Meer informatie over recht om uit te dagen

  • Het recht om uit te dagen, of het right to challenge, geeft een bewonerscollectief dat ziet dat een dienst beter uitgevoerd kan worden, en de capaciteit heeft om dat zelf te doen, de mogelijkheid om deze dienst over te nemen. Denk aan openbaar groen, zorg en welzijn, de bibliotheekdienst, werkgelegenheid. Dat zijn diensten waar mensen in wijken en buurten zich zorgen om maken en waar bewonerscollectieven aan bij willen dragen.

    Bewonerscollectieven zien vaak heel goed hoe het anders kan, hoe het beter kan. Juist omdat het zo dichtbij is; je buren, die persoon die elke dag bij het koffie uurtje is, of die vrijwilliger die de tijd neemt om de buurt een beetje beter maken. Een bewonerscollectief die diensten overneemt of ontwerpt, zet de mensen en de buurt centraal. Ze kijken verder dan de afvinklijstjes.

    Het gaat niet alleen om de effectiviteit van de diensten. Bewonerscollectieven weten lokaal diensten ook efficiënter aan te bieden. Onderzoek hier en in het buitenland wijst uit dat nu vaak de lokale problemen niet echt worden aangepakt, maar dat de symptomen worden bestreden. Dat is kostbaar, omdat je kunt verwachten dat je die symptomen moet blijven bestrijden.

    En als een bewonerscollectief de diensten zelf overneemt, betekent dat ook dat er veel meer geld in de wijkeconomie gestoken wordt. Als er al winst gemaakt wordt vloeit die terug in de wijk. Maar misschien nog wel belangrijker, een bewonerscollectief heeft een focus op lokale werkgelegenheid, dus banen die gecreëerd worden komen eerder bij lokale bewoners terecht. Zo blijft het geld langer circuleren in de wijk en stroomt het niet direct weg.

    Hoe ziet het Right to Challenge eruit?

    In grote lijnen zijn er twee types van het recht om uit te dagen. De eerste is het ontwerpen van diensten. Hierbij gaat het met name om het eerste doel, het verbeteren van de dienstverlening. De tweede is het daadwerkelijk overnemen van de dienstverlening, bijvoorbeeld aan de hand van een contract.

    Ontwerpen dienstverlening

    Niet elk bewonerscollectief wil of kan dienstverlening overnemen en als het voornaamste doel is om de dienstverlening te verbeteren kun je al een heel eind komen door bij het ontwerpen van de dienst, de kaders, de toetsing, ed. aan de knoppen te zitten. De ervaring die gebruikers en bewoners dagelijks hebben, voedt dan direct hoe de taken in de toekomst uitgevoerd gaan worden. Mocht een dienst uitbesteed worden kun je kaders stellen aan hoe die gunning verloopt. Is er bijvoorbeeld de mogelijkheid om als kleine lokale organisatie mee te bieden, of is de contractgrootte een obstakel? Wat voor rol zouden bewoners moeten krijgen in de uitvoering, kunnen zij tijdens de uitvoering bijvoorbeeld nog bijsturen? Wordt er alleen naar de ‘prijs per unit’ gekeken, of naar de sociale waarde die gecreëerd wordt? Met dit type van het recht om uit te dagen is het dus zaak dat je als bewonerscollectief en gemeente gelijkwaardig en gezamenlijk de diensten vormgeeft.

    Overnemen van diensten

    Als je als bewonerscollectief ziet dat iets beter kan en je hebt de capaciteit om dat zelf te doen, dan zou er ook de mogelijkheid zijn om die dienst daadwerkelijk over te nemen van de gemeente. Het gaat dan om een betaalde opdracht, bijvoorbeeld middels een contract. Er wordt veel geëxperimenteerd met hoe dat er in de praktijk uit moet zien. Welke taken komen er wel of niet voor in aanmerking? Waar moet je aan voldoen om mee te mogen dingen naar zo’n contract? Kunnen bepaalde taken genomineerd worden, of nodigt de gemeente organisaties uit om zich op bepaalde taken in te schrijven?

    Stichting Havenmeester Piushaven

    In 2015 is in Tilburg de ‘dat kan ik beter’ methodiek ingevoerd, een Tilburgse versie van het recht om uit te dagen. In 2017 is het eerste uitdaging geaccepteerd door het college, namelijk het voorstel van bewoners, ondernemers en schippers om het beheer van de Piushaven over te nemen. De nieuw op te richten ‘Stichting Havenmeester Piushaven’ neemt een havenmeester in dienst die het water en de directe omgeving gaat beheren. De gemeente heeft in eerste instantie toegezegd om in 2017 en 2018 een subsidie van 75.000 euro toe te kennen. Deze havenmeester nieuwe stijl zal recht doen aan de belangen van zowel de bewoners, als ondernemers en schippers.

    Beleid en regelgeving

    Gemeentes moeten bereid zijn om bewoners diensten te laten vormgeven en overnemen. Er is momenteel nog geen dwingende landelijke wetgeving die dit vereist van gemeenten. Er zijn wel op landelijk gebied wel aanknopingspunten. Zoals de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, waarin het recht op uit te dagen als mogelijkheid benoemd wordt. Zie daarvoor bijvoorbeeld het Kompas Right to Challenge. Of de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen, die het recht geeft om deze voorzieningen over te nemen wanneer deze zouden sluiten. Het meest concrete beleid en regelgeving komt uit die gemeenten, waar bewoners er specifiek om gevraagd hebben, ambtenaren pionieren, raadsleden initiatief nemen of het college prioriteit geeft aan de samenwerking met bewoners. In sommige gevallen betekent dat een experiment ‘recht om uit te dagen’, waar het proces getest wordt, zoals in Rotterdam. Of compleet doordacht beleid zoals in Tilburg. Of ad hoc op basis van een vraag vanuit bewoners in Leeuwarden. En motie van de raad in Eindhoven waar er een focus ligt op het sociaal domein.

    De verschillende buurtrechten staan niet op zich, ze versterken elkaar. Het Right to challenge heeft kans van slagen als er waar nodig ook ondersteuning beschikbaar is, er een open overheid is waar data toegankelijk is en geld om projectkosten te dekken

  • Meer van onze leden

    Dorpscoöperatie Gerkesklooster Stroobos

    Dorpscoöperatie Gerkesklooster Stroobos

    Dorpscoöperatie Gerkesklooster-Stroobos heeft een generatiehuis opgericht in het voormalige schoolgebouw van het ...

    Lees meer >
    MidWest

    MidWest

    Coop MidWest is een verzamelplek in de Amsterdamse Baarsjes. Bottum-up bedacht, uitgewerkt en tot stand gekomen door ...

    Lees meer >
    BewonersBedrijf Heechterp-Schieringen

    BewonersBedrijf Heechterp-Schieringen

    In Leeuwarden ligt het eerste BewonersBedrijf van Nederland: BewonersBedrijf Heechterp Schieringen. Op 30 november ...

    Lees meer >