Naar een weerbare wijkaanpak: Bewonersperspectieven voor kwetsbare wijken

  • Steeds vaker bereiken het LSA signalen dat het niet goed gaat met de leefbaarheid in de aandachtswijken van Nederland. Het feit dat het rijksgestuurd wijkenbeleid is gestopt, wil namelijk niet zeggen dat er geen zorgen meer zijn in de historisch kwetsbare wijken van Nederland. In tegendeel: steeds vaker merken bewoners een teruggang in de leefbaarheid van hun wijk. Deze signalen gaan over versnelde achteruitgang van de leefbaarheid in de (voormalige) aandachtswijken. Dit wordt ook onderbouwd door onderzoek van Platform31. Het in 2017 verschenen rapport ‘Kwetsbare wijken in beeld’ laat zien dat in het merendeel van de ruim 130 kwetsbare wijken, de leefbaarheid vanaf 2012 achteruit ging. Het was voor LSA aanleiding om de stand van zaken op te maken. Dit resulteerde in bijeenkomsten, het essay dat je hier kunt lezen en 5 actiepunten.

    Geen rijksbeleid

    Voor het eerst sinds de bestaansgeschiedenis van het LSA (opgericht in 1988) voert het Rijk geen beleid voor aandachtswijken. De economische crisis zorgde ervoor dat de gemeenten ook geen volwaardig wijkenbeleid konden voeren. Decentralisaties en andere veranderingen in wetgeving (zoals bijvoorbeeld de woningwet) zorgden voor een versnelde opeenstapeling van problemen in kwetsbare wijken. Ook werd het delen van kennis en ervaring (binnen gemeentes met bewoners, corporaties en maatschappelijk middenveld), maar ook tussen gemeentes en in andere landelijke netwerken gestopt.

    Dat was in 2017 aanleiding voor het LSA om de stand van zaken op te maken. Hoe is de aanpak van kwetsbare wijken verlopen in de jaren zonder expliciet beleid, waar maakt men zich zorgen om en wat zijn kansrijke perspectieven die gemeenten met hun stakeholders hebben ontwikkeld? Deze zijn in vijf bijeenkomsten verspreid over het land opgehaald en in 2018 opgeschreven door onafhankelijk onderzoeker Vasco Lub. De titel van dit essay luidt ‘Tussen territoriumdrift en burgerkracht. Actiepunten voor een weerbare wijkaanpak’ .

    Herwaardering en herformulering van succesvol wijkenbeleid

    Want wie moet de wijkaanpak dragen en vormgeven? En wat is een weerbare wijkaanpak? Het LSA ziet dit essay als opmaat voor een herwaardering en herformulering van succesvol wijkenbeleid. Want wij voelen een grote mate van urgentie. Met elkaar mogen we de kwetsbare wijken van Nederland niet in de steek laten. In tijden dat het economisch weer voor de wind gaat met Nederland is het hoog tijd om weer te investeren in onze wijken. Maar het is ook tijd voor een herformulering. Want de wereld om ons heen is veranderd. En de contouren van een weerbare wijkaanpak zien er heel anders uit bij de start van de wijkaanpak ruim tien jaar geleden.

    Actiepunten: naar een weerbare wijkaanpak

    Als schot voor de boeg geven we vijf actiepunten die volgens LSA, de landelijke vereniging van actieve bewoners, cruciaal zijn voor de aanpak van onze kwetsbare wijken.

    • Perspectiefverbetering

    Het verbeteren van sociaaleconomische perspectieven van alle bewoners moet voorop staan. Zoek hierbij verbinding tussen het collectieve en het individuele niveau. Werk aan het wegnemen van individuele problemen van bewoners. Dat kan door een individuele aanpak met frontliniewerkers, maar dit kan soms ook in collectieve oplossingen. Om perspectiefverbetering te bereiken is alle inventiviteit nodig die in een wijk te vinden is. Stimuleer en faciliteer deze inventiviteit. Denk aan het stimuleren van coöperatieven, BewonersBedrijven, werkgelegenheidsprojecten, werken aan sterkere en nieuwe lokale economie. Daarnaast is het van groot belang dat kwetsbare gebieden voorrang krijgen binnen samenwerkingen met bedrijfsleven, onderwijs, et cetera.

     

    • Geen wijkaanpak zonder bewoners.

    Een succesvolle en duurzame aanpak ontwerp je samen met de mensen in deze wijken die wonen. Dat gezegd hebbende weten we wel dat dit complexer is dan tijdens de wijkaanpak in de Vogelaartijd. Bewonersoverlegorganisaties hebben een andere rol gekregen of zijn verdwenen. De overheid heeft dus niet meer een aanspreekpunt. Daarnaast zijn bewonersinitiatieven in aantal, omvang en impact toegenomen. De angst voor het overvragen van bewoners is niet onrealistisch. Dit vraagt om innovatieve en ook meer complexere vormen van het maken van gezamenlijke plannen. En een realistische kijk naar wat je van bewoners kunt en mag verwachten.  De roep om het vernieuwen van de lokale democratie geldt zeker ook voor deze wijken. Er is behoefte aan nieuwe werkwijzen waarin de rol van bewonersinitiatieven en vertegenwoordigende bewoners een plek krijgen.

    • Territoriumdrift

    Territoriumdrift ligt vaak ten grondslag aan het werken in beleidskokers en vanuit institutionele belangen. De geweldig ingewikkelde opgave van de aanpak van kwetsbare wijken vraagt om een gebiedsgerichte aanpak waarbij budgetten worden gekoppeld aan beleidsthema’s. Langdurige investeringen en zekerheden moeten worden geboden door gemeenten. Deze wijkfinanciering moet niet het belang van instellingen dienen, maar juist lokale samenwerking bevorderen. Nieuwe vormen van samenwerking en samensturing zijn hiervoor belangrijk. Onder hoofdregie van gemeente, maar met duidelijke verantwoordelijkheden voor anderen, waaronder bewoners.

    • De rol van het Rijk

    Met de decentralisaties is de rol van het Rijk in de wijkaanpak ook veranderd. Twee belangrijke functies liggen voor de hand. Ten eerste bijdragen aan kennisdeling in het ontwikkelen van succesvolle (lerende) praktijken. Niet alleen voor gemeenten onderling, ook voor bewoners onderling en tussen gemeenten en bewoners. Ten tweede: voer actief beleid voor kwetsbare wijken en haar bewoners. Bekijk verschillende beleidsterreinen in samenhang en kijk of dit bijdraagt aan het versterken en weerbaar maken van deze wijken. Toets nieuw beleid en stelselwijzigingen op de consequenties voor kwetsbare wijken. Extramuralisering van pychiatrische zorg, opvang van kwetsbare groepen, passend toewijzen, bezuinigingen op eerstelijns zorg; de nadelige consequenties worden het eerst en het hardst gevoeld in kwetsbare wijken. Een coördinerende rol van het Rijk om deze consequenties te verzachten en eventueel kwetsbare wijken hierbij te ontzien is een taak voor de Rijksoverheid.

    • Benut de energietransitie als nieuwe vorm van wijkaanpak

    Het afkoppelen van alle wijken van ons Gronings aardgas is een  gigantische opgave met veel consequenties voor wijken en haar bewoners. En met een grote financiële investering. Maar het biedt zeker ook kansen. Deze aanpak kan bijdragen aan positieverbetering (sociaaleconomisch) en tegelijkertijd worden benut als vliegwiel voor een brede integrale opwaardering van buurten en wijken. In overheidstermen ‘meeschakelende belangen’, voor veel bewoners een aangrijpingspunt om te werken aan sterke wijken met krachtige bewoners.

    We roepen op om nu te beginnen

    Kwetsbare wijken staan gelukkig weer op de agenda. We zijn met elkaar doordrongen van het feit dat we niet kunnen accepteren dat bewoners in een aantal wijken geen perspectief hebben om mee te doen in de samenleving. Als landelijke vereniging van betrokken bewoners roepen we iedereen op om nu te beginnen. Bij deze lastige opgaven hebben we iedereen nodig: gemeenten, maatschappelijk middenveld, corporaties, het Rijk en natuurlijk bewoners. Met elkaar hebben we het vermogen om de komende jaren te werken aan weerbare wijken.

    Hier vind je het essay ‘Tussen territoriumdrift en burgerkracht: Actiepunten voor een weerbare wijkaanpak’

     

  • Meer van onze leden

    Hart voor de K-buurt

    Hart voor de K-buurt

    In Amsterdam Zuidoost Samen is een brede coalitie van Amsterdammers uit de K-buurt (metrostation Kraaiennest) ...

    Lees meer >
    Stichting De Meevaart

    Stichting De Meevaart

    In De Meevaart staan meedoen, elkaar ontmoeten, leren, jezelf verder ontwikkelen en het in de praktijk brengen van ...

    Lees meer >
    MidWest

    MidWest

    Coop MidWest is een verzamelplek in de Amsterdamse Baarsjes. Bottum-up bedacht, uitgewerkt en tot stand gekomen door ...

    Lees meer >