Living labs Zorg en welzijn

  • In het lokaal samenspel tussen wijk, actieve bewoners en zorg- en welzijnsinstellingen valt nog veel te winnen. Het gezamenlijke doel is goede zorg voor elkaar in de wijk. Hoe gaan we dat doel bereiken? Het LSA kan de zoektocht naar het antwoord op deze vraag begeleiden door middel van een Living Lab.

    Lees deze tekst in pdf: LSA Living Labs

    Steeds meer actieve bewoners organiseren zorg en ondersteuning in hun eigen wijk of dorp, omdat ze iets belangrijks kunnen toevoegen. Veel gemeenten erkennen deze beweging en zoeken naar manieren om dit te faciliteren, bijvoorbeeld via het ‘right to challenge’. Aanbieders van zorg en welzijn zoeken manieren om aan te sluiten bij deze lokale energie.

    Het LSA ziet dat bewonersinitiatieven worstelen met hun positie binnen het sociaal domein. Welke plek nemen zij in naast de gemeente en grotere zorg- en welzijnsaanbieders? Om hun positie te versterken hebben ze belang bij samenwerking met alle organisaties die zich in een wijk met zorg en welzijn bezighouden. In dit lokaal samenspel valt nog veel te winnen. Het gezamenlijke doel is goede zorg voor elkaar in de wijk. Hoe gaan we dat doel bereiken? Het LSA kan de zoektocht naar het antwoord op deze vraag begeleiden door middel van een Living Lab.

    Voor wie?

    Herken jij je als bewonersinitiatief, zorg- en welzijnsorganisatie of gemeente in een van de volgende vragen:

    • Hoe zorgen we samen voor de bewoners van de wijk?
    • Hoe organiseren we een sluitend netwerk van alle aanbieders van zorg- en welzijn in de wijk?
    • Hoe kunnen we elkaar beter vinden, versterken en samenwerken?
    • Hoe krijgen we ieders rol en positie scherper?
    • Welke ambities hebben de verschillende partijen voor de wijk?
    • Hoe ga je als gemeente om met nieuwe bewonersinitiatieven?
    • Welke taken kunnen we als welzijnsorganisatie aan bewonersinitiatieven overdragen?
    • Hoe kunnen we als bewonersinitiatief taken overnemen van de gemeente of professionals?

    dan is het Living Lab een geschikte methodiek om hierover met elkaar in gesprek te gaan!

    Wat is een Living Lab?

    Een Living Lab bestaat uit twee bijeenkomsten – en optioneel een terugkombijeenkomst – waar de gemeente, bewonersinitiatieven en aanbieders van zorg en ondersteuning elkaar ontmoeten om van elkaar te leren. De deelnemers hebben de ambitie om goed samen te werken, maar in de praktijk is dit lastig. Er is tijdens het werk weinig tijd om de dialoog aan te gaan. In het Living Lab neemt men die tijd wel. Een absolute randvoorwaarde is dat alle deelnemers open zijn over hun intenties om deel te nemen aan het Living Lab.
    In een intieme setting komen de verschillende organisaties bij elkaar om te praten over de onderliggende waarden van samenwerking, over ambities voor de wijk en om in elkaars huid te kruipen om elkaar beter te begrijpen. Het is ingewikkeld, spannend en heel leerzaam.
    De methodiek van het Living Lab kent een standaardaanpak waarbinnen veel ruimte is voor maatwerk. De procesbegeleider voert voorafgaand aan het Living Lab met alle deelnemers een startgesprek. Op basis van deze gesprekken worden de bijeenkomsten afgestemd op de lokale context en de specifieke vragen van deelnemers. Daarnaast kent elke bijeenkomst een aantal vaste elementen.
    Tijdens de eerste bijeenkomst worden de pijnpunten in de samenwerking tussen bewoners en professionals benoemd. Ook wordt tijdens deze bijeenkomst het gezamenlijke doel en de gewenste uitkomsten van het Living Lab bepaald en de agenda voor de tweede bijeenkomst opgesteld. De vervolgbijeenkomst gaat over wat er nodig is om dit gezamenlijke doel te bereiken. Het gesprek gaat over elkaars rollen en verwachtingen. Optioneel kan nog een derde bijeenkomst georganiseerd worden waarin wordt teruggekeken op de afspraken die tijdens het Living Lab gemaakt zijn en hoe deze in de praktijk worden gebracht.

    Aanbod: Living Lab op maat

    Door: Marieke Koot van het LSA samen met een tweede procesbegeleider die expertise heeft passend bij de specifieke vra(a)g(en) die in het Living Lab aan de orde komen.
    Doelgroep: (Beleids)medewerkers van gemeenten, zorg- en welzijnsprofessionals, actieve bewoners.
    Aantal deelnemers: Zes tot acht personen (bij voorkeur twee mensen van iedere organisatie) is een mooi aantal.
    Datum, tijd en plaats: 2 sessies van 1 dagdeel (3 uur) op een inspirerende plek in de wijk. Optioneel een terugkombijeenkomst.

    “Het was voor mij een eye-opener dat ik tijdens de labs zo open kon zijn en de anderen ook naar mij. We leerden elkaar echt beter kennen. Nu voel ik meer ruimte om met elkaar in gesprek te gaan en gezamenlijk ideeën in te brengen.”

    Gemeente Landerd

    “Deelname aan het living lab was spannend en nuttig, vooral in relatie naar de gemeente. We gingen elkaar beter begrijpen omdat je de tijd hebt om zaken door te spreken waar je normaliter in deze verhouding geen tijd voor vrij maakt.”

    Zorgorganisatie Verian, Apeldoorn

    Doel

    Living Labs hebben als doel samenwerking te stimuleren op een manier die écht werkt. Het Living Lab sluit aan bij de lokale praktijk waar bewonersinitiatieven meer invloed willen hebben op de organisatie van welzijn en zorg in hun omgeving. Waar mogelijk willen zij ook taken overnemen van de huidige zorg- of welzijnsaanbieder.
    Living Labs zijn het beste in te zetten voorafgaand aan een samenwerkingstraject tussen bewoners, professionals en de gemeente. De uitkomsten kunnen dan gebruikt worden om een visie te vormen of beleid te maken. Ook kan het Living Lab ingezet worden als instrument voor een tussentijdse evaluatie van een bestaande samenwerking in de wijk.

    Gebruikte methodieken en werkvormen

    De IJsbergmethode maakt inzichtelijk wat in de onderlinge samenwerking niet direct zichtbaar is, maar wat wel onder de oppervlakte speelt en van invloed is op het succes van de samenwerking. Met de IJsbergmethode onderzoeken deelnemers hoe ieder naar de onderlinge samenwerking kijkt en deze ervaart en hoe ieders onderliggende opvattingen en motieven dit beeld kleuren.

    De Cirkelmethode maakt duidelijk welke rollen en taken er worden vervuld en waar die elkaar overlappen of juist gaten ontstaan. Ook biedt het inzicht in de kwaliteiten of waarden die partijen (kunnen) bieden in het aanpakken of oplossen van het vraagstuk en hoe die elkaar kunnen aanvullen of versterken. Het draagt bij aan het erkennen van ieders unieke rol en toegevoegde waarde. Tegelijkertijd biedt het handvatten om waar nodig taken anders te verdelen en iedere partij vanuit de eigen competenties te laten bijdragen.

    De Waarderingsdriehoek (ontwikkeld door het Instituut voor Publieke Waarden) is een instrument voor zowel initiatiefnemers als gemeenten om de waardenpropositie te bepalen en het initiatief te onderbouwen.

    In de werkvorm Beeldenstorm worden deelnemers uitgenodigd om op een beeldende manier hun ideeën, interpretaties of (toekomst)wensen uit te drukken. Het bespreken en uitwisselen van begrippen waar opvattingen onderling over kunnen verschillen kan zorgen voor meer inzicht in en begrip voor elkaars perspectief.

    “Iedereen had afzonderlijk van elkaar de positieve intentie om samen te werken, maar door drukte van alledag kwamen we niet verder. Door deelname aan het Living Lab zijn we gezamenlijk wel een stap verder gekomen. Tijdens een oefening kropen we in de huid van de ander. We stonden er nooit bij stil dat we de samenwerking ook eens vanuit een ander perspectief konden bekijken.”

    Zorgcoöperatie Zeeland, Landerd

    “We hebben open gesprekken met elkaar gevoerd tijdens het Living Lab. Het is prettig om onder begeleiding een dergelijk gesprek te voeren omdat je dan makkelijker zaken op tafel kan leggen.”

    Gemeente Apeldoorn

    Methodiek en werking Living Lab

    De ‘Living Labs’ methodiek is ontwikkeld door LSA, Movisie en  Vilans. Resultaten van eerdere Living Labs zijn te vinden op https://www.lsabewoners.nl/zorg/kennis/living-labs-zorg/ en in de Inspiratiewijzer Lokaal Samenspel: https://www.lsabewoners.nl/zorg/wp-content/uploads/sites/5/2017/06/Inspiratiewijzer-lokaal-samenspel.pdf.

    Interesse in een Living Lab?

    Voor vragen over (kosten, voorbeelden, werking van) Living Labs, neem contact op met Marieke Koot via marieke@lsabewoners.nl of 030 231 7511.

    Bewonersinitiatief Zuid Doet Samen, Apeldoorn

    “Het living lab heeft opgeleverd dat we nu meer met elkaar bespreken waar de grenzen liggen tussen de verschillende organisaties en wie wat doet. We willen er naartoe dat het niet uitmaakt waar iemand zijn vraag stelt: bij de zorgcoöperatie, ONS Welzijn of bijvoorbeeld de huisarts. Samen vormen we een sluitend dorpsnetwerk en gezamenlijk zorgen wij dat iemand de juiste ondersteuning krijgt.”

    Welzijnsorganisatie ONS Welzijn, Landerd

    “Het is ons duidelijker geworden wat dat inhoudt, zo’n bewonersinitiatief in de wijk. Wat dat voor de bewoners betekent en hoe aanvullend zij zijn op ons als zorgaanbieder. Ik vraag mezelf nu vaker af: wat leeft er echt en sluiten we goed aan bij de behoeftes van de bewoners?”