De coöperatie is hip: wat je moet weten voor je eraan begint

  • Hoe zorg je met veel betrokken partijen dat je toch één geheel vormt? Hoe blijf je toegewijd aan dat ene gezamenlijke doel en ook aan elkaar? En hoe regel je dat organisatorisch? Vragen waar LSA-lid Gouda Bruist mee rondliep. Gouda Bruist is onderdeel van Goudasfalt, een groter collectief van ondernemers en bewonersinitiatieven in Gouda. Ze zijn gevestigd op een voormalig afvalverwerkingsterrein van wel 23.000m2! Een groot terrein met enorme potentie waarop ze gezamenlijk bezig zijn met wonen, werken, cultuur en recreatie. Samen gingen ze op zoek naar antwoorden op deze belangrijke vragen.

    Initiatiefnemer Peterpaul Kloosterman van Gouda Bruist weet het zeker: er moet een coöperatie opgestart worden waarin alles goed geregeld wordt. Via ons lerend netwerk is coöperatie expert Karin Vosters ingezet.

    Karin, kan jij vertellen hoe je zoiets aanpakt?

    “Jazeker! Mijn ervaring is dat we in vrijwel alle gevallen een stap terug moeten doen. Een coöperatie opstarten is geen doel op zich maar een middel. Het kan als rechtsvorm een goede keus zijn, maar belangrijk is om een aantal zaken eerst goed helder te krijgen. Bijvoorbeeld het gezamenlijke belang van de groep. Weet en deelt iedereen dat?

    En dan nog een paar belangrijke vragen om jezelf te stellen:

    • Wie zijn de (potentiële) leden en waarom worden zij lid?
    • Wat is het doel van een eventuele coöperatie: energie opwekken, samen organiseren en inkopen  of misschien zorg leveren?
    • Wie mogen lid worden, wie mag meepraten en beslissen en wie mag mede-eigenaar zijn?
    • Welke geldstromen zijn er en hoe lopen die? Worden de activiteiten vooral gefinancierd uit subsidies? Of komen de inkomsten uit verkoop of opdrachten of een combinatie van verschillende inkomstenbronnen?

    Als je in gesprek gaat met elkaar over dit soort vragen, kom je erachter of een coöperatie daadwerkelijk de meest geschikte vorm voor jullie initiatief is.

    In het geval van GOUDasfalt is er een grote diversiteit aan deelnemers. De individuele belangen en ook het gezamenlijk belang waren niet bij iedereen duidelijk. Ook was niet duidelijk welke opdracht het  bestuur precies had. Met als gevolg dat niet helder was wie welke verantwoordelijkheden had en ook waren er nog  geen toelatingscriteria gedefinieerd. Wie mag wel of niet lid worden, aan welke criteria moet je voldoen, wat wordt van je gevraagd en wat kost het?”

    Een coöperatie kan je zien als een collectieve onderneming waarbij de gedachte is dat je samen  meer kan dan alleen

    Karin vervolgt: “Ik heb deze groep geadviseerd een paar stappen terug te doen om te praten over de belangen. Waarom zit je hier, wat wil je bereiken en hoe wil je bijdragen aan het grotere geheel? Wat zijn knelpunten die je ervaart en hoe maak je die bespreekbaar? Wat zijn de verwachtingen naar het bestuur toe. Dit resulteerde in een eerste ontspannen avond waarop initiatiefnemers en eerste deelnemers de tijd namen om rustig naar elkaar te luisteren en nader tot elkaar te komen. Ik heb deze avond als gespreksleider begeleid en eigenlijk vooral vragen gesteld. In een vervolggesprek met het bestuur is besproken welke volgende stappen gezet gaan worden. Het gaat over de organisatiestructuur en de manier waarop besluiten worden genomen. Of de coöperatie als rechtsvorm het meest ondersteunend is aan dit initiatief, zal dan blijken.”

    Wat is een coöperatie eigenlijk?

    “Een coöperatie kan je zien als een collectieve  onderneming waarbij de gedachte is dat je samen  meer kan dan alleen! Bijvoorbeeld goedkoop inkopen maar ook een grote opdracht aannemen van de wooncorporatie of meedoen aan een aanbesteding van de gemeente. Een groot voordeel is dat je met een grotere groep met hetzelfde belang, veel meer schaalgrootte kan bereiken waar je als klein initiatief geen schijn van kans maakt. Een coöperatie bestaat uit minimaal 2 leden en kent geen maximum aantal. In de meest basale vorm is het een vereniging met een bedrijf; de formele naam is een coöperatieve vereniging.

    Bijkomend voordeel is dat individuele leden niet aansprakelijk gesteld kunnen worden voor de schade die andere leden veroorzaken. Als een groep leden schade veroorzaakt en daarvoor niet verzekerd is of die schade niet kan dragen, gaat de coöperatie als rechtspersoon failliet en blijven de leden die niet betrokken zijn buiten de aansprakelijkheid. In een vereniging kun je dit niet onderscheid niet maken.”

    Zitten er ook nadelen aan een coöperatie?

    “Weinig! Er zijn fiscale aspecten verbonden aan een coöperatie.  Omdat een coöperatie een vereniging met onderneming is, moet er belasting betaald worden over de winst. Een vereniging of stichting hoeft dat niet en kan de winst direct laten terugvloeien in de wijk. In de praktijk zie ik overigens steeds meer coöperaties ontstaan zonder winstoogmerk.

    Daarnaast kan het gelijkwaardig organiseren van de besluitvorming met alle leden samen, een hele uitdaging zijn. Maar die betrokkenheid is ook juist de reden om wel een coöperatie op te richten.”

    Dat laatste is ook het geval bij een vereniging. Wat is het verschil tussen een coöperatie en een vereniging?

    In beide gevallen is er sprake van een democratische structuur, leden vormen in de algemene vergadering van leden (ALV) het hoogste orgaan en beslissen samen over de belangrijkste keuzes.Een vereniging wordt vaak opgericht om belangen te behartigen van een grote groep mensen met een ideële doelstelling. Een coöperatie heeft ook een gezamenlijk doel maar wil dat bereiken door middel van commerciële activiteiten en de leden hebben een economisch belang. In een traditionele ondernemerscoöperatie is sprake van winst die uitgekeerd mag worden aan de leden. Dat is bij een vereniging niet het geval. Je ziet nu steeds meer coöperaties waarin “het stoffelijk gewin” veel breder wordt ingevuld dan alleen commercieel winst maken. Bijvoorbeeld het samen inkopen van energie, training, coaching, huren van een buurthuis etc.

    Kies een rechtsvorm die ondersteunend is aan jullie samenwerking

    In een stichting vormt het bestuur het hoogste orgaan. Het bestuur bestuurt de organisatie en mag zelf bestuursleden ontslaan en aannemen. Het is geen democratische rechtsvorm. Het bestuur van een coöperatie kan een beperkte vertegenwoordigende en faciliterende rol hebben; coachend en adviserend. De leden bepalen binnen welke grenzen het bestuur zelfstandig beslissingen mag nemen. Voor een deel leg je in de statuten vast welke bevoegdheden het bestuur heeft.

    Welke misvattingen kom je tegen over de coöperatie?

    Dat een coöperatie oprichten ingewikkeld is. Dat hoeft helemaal niet. Ook met 2 personen kan je al een coöperatie vormen. En als je vindt dat niet iedereen evenveel stemrecht of verantwoordelijkheid zou moeten hebben, kun je dat prima met elkaar regelen en vastleggen in de statuten.

    Wat moet je weten voor je een coöperatie opstart?

    Dat gelijkwaardigheid en eigenaarschap essentieel zijn! En dat je het eerst met elkaar eens moet zijn over de belangen, zowel gezamenlijk als individueel. Doe een stap terug en bekijk of de leden van de coöperatie echt verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen en geven; of de leden op basis van gelijkwaardigheid willen samenwerken. Kies een rechtsvorm die ondersteunend is aan jullie samenwerking!

    En, Peterpaul, wat zijn jouw eerste bevindingen?

    “Zo’n eerste avond met Karin was heel prettig. We zijn met z’n allen zo hard gegaan en hebben zoveel haast gehad dat we geen aandacht meer hadden voor het collectieve en vooral ad-hoc beslissingen namen. Dit was een ontspannen avond waarop we de tijd namen om werkelijk naar elkaar te luisteren en elkaar proberen te begrijpen. Ik vond het een nuttige en belangrijke eerste stap in dit proces en kijk uit naar het vervolg!”

    Op www.cooperatieexpert.nl/ vind je veel bruikbare informatie en voorbeelden. Kom je er niet uit en wil je ook graag eens een expert inschakelen? Mail of bel ons! Deelname aan ons lerend netwerk is gratis.

    Karin Vosters is naast coöperatie adviseur, bestuurskundige, organisatie- en gesprekbegeleider en expert in Deep Democracy, Verbindende Communicatie en Sociocratie en Consentbesluitvorming.

  • Meer van onze leden

    Coöperatie Stationspark Deurne

    Coöperatie Stationspark Deurne

    De omgeving van het NS-station in Deurne maakt al jaren een troosteloze indruk. Als fervent reiziger met het ...

    Lees meer >
    Club Goud

    Club Goud

    Club Goud is een initiatief van Stichting 'in Samenwerking met', naar een idee van projectleider Moniek van Daal. ...

    Lees meer >
    Bewonerscommissie Eigen Haard

    Bewonerscommissie Eigen Haard

    Bewonerscommissie Eigen Haard behartigt de belangen van alle bewoners in de wooncomplexen voor senioren Koornhorst ...

    Lees meer >