De toegankelijke stad volgens actieve bewoners

  • In het rapport ‘Toegang tot de Stad’ concludeert de Raad voor de Leefomgeving (RLI) dat steeds minder mensen kunnen deelnemen aan de samenleving in de stad. Dat komt onder andere omdat het wonen er te duur is geworden en de publieke voorzieningen niet toegankelijk genoeg zijn. Mensen vallen buiten de boot. Om dat te voorkomen is een van de aanbevelingen van het RLI: ‘creëer ruimte voor initiatieven van burgers die de toegang verbeteren’. Het LSA organiseerde een gesprek met stadmakers, buurtmakers en initiatiefnemers over de vraag hoe we de toegankelijkheid van onze steden voor alle bewoners kunnen verbeteren. Want de stad is van iedereen!

    Wonen

    Als we aan de stad denken, denken we vaak als eerste aan een plek om fijn te kunnen wonen. Dat kan als de buurten aantrekkelijk en de woningen betaalbaar zijn voor diverse groepen mensen. Helaas komt de betaalbaarheid van het wonen in de stad steeds meer onder druk te staan. En de woningen die nog wel te betalen zijn, staan vaak in de minst aantrekkelijke buurten. Het Rotterdams Woongenootschap (HRW) is een coöperatieve vereniging die zich sterk maakt voor wonen als gemeengoed. Arie Lengkeek is als bestuurslid van HRW van mening dat bewoners veel meer invloed zouden moeten hebben op en zeggenschap over de manier waarop zij wonen. Van meer ruimte en eigenaarschap voor bewoners wordt de stad ook toegankelijker.

    3 adviezen over ‘Wonen’

    1. Zie woningen niet als kapitaalgoederen (waarmee je zoveel mogelijk winst kunt maken) maar als gebruiksgoederen (in eerste instantie bedoeld om in te wonen). Maak werk van nieuwe vormen van wonen, zoals wooncoöperaties, maar ook tussenvormen zoals middenhuren en betaalbare koop.
    2. Zorg ervoor dat de stad voor alle doelgroepen toegankelijk blijft, juist voor mensen die ook gebonden zijn aan de stad. En verbeter de toegang voor mensen met een fysieke of mentale beperking. Bekijk de stad daarvoor niet alleen als een fysieke infrastructuur maar leg ook de basis voor een sociale infrastructuur.
    3. Neem bewonerscollectieven die een woonproject willen realiseren serieus. Geef ze een plaats aan de onderhandelingstafel en zorg ervoor dat ook zij toegang krijgen tot geld en grond.

    Ruimtelijke ordening

    Zorgen voor een  goede ruimtelijke ordening is een van de taken van de rijksoverheid en gemeenten. Zij stellen spelregels op aan de hand waarvan de ruimte in de stad wordt ingericht. Denk aan bestemmingsplannen, waarin bijvoorbeeld staat aangegeven welk gebied bedoeld is om te wonen, waar kantoren en fabrieken mogen komen en welke grond gereserveerd is voor natuur. De bedoeling is dat daarbij rekening gehouden wordt met individuele én gemeenschappelijke belangen. En juist daar gaat het vaak mis. Gemeenten en projectontwikkelaars verdelen met elkaar de schaarse ruimte en bewonerscollectieven moeten vechten voor een plek.

    3 adviezen over ‘Ruimtelijke Ordening’

    1. Maak als gemeente meer gebruik van het toekennen van zogenaamde ‘sub-bestemmingen’ aan gebieden. Deze bestaande mogelijkheid in de regelgeving wordt nog weinig gebruikt, maar is in potentie een belangrijke manier om andere doelstellingen mee vast te leggen. Bijvoorbeeld dat binnen een bepaald gebied waar woningen mogen komen, een deel van die woningen bedoeld is voor middenhuur of betaalbare koop. Op die manier hebben bewonersinitiatieven minder last van concurrentie van projectontwikkelaars. Want als het geoormerkt is voor een bepaalde doelgroep of functie hoef je als bewonerscollectief niet op te boksen tegen de hoogste bieder. Die heeft dan ongetwijfeld geen interesse omdat hij niet voldoende winst kan maken.
    2. Zorg voor letterlijke ruimte voor initiatieven. Door grond en gebouwen vooraf te reserveren voor een maatschappelijke functie kan dit een stimulans zijn om deze plekken ook te benutten voor de samenleving. En zo is voor bewonerscollectieven duidelijk waar ze een plek kunnen vinden. Laat de ambtenaren die zich bezighouden met ruimtelijke ordening meer samenwerken met hun collega’s die werken aan het sociaal domein.
    3. Pak de oude wijkgedachte weer op. Vroeger waren wijken kleine dorpen waar verschillende functies een plek hadden. Nu is dat veel minder vanzelfsprekend. Grote winkels en zorgvoorzieningen vinden een plek aan de rand van de stad, ver buiten de wijken. De stad wordt toegankelijker als we werk maken van wonen, werken, boodschappen doen en recreëren, allemaal kleinschalig en om de hoek.

    Bewonersinitiatieven

    Voor veel groepen bewoners is het nemen van initiatief niet vanzelfsprekend. Het is dus heel belangrijk om dat aan te moedigen en te faciliteren. Precies dat is wat Elsje van de Weg van Thuis Wageningen doet. Bij Thuis Wageningen worden bewoners aangemoedigd initiatief te nemen en kunnen ze gebruik maken van ruimte en netwerk om zo een stap verder te komen. Maar dat is lang niet altijd gemakkelijk. Er is bijvoorbeeld weinig ruimte voor experimenten. Dat staat innovatie in de weg. En kwaliteitsnormen en andere wettelijke eisen kunnen belemmerend werken. Daarom is toegang tot ruimte en faciliterende wetgeving voor maatschappelijke initiatieven in de stad volgens Elsje erg belangrijk.

    3 adviezen over ‘Bewonersinitiatieven’

    1. In wijken en buurten worden wereldproblemen op lokale schaal aangepakt. Veel bewoners willen graag zelf vormgeven aan de stad, de plek waar ze wonen en leven. Wees uitnodigend naar deze actieve bewoners. Prikkel collectieven om aan de slag te gaan. En maak gebruik van sleutelfiguren!
    2. Bewoners denken graag mee. Zorg dat daar dan ook wat tegenover staat. Leg bijvoorbeeld vaker budgetverantwoordelijkheid bij bewoners. En zorg dat je inspraakmogelijkheden zo laagdrempelig mogelijk maakt.
    3. Zorg als gemeente voor een investeringsstrategie voor toegang tot publieke voorzieningen. Bedenk daarin hoe je maatschappelijk vastgoed waardeert, of je kostendekkende huur rekent en hoe je afboekt. Laat je daarbij niet leiden door de economische waarde van vastgoed of publieke voorzieningen maar juist door de maatschappelijke waarden.

    De stad weer van ons allemaal

    De vraag hoe we meer ruimte kunnen creëren voor bewonersinitiatieven in de stad leverde veel meer goede suggesties op dan die we in dit stuk kwijt kunnen. Door al die suggesties klinkt door dat meer samenwerken essentieel is als je initiatieven wil faciliteren en de ruimte wil geven. Zowel intern als extern. Want de geschotte afdelingen bij de gemeente komen vaak samen in een bewonersinitiatief. En zorg voor een gelijk speelveld. Nodig bewonerscollectieven uit aan tafel bij een overleg over grootschalige veranderingen. Praat niet alleen met projectontwikkelaars, woningcorporaties en de afdeling grond of vastgoed van gemeente. Deel goede voorbeelden van modellen waarbij dit werkt en rol ze uit naar andere wijken en steden. Zo zorgen we ervoor dat er echt dingen veranderen en de stad weer van ons allemaal is!

  • Meer van onze leden

    Huiskamer van Wezep

    Huiskamer van Wezep

    De Huiskamer is een inloophuis. Opgericht door de burger voor de burger. Er ...

    Lees meer >
    Bewoners033

    Bewoners033

    Bewoners033 is een onafhankelijke netwerk organisatie gerund door vrijwilligers. Bewoners033 ondersteunt alle ...

    Lees meer >
    Indekerngezond

    Indekerngezond

    Indekerngezond heeft als ambitie om van de wijken Leidsche Rijn, Vleuten-De Meern een zesde Blue Zone gebied te ...

    Lees meer >