Ik verheug me op het regeerakkoord

  • Na afloop van het politiek debat op 6 maart hebben we een aantal mensen gevraagd om terug te blikken en vooruit te kijken. Wat viel op en wat hoop je, nu de stemmen geteld zijn, terug te zien in het regeerakkoord en van een nieuw kabinet? Debatleider Marije van den Berg 'verheugt zich op het nieuwe regeerakkoord'.

    Door: Marije van den Berg

    De verkiezingsuitslag en de coalitie die zich nu uitkristalliseert, biedt volop kansen voor het vergroten van zeggenschap van bewoners én voor het weer ‘dienstbaar’ maken van de markt aan onze gemeenschappen. Al zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen. Hoe het volgende kabinet eruit ziet, weten we niet, maar EenVandaag peilde voor het weekend dat de VVD-stemmers door willen met de huidige coalitie en D66’ers de ChristenUnie het liefst inruilen voor de PvdA of GroenLinks of nieuwkomer Volt. Gaat dat nieuwe kabinet nog vier jaar praten over meer invloed, inspraak en zeggenschap, zoals bij het Right to Challenge is gebeurd, of komt er op dit punt boter bij de vis en gaan we de positie van gemeenschappen versterken ten opzichte van de markt én ten opzichte van de staat? Een klein doorkijkje.

    In het Grote Buurten en Wijken Debat vlak voor de verkiezingen, vroegen we partijen naar hun plannen voor ‘lokale democratie’. Wat gaan jullie vanuit Den Haag doen om de zeggenschap van bewoners over hun eigen buurt of wijk te vergroten? Als voorbeeld bespraken we de Wet Gemeenschapskracht uit Schotland. Die geeft lokale bewoners- en werknemerscollectieven het eerste recht om diensten, gebouwen of grond te kopen of te beheren. ‘Er is ook in Nederland zo’n wet nodig die de zeggenschap van wijkbewoners regelt’, legde actieve Utrechtse Anja van de Aa de kamerleden voor. ‘Lokale gemeenschappen moeten betere rechten krijgen. Want anders kunnen wijkbewoners het nooit winnen van grote commerciële partijen.’

    Ook in de publieke sector is een wereld te winnen voor de zeggenschap van gemeenschappen in buurten en wijken. Neem de eindeloze gesprekken in gedachten die bewoners, buurtwerkers  en sociaal ondernemers hebben met het gemeentelijk ‘vastgoedbedrijf’ over marktconforme huren — en hoe veel beter dat zou kunnen. Denk aan de energietransitie, de wooncrisis en de omgevingswet. De manier waarop de zorg in wijken en buurten coöperatief vorm zou kunnen krijgen. Of armoedebestrijding doordat de wijkeconomie floreert.

    Dat kan allemaal. Mits we dat regelen.

    Is de kans op dat regelen van buurtrechten  (en daarmee een eerlijker speelveld voor de gemeenschap) met deze verkiezingsuitslag van de baan? Op het eerste gezicht lijkt dat zo. Immers: bij grote winnaar D66 en kleine winnaar VVD zijn regels nog steeds uit de mode. Op de vraag in ons debat wat zij van zo’n  Wet Gemeenschapskracht vinden, reageren VVD en D66 allebei niet heel enthousiast. Hun doemscenario voor bewoners: dingen ‘drie cijfers achter de komma’ bepalen vanuit Den Haag. Geen ruimte voor lokale eigenheid. Het pleidooi van D66:  je kunt het goede gesprek over wat er nodig is in buurten en wijken, niet afdwingen met regels uit Den Haag. (En dus moet je niets regelen? De bewonersmoed zakte mij wat in de schoenen, wil ik jullie wel bekennen.)

    Hoe kijken de potentiële aanschuivers ernaar? In het midden zit de ChristenUnie, met een doordachte visie op de manier waarop je juist met regels de zeggenschap van bewoners kunt organiseren. Hun pleidooi voor een wettelijke basis om buurtrechten te waarborgen, iets als de Wet Gemeenschapskracht, horen we ook bij verliezer GroenLinks. En bij gelijkblijver (en ook kanshebber op aanschuiven) PvdA met Right to challenge en Right to bid in het verkiezingsprogramma. Het CDA deed een pleidooi voor een sterke gemeenschap en vond de Wet Gemeenschapskracht een heel interessant idee. Volt was niet bij ons debat, maar heeft in hun verkiezingsprogramma bijvoorbeeld staan: ‘versterk de stem van inwoners met burgerfora, lokale burgerbudgetten en een gekozen burgemeester’. Dat klinkt hoopvol. Een kleine kans is het dat de SP aanschuift.  Zij stelden, in lijn met hun kijk op de rol van de overheid: als een gemeente het goed doet, is niet nodig dat bewoners eigenaarschap van bijvoorbeeld een buurthuis hebben.

    Staat, markt en maatschappelijk welzijn

    Maar laten we nog wat verder kijken naar de opvattingen over staat, markt en maatschappelijk welzijn bij de coalitie in aantocht.

    • Er is een verlangen bij alle potentiële onderhandelaars naar een bredere kijk op welvaart dan alleen macro-financieel gewin. Ook bij de VVD. ‘Op een partijfestival van de VVD spreekt premier Mark Rutte de werkgevers op ongekend scherpe toon aan op het uitblijven van noemenswaardige loonsverhogingen. ‘Er is iets aan de hand wat mij absoluut niet bevalt,’ aldus de premier in de zomer van 2019. ‘De winsten in de grote ondernemingen klotsen tegen de plinten op,’ vervolgt hij. Maar tot zijn eigen ontsteltenis blijkt werkend Nederland helemaal niet te profiteren van al die weelde. ‘Het enige wat echt stijgt binnen die ondernemingen zijn de salarissen van de topmannen,’ aldus Rutte.’ (Fantoomgroei, 2020)
    • Het dienstbaar maken van de markt aan de gemeenschap, staat expliciet op de agenda van D66. In die partij is een groep actief die zich de Breidelaars noemt [https://www.economiediewerkt.nl/]. In het tijdschrift van de sociaal-liberalen zegt Wouter Koolmees, voorzitter van de commissie van het verkiezingsprogramma, over hen: ‘Zij strijden voor een ‘economie die werkt’ en willen de democratie versterken door het kapitalisme te breidelen. We hebben hun bijdrage bijna helemaal overgenomen.’
      Het ‘breidelen’ (dienstbaar maken) van het kapitalisme gaat om regels en wetten maken die ervoor zorgen dat we de markt kunnen benutten als de gemeenschap — en niet andersom. Deze kijk op de markt biedt een fantastisch aangrijpingspunt voor het versterken van gemeenschappen en de positie van vrije mensen die daarin leven. Ook liberalen onderkennen immers: ruimte voor eigen keuzes is er niet altijd vanzelf. Daar moet je soms iets voor regelen. (Dat heet besturen.) Dus wellicht verrast het smaldeel van D66 in het nieuwe kabinet ons!
    • ChristenUnie, PvdA en GroenLinks geven in hun programma’s aan dat er op dit punt bestuurd moet worden, dat er regels nodig zijn die de zeggenschap van gemeenschappen versterken. En ook het CDA loopt daar niet voor weg. De liberalen van de VVD en D66 zijn vervolgens alert op te grote invloed van ‘de staat’ op onze gemeenschappen. De drie cijfers achter de komma. Deze combinatie van partijen kan daarmee zorgen voor elegante, ruime kaders die bewoners in positie brengen en ruimte voor eigen lokale invulling houden.

    Deze uitslag en het potentiële kabinet bieden dus bij nadere bestudering kansen volop voor het daadwerkelijk vergroten van zeggenschap van bewoners. Voor het weer dienstbaar maken van de markt aan onze gemeenschappen. Volop kansen, mits we de aandacht weten te verleggen naar de uitvoering van plannen, ideeën en wie weet wel wat wetten. En we oog houden voor de grote lijn, niet voor de cijfers achter de komma.

    De grote lijn

    Wat die grote lijn is? Nou, als D66 ‘breidelen’ mag zeggen, dan ga ik ook even los met grote woorden.

    De markt en de staat hebben elk hun nut. Maar om als vrije mensen ons leven goed te leven, moeten markt en staat precies zo groot zijn als daarvoor nodig is. Onze politici zijn er om ons te vertegenwoordigen in het gesprek over wat dat is: goed leven. En wat dat is: precies zo groot als nodig. En om daarvoor wetten en regels te maken, die de invloed van de staat ‘precies’ houden (zelfbeheersing). En de macht van de markt, het kapitaal en de cash binnen de perken van het algemeen belang. Voor krachtige gemeenschappen moet je dus krachtig besturen. Zodat in onze  buurten en wijken, in onze gemeenschappen, de markt en de staat dienstbaar zijn aan ons. En wij  ons leven op een waardevolle manier kunnen leven zoals het ons goeddunkt.

    Ik verheug me op het regeerakkoord!

    Meer lezen?

    Wil je over het debat teruglezen of terugkijken? Dat kan! Ben je benieuwd wat anderen van het debat vonden en wat ze in een nieuwe kabinetsperiode terug hopen te zien? Lees dan de reflecties van Anja van der Aa, Joanne Bredero en Özlem Bozkurt.

  • Meer van onze leden

    Stichting Doarpswurk

    Stichting Doarpswurk

    Doarpswurk is DE autoriteit en DE expert op het gebied van het ondersteunen van ...

    Lees meer >
    Fonds Wassenaar

    Fonds Wassenaar

    Fonds Wassenaar is een onafhankelijk, lokaal fonds van en voor Wassenaarders met als doelstelling de sociale cohesie ...

    Lees meer >
    Huiskamer van Wezep

    Huiskamer van Wezep

    De Huiskamer is een inloophuis. Opgericht door de burger voor de burger. Er ...

    Lees meer >