De buurt: werelden komen samen

  • Ik geef het ruiterlijk toe! Ik ben een somewhere. “Een wat?”. Ik ben gehecht aan de plek waar ik woon, de mensen waarmee ik me al vanaf mijn jeugd omring en de hebbelijkheden en onhebbelijkheden van mijn stadsgenoten. En ik behoor zeker niet tot een kleine minderheid. Naar schatting de helft van de Nederlanders zou niet zomaar overal kunnen wonen en ontleent hun identiteit aan waar ze vandaan komen.

    Ik schrok van mijn stamboom

    Op 5 januari van dit jaar vond ik een bericht van Henk van Hulsel in mijn mailbox. Hij was me online tegengekomen en stuurde me een stamboom van mijn familie, de van Mierlo’s in Helmond. Een rechte lijn naar 1560, toen Goort Jans van Mierlo in Helmond werd geboren, hoijmaeker van beroep. Hij genoot de bescherming van de versterkte stad in de tachtigjarige oorlog. Alle tussenliggende generaties? Allemaal geboren, getogen en gestorven in Helmond.

    En toen kwam de verwarring. Wat betekent dat? Wat zegt dat over mij? Al lange tijd heb ik het gevoel dat ik me moet verantwoorden over het feit dat ik “nog steeds”  in Helmond woon. Dat gaat ook gepaard met een licht gevoel van schaamte. In mijn werk word ik vaak omringd door mensen die al op verschillende plekken in het land hebben gewoond. Op zoek naar een plaats voor studie, werk, rust of juist het stadsleven. Dat lijkt ook vaak de norm te zijn: mobiliteit, aanpassen van je woonplek aan je levensfase, identiteit die ook samenhangt met het zijn van een kosmopoliet. Ik zocht altijd naar argumenten waarom ik het zo fijn vond om na mijn werk in Utrecht of elders in het land thuis te komen in de stad die ik zo goed ken.

    Het valt op zijn plaats

    En toen las ik the road to somewhere van de Brit David Goodheart. Het boek beschrijft dat niet alle burgers van grotere economische en culturele openheid hebben geprofiteerd, hoe het populisme hiervan heeft kunnen profiteren, en hoe hiermee een tweedeling in de maatschappij is ontstaan: dat tussen Anywheres en Somewheres. Anywheres zijn volgens Goodhart diegene die onze samenleving domineren. Ze zijn geschoold en succesvol, en ze ontlenen hun identiteit aan datgene wat ze bereikt hebben. Ze zijn mobiel en kunnen gemakkelijk aarden op verschillende plaatsten in verschillende landen, veelal niet sterk gebonden aan een bepaalde stad, regio of land. Somehweres zijn de tegenovergestelde categorie. Zij hebben volgens Goodhart een identiteit die men ontleent aan waar men vandaan komt en tot welke groep men behoort. Snelle veranderingen in de maatschappij vinden ze vaak lastig, ze profiteren minder van globalisering. De inschatting van Goodhart is dat Anywheres een kwart van de bevolking vormen, de helft bestaat uit Somewheres en ook nog eens kwart Inbetweeners (waar ik misschien nog wel het best in pas).

    Twee werelden

    Waarom is dit relevant? In mijn werk voor LSA werk ik aan de kracht van gemeenschappen. Ik geloof sterk in de uitspraak van Margareth Wheatly “Whatever the Problem, Community is the Answer.” Ik kom vaak op plekken in het land waar men op zoek gaat naar lokale aanpakken, passend bij de historie, cultuur, kansen en mogelijkheden die al in wijken aanwezig zijn. Projecten en initiatieven die werken aan naar elkaar omkijken en aan samenredzaamheid. Vorige week noemde iemand de reden van zijn passie en inzet nog ‘locatie-liefde’. Behoorlijk wat Somewheres en Inbetweeners dus.

    Maar ook kom ik vaak bij beleidsmakers, bestuurders, politici, onderzoekers en professionals over de vloer. Met hen voer ik vaak gesprekken over het belang van het aanpakken van taaie vraagstukken op een regionaal of landelijk niveau, of de wijk als schaalniveau nog waarde heeft voor inwoners, dat veel mensen en gemeenschappen echt niet betrokken zijn of willen worden bij zorg voor elkaar of de aanpak van hun wijk. Mensen zijn zo mobiel dat ze zich niet laten binden aan het niveau van de wijk en ook vertrekken ze als ze betere omstandigheden voor zichzelf kunnen creëren op een andere plek. Behoorlijk wat Anywheres dus.

    En dat sluit ook aan bij de conclusie van Goodhart dat onze samenlevingen vaak worden bestuurd door Anywheres. Beleid wordt gemaakt op basis van hun wereldbeeld. Vooruitgang ziet er voor Anywheres echter heel anders uit dan voor Somewheres. En Somewheres kunnen zich niet goed vinden in de inrichting van de samenleving door Anywheres, ze ondervinden er in veel gevallen ook nadeel van. De reactie van de grote groep van Somewheres die dan ook niet geprofiteerd hebben van economische en culturele openheid ontaardt regelmatig in een vertrouwenskloof met politiek en ook een sociaal-economische kloof. En het ontstaan van populisme, een stroming die het volk opzet tegen de kwaadaardige elite. Die complexe vraagstukken platslaat en zonder eigen echte oplossingen zich afzet tegen de huidige aanpak. En die inwoners niet een stem geeft, meeneemt naar de overlegtafels maar namens hen het woord voert.

    Beide perspectieven aan tafel

    Het vergroten van (vermeende) tegenstellingen brengt ons niet verder. Bewoners die zich verzetten tegen de veryupping van hun wijk zijn niet perse mensen die niet tolerant zijn of blijven hangen in het verleden. Mensen die de dynamiek van de grote stad opzoeken zijn niet allemaal hipsters. Beleidsmakers die zich minder betrokken voelen bij hun eigen buurt zijn niet onverschillig of minder sociaal. En mijn geloof in de kracht van de gemeenschap is niet geromantiseerd of naïef.

    Het zijn verschillende perspectieven met andere onderliggende waardepatronen. En voor beide perspectieven moet ruimte zijn en aan de overlegtafels en verdienen het om vertegenwoordigd worden. Zij moeten weer een stem krijgen in democratie, het maken van beleid en ook ons politiek bestel. Veel te belangrijk om dat aan populisten over te laten!

    Grote kansen om het goed te doen

    Dit inzicht zou nog wel eens een van de sleutels kunnen zijn tot succesvol omgaan met de crises van deze tijd. Tekorten op de woningmarkt, een sociaal-economische kloof met armoede en gebrekkige participatie aan de samenleving, de uitholling van de publieke sector en de behoefte aan democratische vernieuwing en versterking. Des te blijer ben ik dat gebiedsgericht werken weer op de agenda staat van politiek Den Haag. Binnen het programma leefbaarheid en veiligheid worden nieuwe inzichten voor aanpakken ontwikkeld. Op het niveau van de buurt en wijk. De plek om beide perspectieven en wereldbeelden ruimte te geven en in harmonie (en soms een gezond conflict) te laten werken aan een leefbare, veilige en vertrouwde leefomgeving voor iedereen.

    Terug naar Helmond

    Ik heb dit jaar geleerd mijn afkomst te omarmen. En dat ambities, mobiliteit en tegelijkertijd mijn verbondenheid met een paar vierkante kilometer van deze aarde, goed kunnen samengaan. En ik neem me voor om al die prachtige mensen, initiatieven en organisaties in de achterban van LSA nog meer te verbinden aan hen die beleid maken. En dan ’s avonds in de trein fijn terug naar Helmond.

     

    Op 28 januari 2021 vieren we de dag van de buurt. Een online plaats waar alle perspectieven en wereldbeelden bij elkaar komen. Waar we naar elkaar luisteren, met elkaar in gesprek gaan en inspiratie delen. En waar we het goede gesprek over de aanpak van taaie maatschappelijke vraagstukken niet mijden. De Dag van de buurt is voor iedereen die de buurt als uitvalsbasis ziet voor een leefbare, veerkrachtige, veilige en welvarende samenleving. Als actieve bewoner, wethouder, corporatiemedewerker, welzijnsprofessional of ambtenaar. Iedereen is van harte welkom om deze middag online bij te wonen! www.dagvandebuurt.nl

  • Meer van onze leden

    Huiskamer van Wezep

    Huiskamer van Wezep

    De Huiskamer is een inloophuis. Opgericht door de burger voor de burger. Er ...

    Lees meer >
    Bewoners033

    Bewoners033

    Bewoners033 is een onafhankelijke netwerk organisatie gerund door vrijwilligers. Bewoners033 ondersteunt alle ...

    Lees meer >
    Indekerngezond

    Indekerngezond

    Indekerngezond heeft als ambitie om van de wijken Leidsche Rijn, Vleuten-De Meern een zesde Blue Zone gebied te ...

    Lees meer >