsraden Breda

    Als vertegenwoordigers van ieder stadsdeel of gebied van de gemeente Breda  organiseert de Kerngroep wijk- en ...

    Lees meer >
    Stichting De Gravin-Dubbeldam

    Stichting De Gravin-Dubbeldam

    Stichting De Gravin in Dubbeldam is hèt wijkcentrum voor ouderen in de wijk. Hier worden tal van activiteiten ...

    Lees meer >