Scenario implementatie gemeente

  • In veel gemeenten in Nederland leeft de ambitie om meer (wettelijke) ruimte te organiseren voor maatschappelijk initiatief. Via het ‘ right to challenge’, een combinatie van buurtrechten of op een andere wijze. Deze ambitie zien we terug in de gemeenteraad, colleges van B&W en in het ambtelijk apparaat. Hoe organiseer je deze ruimte zonder teveel ‘top down’ te bepalen, extra bureaucratie te organiseren en recht te doen aan bestaande wetgeving? Hieronder een aantal mogelijke scenario’s die je als raadslid of ambtenaar kunt volgen. 

    Drie mogelijke (deel)scenario’s

    In een expertsessie werkten we aan drie mogelijke scenario’s waarop je de ambitie van een gemeenteraad om kunt zetten in het implementeren van buurtrechten.

    Scenario ‘ Verordening’

    In dit scenario neemt de gemeenteraad het initiatief om zelf een verordening te maken of het College van B&W opdracht te geven een verordening te maken die buurtrechten of ruimte voor maatschappelijk initiatief vastlegt. In Breda heeft de raad een concept-verordening opgesteld en is ingestemd met een implementatietraject.

    Kenmerken

    • Snel resultaat
    • Initiatief ligt bij de gemeenteraad
    • Wettelijke verankering geregeld
    • Toepasbaar op meerdere beleidsterreinen
    • Geeft richting ook bij komende colleges

     

    Scenario ‘ Bottom-up’

    In dit scenario zijn bewoners en hun initiatieven richtinggevend aan de wijze waarop en mate waarin ruimte voor initiatief moet worden verankerd. Het start bij het verzamelen van zoveel mogelijk initiatieven die op zoek zijn naar meer ruimte en een inventarisatie wat zij wenselijk vinden. In meerdere pilots op diverse beleidsterreinen wordt nauwgezet gevolgd wat zij op hun pad tegenkomen en hoe gemeentelijk beleid en regelgeving daarop aangepast kunnen worden. De raad reserveert alvast middelen voor de komende jaren om ook uitvoering te kunnen geven aan de ambities.

    Kenmerken

    • Ontwikkelen in samenspraak met de samenleving
    • Accent op minimale bureaucratie
    • Tijdsintensief
    • Mogelijkheid per domein (maatschappelijk vastgoed, buurtbegroting, uitdaagrecht welzijn, etc.) om verschillende (beleids)regels te maken
    • Inzet op draagvlak

    Scenario ‘ Huidige mogelijkheden’

    Bestaande wet- en regelgeving kent een aantal mogelijkheden die ruimte geven aan maatschappelijk initiatief. Al is veel wetgeving niet specifiek ingericht op het inbedden van maatschappelijke initiatieven; er zijn enkele mogelijkheden die ‘ tussenruimte’  bieden. Door deze in samenhang te bekijken kun je mogelijk starten zonder meteen in ingewikkelde verordeningen te duiken.

    Kenmerken

    • Start bij bestaande mogelijkheden
    • Nadruk op samenhang
    • Risico op veel juridische discussies en interpretaties
    • Draagvlak moet worden georganiseerd (andere partijen uitnodigen mee te ontwerpen)

    Instrumenten

    Binnen dit scenario zijn meerdere instrumenten (organisatievormen, beleidsinstrumenten, wetgevingsinstrumenten) inzetbaar om de ambitie van meer legitieme ruimte voor initiatief uit de samenleving. De volgende hebben we voor je beschreven:

    Beleidstoets

    Een beleidstoets is een instrument waarmee beleidsvoornemens kunnen worden getoetst op hun mogelijke (neven)effecten voor bepaalde terreinen of sectoren.

    Bestuurscommissie

    In artikel 82 en 83 van de Gemeentewet wordt de mogelijkheid gegeven om bestuurscommissie s in het leven te roepen die besluitvorming van de raad voorbereiden en met het college of de burgemeester overleggen (artikel 82) of bevoegdheden uitoefenen die hun door de raad, het college, onderscheidenlijk de burgemeester zijn overgedragen en  regelt daarbij de taken, de bevoegdheden, de samenstelling en de werkwijze.

    Bugetbestedingsrecht

    De raad heeft de mogelijkheid om alle buurten en wijken budgetbestedingsrecht te geven.

    Coalitieakkoord

    Ook wel collegeakkoord of bestuursakkoord of raadsprogramma. In dit akkoord worden bij de start van een nieuw college van B&W de ambities voor de komende vier jaar vastgelegd. Ambities voor buurtrechten of de positie van maatschappelijk initiatief kunnen hierin worden weergegeven.

    Gemeentelijk inkoopbeleid

    Deze nota geeft de kaders voor het inkopen van leveringen, diensten en werken door de gemeente. Hierin kan de positie van buurtinitiatieven worden benoemd en vastgelegd.

     Maatschappelijk aanbesteden en percelen zonder aanbesteding

    De Aanbestedingswet biedt de mogelijkheid om – onder bepaalde voorwaarden – één of meer percelen buiten een aanbesteding te houden. Dergelijke percelen zouden dan door een burgercollectief uitgevoerd kunnen worden.

    Right to Challenge

    Het Right to Challenge (of recht om uit te dagen) is een van de buurtrechten die in diverse gemeenten al is geïmplementeerd, waarmee wordt geëxperimenteerd of die via een aangenomen raadsmotie ter onderzoek op de gemeentelijke agenda staat.

    Tenderboard

    Een instrument waarmee een gemeente scherp  blijft op het realiseren van de gewenste projectresultaten en (project-) risico’s beheerst blijven. Zij kunnen toesten op ambities zoals kleinschalig en lokaal aanbesteden mogelijk maken.

    Uitvoeringstoets

    Met een uitvoeringstoets organiseer je een op bestuurlijk niveau gegeven oordeel van een uitvoeringsorganisatie over de uitvoerbaarheid van een gekozen beleids- of wetgevingsvoorstel. De uitvoeringstoets vindt plaats op het moment dat je beleid of regelgevingsvoorstel in concept gereed is.

     Verordening

    Een gemeentelijke verordening is een op gemeentelijk niveau vastgesteld algemeen verbindend voorschrift. Een verordening is een manier om buurtrechten vast te leggen.

    Algemene tips

    • Het is aan te bevelen om gedurende implementatie of experimenteren met buurtrechten een externe partij mee te laten kijken. Hogescholen of universiteiten of andere onderzoekscollectieven kunnen een belangrijke rol spelen om onafhankelijk mee te kijken en lessen te trekken. Zo evalueerde Drift van de Erasmus Universiteit het nieuwe bestuurlijk stelsel van de gemeente Rotterdam en democratische waarden.
    • Breed draagvlak is belangrijk. Organiseer dat door in een vroeg stadium alle mogelijk betrokken partijen te betrekken; gemeenteraad, college van B&W, ambtelijk apparaat, maatschappelijke organisaties en actieve bewoners.
    • Werk aan een ‘ levende nota’. Een beleidsvoorstel of regeling die niet bekend is, te bureaucratisch is of teveel drempels opwerpt zal niet worden gebruikt.
    • Denk na over kwaliteit (welke kwalitatieve eisen stellen we aan buurtinitiatieven) en een eerlijke behandeling. De waardendriehoek van het IPW biedt interessante handvaten.
    • Bespreek het ‘risico’ van arbeidsmarktdiscussies. Maatschappelijke initiatieven kunnen volgens sommigen – zeker op het moment dat ze enige schaal hebben – leiden tot arbeidsmarktverdringing. Dit kan politiek gevoelig liggen, zowel landelijk als lokaal
    • Vindt niet opnieuw het wiel uit. Laat je inspireren door andere initiatieven en gemeenten. Het LSA heeft de praktijk van ruim 130 gemeenten in kaart gebracht. Raadpleeg deze vooral!
  • Meer van onze leden

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >
    ONS

    ONS

    • Breda

    ONS in Geeren-Zuid is een buurthuis nieuwe stijl. Onder één dak huisvest de wijkaccommodatie een restaurant, ...

    Lees meer >