‘Je kunt pas een gesprek met mensen over duurzaamheid voeren, als ze hun rekening kunnen betalen’

  • Dorine Ruter (38) is kwartiermaker van Wijkcentrum Waterkracht in Zutphen. Zij benadrukt dat je bij mensen die rond de armoedegrens leven niet moet aankomen met gesprekken over voor hen onbetaalbare zaken als elektrisch rijden en zonnepanelen. ‘Verbindend verduurzamen moet hand in hand gaan met armoedebestrijding.’

    Als het gaat om duurzaamheid is er onmiskenbaar een kloof tussen het beleid van de overheid en de praktijk van burgers die moeten rondkomen van het minumumloon of minder, zegt Dorine Ruter, kwartiermaker van Wijkcentrum Waterkracht in Zutphen. “Heel veel mensen die rondom ons wijkcentrum wonen, moeten leven van 15.000 euro per jaar. Veel van deze mensen staan permanent in de overlevingsstand en zijn niet bezig met duurzaamheid, zoals de overheid daarmee bezig is. Terecht denken zij: hartstikke mooi die zonnepanelen en elektrisch rijden, maar help ons eerst maar eens aan werk en betaalbare woningen voor onze kinderen. Als je geen toekomstperspectieven hebt, is de laatste vraag waar je je zorgen over maakt of je wel duurzaam bezig bent.”

    Dorine Ruter in een colbert dat voor duurzaamheid staat. Christel Jansen van Outfitlibrary Gaia startte in navolging van MilieuCentraal een Zutphense versie van de actie Colbert2Share. Ze interviewt vrouwen met een missie over duurzaamheid, waarbij elke geïnterviewde steeds het blauwe colbert doorgeeft aan de volgende vrouw in de reeks.

    Uitgestelde koffie
    Ruter en haar collega’s verduurzamen daarom verbindend in de praktijk, niet in woorden. “We kopen duurzaam in voor ons wijkcentrum en zijn daardoor relatief veel geld kwijt aan frisdrank en koffie, maar dat lossen we op door hele lage uurtarieven voor onszelf te vragen. Ons wijkpunt is daarnaast ingericht met tweedehands meubelen. Vanwege de fairtrade producten en de sfeer komen hier veel mensen die bezig zijn met ecologische duurzaamheid. Die ontmoeten hier mensen die vooral met overleven bezig zijn. We werken met uitgestelde koffie, een systeem, waarbij een klant een extra kop koffie koopt voor iemand die het niet kan betalen. Dat is een succes.” “We werken ook veel met restproducten. We halen bij de groenteboer bijvoorbeeld een kist met tomaten die hij anders weggooit en daar maken we ketchup van. De vrijwilligers vinden het leuk om te maken. De milieubewuste klanten zijn blij met huisgemaakte ketchup. De tomaten hoeven de prullenbak niet in.”

    Win-win
    Als je als bewonersinitiatief in een arme wijk verbindend wilt verduurzamen, moet je zorgen dat de bewoners ook daadwerkelijk iets aan duurzame oplossingen hebben, is de opvatting van Wijkcentrum Waterkracht. Dorine: “We zoeken voortdurend naar een win-win situatie. In ons stadje heb je Zutphen Energie, dat is een lokale energiemaatschappij die is aangesloten bij Om, een energiecollectief zonder winstoogmerk. Zutphen Energie heeft meerdere mooie idealistische projecten lopen. Zo geven ze bijvoorbeeld advies over het verduurzamen van je energiehuishouding. Maar hun energiewinkel ligt in het rijkere centrum. Daar komen vooral mensen zoals ik, mensen die toch al met verduurzamen bezig zijn. Daarom hebben we Zutphen Energie uitgenodigd in ons wijkcentrum. We hebben een spreekuur waar mensen met hun rekening of hun betalingsachterstand kunnen aankloppen. Inmiddels verwijzen we onze bezoekers regelmatig door naar een energiecoach van Zutphen Energie.”

    Sneeuwbaleffect
    “Laatst kwam er een bewoner naar het spreekuur met vragen over zijn absurd hoge energierekening. Ik heb hem aangemeld bij een van de energiecoaches, die samen met hem het verbruik in zijn huis naloopt. Die bewoner komt hier niet binnen met een duurzaamheidsvraag, maar met een financiële vraag. Wij helpen hem bij het ordenen van zijn geldzaken, maar aan de andere kant brengen we hem ook in contact met een lokaal initiatief dat bezig is met verduurzamen. Als deze persoon een nieuw lid aanmeldt bij Energie Zutphen krijgt hij korting op zijn energierekening. Bovendien draagt deze energiemaatschappij zijn winst af aan een fonds dat ook het wijkbudget beheert. Dat geld vloeit dus weer terug in de wijk. Zo komt een sneeuwbaleffect op gang zonder dat we bij deze bewoner ook maar één keer het woord ‘verduurzamen’ hebben laten vallen.”

    Inlevingsvermogen
    Als je het onderwerp verbindend verduurzamen wilt aangaan, moet je bereid zijn tot empathie en inlevingsvermogen, vindt Dorine. “Het gros van de beleidsmakers en bewindvoerders hebben weinig contact met mensen die in een benarde levenssituatie zitten. De overheid besteedt aandacht aan complexe onderwerpen als verschillende manieren van energie opwekken, maar daar heeft de gemiddelde burger niets aan. Je kiest je energieleverancier en waar die nu zijn energie inkoopt, en of die wordt opgewekt door windmolens of zonnepanelen, dat is niet direct van belang voor jou.”

    Voetafdruk
    Hoe kan de overheid mensen met bijvoorbeeld een bijstandsuitkering dan wel bereiken? Dorine:
    “Ik denk dat de overheid veel meer oog moet hebben voor het feit dat er meerdere soorten van duurzaamheid bestaan. Mensen met een Tesla, zonnepanelen en een huis van hooi en leem lijken nu het toonbeeld van duurzaamheid. Maar vaak is de voetafdruk van mensen met een krap budget veel kleiner. Zij kopen vaak tweedehandskleding, delen een auto en geven spullen door. Als ze vlees kopen zal dat geen biologisch lapje zijn, maar hoeveel vlees kun je kopen als je met een gezin van vijf moet leven van 1500 euro? Ze kunnen zich helemaal geen Tesla veroorloven, maar moeten het gewoon doen met wat je kunt betalen. Er mag meer gezien worden hoe zuinig deze mensen zijn met spullen en hoe bijzonder dat is.” “Daarnaast moet de overheid verduurzaming ook fors meer reguleren, zodat mensen minder keuzes hoeven te maken en als vanzelf eerlijke producten kopen. Nu zijn er bijvoorbeeld nog zoveel spullen op de markt die op schandelijke wijze worden geproduceerd. Maar geef mensen eens ongelijk dat ze een niet zo duurzaam geproduceerde, maar wel goedkope telefoon kopen bij een meevaller.”

    Kloof dichten
    “Maar wat natuurlijk het allerbelangrijkst is, is dat de kloof tussen arm en rijk wordt gedicht. De coronacrisis maakt nu helemaal duidelijk dat voor de mensen met flexibele contracten bar weinig is geregeld. De voedselbanken stromen weer vol, terwijl grote bedrijven grote bedragen binnenkrijgen. Als overheid heb je natuurlijk een verantwoordelijkheid om duurzame maatregelingen te nemen, maar het is dweilen met de kraan open als je niet tegelijk zorgt voor mensen die buiten de boot vallen. Natuurlijk gaat het dan om gigantische systeemveranderingen, het is schaken op tien borden tegelijk, maar het moet wel gebeuren.” “Verduurzamen moet hand in hand gaan met armoedebestrijding. Dat is de enige manier waarop je kunt zorgen voor veel meer win-win situaties. Je kunt het gesprek over ecologische duurzaamheid pas met mensen aangaan als ze hun rekening kunnen betalen.”

    Nederland verbindend verduurzamen, hoe doen we dat?
    De Raad voor leefomgeving en infrastructuur inventariseerde de meningenLaten we het eens over een andere boeg gooien, was de gedachte. De Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli), het strategische adviescollege voor de overheid op het brede domein van de fysieke leefomgeving, publiceert gewoonlijk lijvige rapporten met adviezen over de duurzame ontwikkeling van de leefomgeving en infrastructuur. Maar wat heb je aan dergelijke rapporten als de overheid en burger niet op een lijn zitten?Splijtzwam
    ‘We zagen het afgelopen jaar dat onderwerpen zoals de aanpak van het klimaatvraagstuk of de stikstofproblematiek tot verhitte discussies kunnen leiden. Verduurzaming leek soms wel een splijtzwam in de samenleving,’ aldus raadslid Annemieke Nijhof. Kan dat ook anders? Die vraag was aanleiding voor de Rli om in mei, 2020 een online conferentie te organiseren over de vraag: hoe kunnen we Nederland ‘verbindend verduurzamen’?

    Inzichten en zorgen delen
    De conferentie Verbindend Verduurzamen bracht uiteenlopende partijen bij elkaar, van overheden en kennisinstellingen tot maatschappelijke organisaties en burgerinitiatieven. De week leverde een veelheid aan ideeën en inzichten op over hoe verbinding en verduurzaming gelijk op kunnen lopen. Veel partijen die werken aan verduurzaming zoeken actief naar manieren om de ideeën en energie, maar ook de zorgen en twijfels, van mensen een plek te geven in hun werkzaamheden. Ook waren bijna alle deelnemers van mening dat de verduurzamingsopgaven waar onze maatschappij voor staat, niet met enkel technische ingrepen ‘achter de schermen’ kunnen worden opgelost. Verduurzaming vraagt tijd en gaat onvermijdelijk gepaard met grote en kleine keuzes die direct of indirect invloed hebben op het dagelijks leven van iedere burger. De veelheid van invalshoeken en ideeën die tijdens de week van het Verbindend verduurzamen, aan bod kwamen, bracht de Rli een magazine uit, dat vind je hier:
    https://www.rli.nl/publicaties/2020/publicatie/magazine-week-van-verbindend-verduurzamen

    LSA organiseerde een bijeenkomst over verbindend verduurzamen
    ‘Intermediairs’ in wijken spelen een belangrijke rol bij het slaan van de brug tussen beleid en praktijk. LSA Bewoners bracht de Rli in contact met deze intermediairs: mensen in een wijk met visie en ambitie én de kracht om deze te delen en te laten aansluiten bij wat er in de wijk speelt. Het gesprek ging over verbindend verduurzamen en leverde uiteenlopende inzichten op. Het verslag vind je hier: https://www.rli.nl/nieuws/2020/verbindend-verduurzamen-in-de-praktijk.

     

     

     

  • Meer van onze leden

    Delfshaven Coöperatie

    Delfshaven Coöperatie

    • Rotterdam

    De Delfshaven Coöperatie werkt als lijm tussen de voegen in verschillende rollen en in samenwerking met wijkpartners ...

    Lees meer >
    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >