Hart voor de K-buurt pleit voor meer doe-democratie

  • Samen met enkele anderen runt Mike Brantjes het Amsterdamse bewonerscollectief Hart voor de K-buurt. Sinds 2016 probeert dit collectief de onderlinge contacten te versterken om samen de buurt beter te maken. Dat doen ze graag samen met de gemeente. Maar die heeft toch vaak een andere opvatting van de participatiesamenleving dan de bewoners. “In plaats van meer referenda, willen we producent van de stad kunnen zijn.”

    Het motto van Hart voor de K-buurt, een bewonerscollectief in Amsterdam Zuidoost is minder praten, meer doen: samen problemen aanpakken en zo de participatie in de buurt vergroten. Maar de gemeente werkt juist met een aanpak waarbij veel gepraat moet worden en veel papierwerk komt kijken.

    Mike Brantjes, een van de initiatiefnemers van het bewonerscollectief, legt uit: ‘Wij volgen de ABCD-werkwijze: doe niet wat een gemeenschap zelf kan doen. Wij willen dat bewoners de gelegenheid krijgen om de buurt zelf vorm te geven vanuit de ervaringskennis van buurtbewoners. Maar die kennis wil de gemeente eerst toetsen. En soms wordt die kennis zelfs helemaal niet meegenomen in de politieke besluitvorming. Elk initiatief, elke actie moet eerst helemaal worden afgetimmerd op waar het eventueel mis kan gaan. Het wantrouwen van de gemeente is groot. Daardoor krijgen bewoners het gevoel dat ze moeten participeren in de ‘mal van de overheid’. Ze ervaren dat niet als echte participatie.

    Participatiemoe

    In 2018 was het gebrek aan vertrouwen van de overheid in de bewoners voor Hart voor K-buurt zelfs een reden om een participatiestaking te organiseren. De druppel die de emmer deed overlopen was de manier waarop werd beslist over de nieuwe bestemming van het gebied naast metrostation het Kraaiennest. De gemeente had een communicatiebureau ingehuurd dat een participatietraject uitzette. Op papier zag het er goed uit. Gedurende een half jaar waren er verschillende bijeenkomsten en workshops. Er werd een adviesteam opgezet dat representatief was voor de buurt. Op basis van alle bijeenkomsten werden twee plannen gepresenteerd, waaruit bewoners mochten kiezen.

    In de praktijk hadden bewoners niet het gevoel dat ze werden gehoord. Er kwam vooral respons van hoogopgeleiden.

    Maar in de praktijk hadden bewoners niet het gevoel dat ze werden gehoord. Er kwam vooral respons van hoogopgeleiden. De minder goed gesitueerden spraken de taal van het participeren niet. Die vroegen bijvoorbeeld om meer gemeenschap, maar wisten niet goed uit te drukken wat ze daarmee bedoelden. Daardoor werd met hun wensen niets gedaan. Op een goed moment waren die bewoners ‘participatiemoe’ en de staking was daar een uiting van.

    Democratisering van het doen

    Volgens Mike is de hele opzet van participatietrajecten niet goed: “De gemeente stelt een vraagt, en kijkt wie naar voren stapt. In de praktijk zijn dit mensen die het zich kunnen permitteren te participeren of goed weten hoe dat moet. Het antwoord op de vraag van de gemeente weerspiegelt de diversiteit van de K-Buurt niet. Je moet naar de mensen toe om een goed beeld te krijgen van de buurt, niet alleen hun wensen noteren.”

    “Je moet naar de mensen toe om een goed beeld te krijgen van de buurt, niet alleen hun wensen noteren.”

    Amsterdam is bezig met de Agenda Democratisering. Er wordt gesproken van buurtrechten, buurtbudgetten en nieuw beleid ontwikkelen in co-creatie met maatschappelijke partners en burgers. Dat klinkt heel bemoedigend als het gaat om invloed van bewoners, maar volgens Mike ontbreken er nogal wat punten op die agenda. “De nadruk ligt in deze agenda op de democratisering van besluitvorming. Je krijgt wat inspraakavonden en er wordt eens een referendum georganiseerd. Of bewoners mogen stemmen op projecten. Maar daarmee geef je bewoners geen eigenaarschap in handen.”

    Van medezeggenschap naar mede-eigenaarschap

    Hart voor de K-buurt wil van medezeggenschap naar meer mede-eigenaarschap. En om dat te bereiken, zegt Mike, moet je van een beslisdemocratisering naar een doe-democratisering. “In dat politieke model vraag je bewoners niet alleen naar hun wensen, maar je kijkt ook naar de initiatieven die ze ontplooien. En reken maar dat er dan ook andere projecten op gang komen. Want bewoners hebben hart voor hun wijk en pakken alle andere problemen ook meteen mee. We willen het participatieproces zelf organiseren en zelf plannen aanleveren. Wij kunnen de buurt namelijk tot in de haarvaten bereiken en de organisatiegraad van de buurt versterken.”

    Recht op ondersteuning

    In de doe-democratie die Mike voorstaat gelden ook andere buurtrechten dan in de beslis-democratie die de gemeente voorstaat. “De gemeente verleent het recht om uit te dagen. Maar dit buurtrecht – the Right to Challenge – is een schijnvertoning. Je mag concurreren met de overheid over wat de beste aanpak is. Maar als beginnend bewonersinitiatief heb je bij voorbaat een achterstand op een professionele dienstverlener. De laatste heeft al zijn contracten op orde. Die heeft al een hygiënecertificaat op zak en de rest van het juridische verhaal dichtgetimmerd. Die uitdaging verlies je geheid.”

     

    “Wij willen een nieuw buurtrecht, namelijk The Right to be Supported.”

    “Wij willen een nieuw buurtrecht, namelijk The Right to be Supported. Hier geldt dat je recht hebt op ondersteuning van een dienstverlener, waarmee je een partnerschap aangaat. In de overeenkomst ligt besloten dat de dienstverlener zichzelf op den duur overbodig maakt, doordat hij de bewoners heeft geleerd om die diensten zelf te verlenen. Er moet een groeiproces mogelijk zijn. Bewoners moeten de tijd krijgen om hun zaken op orde te krijgen.”

    Recht op een platform

    En er moet nog een buurtrecht bijkomen, vindt Mike, namelijk: het buurtplatformrecht. “Elke buurt heeft recht op zelforganisatie: zelf een buurtplatform vormen met een budget, facilitering, een netwerk en ondersteuning. Vanuit dat platform kunnen de bewoners ondernemen, zonder dat ze voor elk wissewasje een aanvraag hoeven te doen. Als je voortdurend alles moet rapporteren, kom je niet meer toe aan het opbouwen van een wijk.” Ook is belangrijk dat dit platform vanuit eigen initiatief van bewoners wordt gevormd, en niet top-down wordt geïnitieerd. En dat de overheid niet langs dit platform, maar mét dit platform in de wijk aan de slag gaat.”

    Geld 

    Het laatste punt, dat Mike, graag op de agenda wil zien, draait om de manier waarop het geld wordt verdeeld over bewonersinitiatieven. In de wereld van het ontwikkelingswerk wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘pull-geld’ en ‘push-geld’, zegt hij. “Pull-geld verkrijg je door aanvragen te doen. Bij push-geld gaan de geldgevers zelf op zoek naar partijen die het geld goed kunnen gebruiken, en daar ook goede dingen mee gaan doen. De geldgevers zijn in dat geval outreaching. De overheid en anders geldschieters zouden veel meer push-geld moeten verstrekken.”

    “De overheid en anders geldschieters zouden veel meer push-geld moeten verstrekken.”

    “Als er alleen maar pullgeld is, krijg je wat in de K-buurt gebeurt. Wij hebben hier een grote flat, Kleiburg, die is weggezet als klusflat. Hierin konden creatieve mensen een casco huis opknappen. De bewoners van die flat zijn mensen met veel initiatief. Ze weten hoe ze pull-geld kunnen krijgen, ze kunnen goed schrijven, ze hebben een goed netwerk en kunnen zichzelf goed organiseren. Het is de bewoners van Kleiburg dan ook gelukt om een eigen gemeenschapsruimte te krijgen, die wordt gesponsord door het VSB-fonds en door Stichting Doen.”

    “Even verderop staan flats met sociale huurwoningen. Daarin wonen bijvoorbeeld Surinaamse mannen die staan te springen om een ruimte waar ze elkaar kunnen treffen in plaats van op straat. Maar zij zijn minder georganiseerd. Ze krijgen het niet voor elkaar om een aanvraag te fixen. Met alleen maar pull-geld komen de giften terecht bij mensen die het toch al beter hebben.”

    “Eindelijk hoeven we niet meer voor elke scheet die we laten een rapport te schrijven.”

    Hart voor de K-buurt heeft jaren aan een zijden draadje geleefd. En nu heeft het initiatief een buurtbudget gekregen. “Eindelijk hoeven we niet meer voor elke scheet die we laten een rapport te schrijven. Er is zoveel energie in papieren rompslomp gaan zitten, die we ook in de buurt hadden kunnen stoppen. Nu kunnen we investeren in de sociale infrastructuur. En dat werpt zijn vruchten af. Met het budget konden we onder meer zonder gedoe een nieuwjaarsreceptie organiseren voor de K-buurt. Goed voor de sociale cohesie. Voorheen werd dat georganiseerd door de gemeente voor administratieve eenheid Bijlmer Oost die veel groter is en waar mensen minder binding mee hebben. Onze receptie was een doorslaand succes. Wij kennen de bewoners en weten waar ze behoefte aan hebben.”

    Schoonheidswedstrijd

    Toch is Mike nog niet gerust. “Met die Agenda democratisering lijkt het toch weer de kant op te gaan dat bewoners mogen stemmen op allerlei projectjes. Ik hoop van harte dat we naar een doe-democratie gaan. Werk via sleutelfiguren aan de onderkant van de wijk, zet meerjarig in op de sociale infrastructuur. De schoonheidswedstrijd van wie de mooiste aanvragen schrijft, moet eindelijk eens stoppen.”

    Het dogma aanbesteden

    Een nieuw essay over aanbesteden in sociaal domein

    Het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) vroeg publicist Jos van der Lans om te reflecteren op de vraag wat een kwart eeuw aanbesteden in het sociale domein nu eigenlijk heeft opgeleverd. Heeft het de innovatie gebracht die het beloofde? Heeft concurrentie tot betere professionals geleid? Is het werk er beter van geworden? En – niet onbelangrijk – wat zijn burgers, gebruikers, bewoners, cliënten er eigenlijk mee opgeschoten? Je kunt het essay hier downloaden.

    Ik ontvang graag de LSA-nieuwsbrief

  • Meer van onze leden

    Stichting Ontmoetingsplek de Veldhoek Harfsen

    Stichting Ontmoetingsplek de Veldhoek Harfsen

    Ontmoetingsplek de Veldhoek is er voor bewoners van de Veldhoek en senioren uit ...

    Lees meer >
    Wijkcommissie Het Gegraaf

    Wijkcommissie Het Gegraaf

    Wijkcommissie Het Gegraaf in Valkenswaard  is van en voor bewoners. De wijkcommissie is ook formeel aanspreekpunt ...

    Lees meer >
    Twentse Noabers Fonds

    Twentse Noabers Fonds

    Onder het motto: 'Maak jouw stukje Twente mooier' maakt het  Twentse Noaber Fonds initiatieven van bewoners in ...

    Lees meer >