Klimaattransitie: het gaat om de mensen

  • Nederland loopt hopeloos achter met duurzame opwek en energiebesparing, terwijl de aarde gestaag verder opwarmt. De samenleving staat voor een urgente en complexe klimaattransitie die iedereen raakt. En dat terwijl de democratie onder druk staat en mensen overheid en bedrijfsleven wantrouwen. De gesprekken met burgers die we hebben gevoerd vanuit ‘Samen met bewoners op klimaatavontuur‘, laten een rauwe werkelijkheid zien. Kunnen bewonersinitiatieven en energiecoöperaties helpen om in deze complexiteit toch verder te komen? Een gastblog van Kirsten Notten.

    In het dagelijks leven van mensen komen diverse ingrediënten van de klimaattransitie samen. Energie is een eerste levensbehoefte om te koken en warm te zijn in de winter. Tegelijk is energie nodig voor het water uit de kraan, je huis, de kleren die je draagt, je mobiel met internetverbinding, het verbouwen van ons voedsel, de trein, fiets en auto en de infrastructuur van onze leefomgeving. Bovendien betalen burgers in het dagelijks leven de prijs voor energie, van energierekening tot benzine, van luchtvervuiling tot hittegolf. De inbreng van burgers voor de klimaattransitie, inclusief het klimaatakkoord, is dus cruciaal.

    In mei en juni heeft het Klimaatavontuur samen met NPBO (platform voor burgerparticipatie) op vijf plekken verspreid over het land met burgers over het klimaatakkoord gesproken. Deze gesprekken waren onderdeel van de opdracht van de SER (die ook de klimaattafels organiseert) om burgerparticipatie voor het Klimaatakkoord vorm te geven. We spraken met voor- en tegenstanders van klimaatmaatregelen en deze groepen waren het over drie zaken eens: wantrouwen, rechtvaardigheid en het belang van de coöperatieve beweging.

    De democratie onder druk

    We hoorden over betrokkenheid bij het klimaatvraagstuk, maar ook wantrouwen tegenover de overheid. De vertrouwensbreuk komt door teleurstelling over processen in de eigen leefomgeving, onduidelijkheid over onderbouwing van doelstellingen en duurzame opties, onmacht tegenover consequenties van het grootschalig denken, vrij spel voor dominante economische belangen en doorgeschoten marktwerking.

    ‘Ik hoorde over de uitbreiding van vliegveld Lelystad op het moment dat ik een led lampje aan het indraaien was. Dat voelt niet eerlijk’

    De mensen vroegen om rechtvaardigheid in het Klimaatakkoord. Ze verwachten dat industrie en bedrijfsleven een eerlijke prijs gaat betalen voor energie en dat mensen met een laag inkomen of problematische schulden ook geholpen worden. “In het huidige systeem worden de minst draagkrachtigen het zwaarst belast met de kosten. Mensen zonder draagkracht kunnen niet investeren maar betalen wel de rekening.” Ten slotte snappen ze niet hoe de rijksoverheid aan de ene kant zelf voor extra CO2-uitstoot zorgt en aan de andere kant van burgers een inspanning verwacht om te besparen.  Zo vertelde een deelnemer: Ik hoorde over de uitbreiding van vliegveld Lelystad op het moment dat ik een led lampje aan het indraaien was. Dat voelt niet eerlijk.”

    De burgergesprekken gaven een onthutsend beeld over de klimaattransitie. De samenleving staat voor een urgente en complexe opgave, die iedereen raakt. Waarin nu de juiste keuzes achterblijven. En dat terwijl de democratie onder druk staat en mensen de overheid wantrouwen. Met het besef dat we alleen samen kunnen zorgen voor een duurzame samenleving. #hoedan?

    Succes via de buurvrouw en buurman

    De coöperatieve beweging kan volgens de deelnemers hier een antwoord op geven, vertrouwen herstellen en meters maken. De ervaring van de deelnemers aan de burgergesprekken leert dat successen in de energietransitie via de buurvrouw en buurman gaan. Keer op keer beseffen mensen dat deze energietransitie niet enkel een technisch maar vooral een sociaal project is. Een doorgewinterde coöperatie dame zei dan ook: “Ik weet veel van duurzaamheid, maar er is maar één ding belangrijk en dat zijn de mensen.”

    Deze wending van mensen naar de coöperatieve beweging is een antwoord van burgers op het wantrouwen richting overheid en bedrijfsleven. Ook laat dit zien dat mensen sociale wezens zijn, die de onzekerheden van een transitie liever samen dan alleen aangaan. Als bewoners zelf in de wijk aan de slag gaan, kunnen ze lokale zorgen en wensen meteen meenemen. Het dagelijks leven van mensen komt in de wijk bij elkaar. Burgers vertelden ons dan ook dat ze verwachten dat de overheden de ontwikkeling van deze coöperatieve beweging zal ondersteunen.

    Omdat we met mensen werken

    Dat wil niet zeggen dat alle bewoners staan te juichen bij bewonersinitiatieven en coöperaties in de wijk. Het wantrouwen maakt de veranderingen rond het klimaat niet makkelijker. Het versterken van relaties is dan ook een centrale taak in de buurtaanpak. Ik ben namens Blauwvinger Energie actief in de Zwolse wijk Assendorp. Daar hoor ik hetzelfde wantrouwen. Mijn antwoord is: ontmoetingen organiseren, plezier maken, af en toe frustratie eruit gooien en vervolgens weer nieuwe plannen maken. Als bewonersinitiatieven en coöperaties impact hebben, dan is het omdat we met mensen werken. Gelukkig maakt dat ons werk zo interessant en leuk.

     Het volledige rapport dat gemaakt is naar aanleiding van deze gesprekken, is hier te vinden.

     

     

  • Meer van onze leden

    MidWest

    MidWest

    Coop MidWest is een verzamelplek in de Amsterdamse Baarsjes. Bottum-up bedacht, uitgewerkt en tot stand gekomen door ...

    Lees meer >
    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    BewonersBedrijf Delfzijl Noord

    “We kunnen het zelf beter, goedkoper en duurzamer!” Een BewonersBedrijf is een bijzonder bedrijf. Het is een ...

    Lees meer >
    Stichting Reload the City

    Stichting Reload the City

    De stichting Reload the City is opgericht uit liefde voor Amsterdam Nieuw-West, maar vooral ook uit liefde voor ...

    Lees meer >