Meer informatie over het recht op gebouwen en openbare ruimte

  • Parken, speeltuinen en buurthuizen zijn vaak het kloppende hart van een buurt. Een plek waar bewoners elkaar ontmoeten, activiteiten op poten zetten en met nieuwe ideeën en initiatieven starten. Kortom dat creëert samenhang in de wijk. Die plekken zijn misschien in eigendom van de gemeente, maar zijn er natuurlijk in de eerste plaats voor de bewoners. Hoe zorgen we er nou voor dat deze voorzieningen ook bewaard blijven voor de buurt, goed beheerd zijn en simpelweg goed gebruikt worden. Daar draait het om bij het ‘recht op maatschappelijk vastgoed’. Dit recht gaat uit van twee principes. Ten eerste weten bewoners het beste weten wat er nodig is in de wijk en doordat bewoners meer zeggenschap hebben werken deze voorzieningen beter. Ten tweede kan vastgoed bewonersgroepen in staat stellen eigen inkomen te genereren en zo beter aan hun maatschappelijke doelstellingen werken.

    Hoe ziet dit er uit

    Het recht op maatschappelijk vastgoed wordt op verschillende manieren ingevuld en bewoners kiezen voor een model dat het beste past bij de lokale situatie, behoeften en capaciteiten. Grofweg zijn er twee verschillende modellen te onderscheiden: beheer en eigendom.

    Beheer

    Het vastgoed is in eigendom van de gemeente of een andere maatschappelijke instelling, maar enkele of alle beheerstaken worden overgedragen aan een bewonersgroep. Dit kan betekenen dat het budget dat de eigenaar voorheen had voor het vastgoed ook wordt overgedragen aan de bewonersgroep. Of er wordt bijvoorbeeld geen huur gevraagd aan de bewonersgroep zodat ze de kosten lager kunnen houden en zelf inkomen kunnen genereren om de andere kosten te dekken. Dit gebeurt vaak met vastgoed waar een wijk of buurt veel waarde aan hecht, maar bewoners niet meer tevreden zijn over hoe het gebruikt wordt en/of de eigenaar het financieel niet meer rendabel kan runnen. In beide gevallen kan het beheer door bewoners er voor zorgen dat het beter aansluit bij de wat er lokaal nodig is. Doordat het meer gebruikt wordt kan het er financieel al beter uit te komen zien, maar door creatief ondernemen en vrijwilligersinzet is het financieel ook beter rond te krijgen.

    BewonersBedrijf Malburgen – Het Bruishuis
    Het BewonersBedrijf Malburgen heeft het groots aangepakt, geen verkeerde gedachte, want het aantal vierkante meters kan een groot verschil maken voor het verdienpotentieel van vastgoed. Zij hebben een oude verzorgingsflat overgenomen, met 130 units, vergaderruimtes en horecaruimte. De 130 units worden tegen een relatief laag tarief verhuurd aan mensen die dringend woonruimte nodig hebben en zij werken 2 uur per week mee in het Bruishuis. De benedenverdieping wordt gedeeltelijk verhuurd aan een zorginstellingen die er met een restaurant hun cliënten traint. Met de verdiensten uit de verhuur en inzet van vrijwilligers wordt het gebouw en de tuin onderhouden, worden er activiteiten voor de buurt georganiseerd en is er ruimte voor andere maatschappelijke organisaties in de buurt.

    Eigendom

    Tot op zekere hoogte zijn er veel overeenkomsten tussen het in beheer nemen van vastgoed en het in eigendom nemen (of een langdurig contract van 20 jaar of meer) van vastgoed. Het grote verschil is de verantwoordelijkheid die je aangaat en de mogelijkheden en lasten die daarbij horen.
    Het is natuurlijk afhankelijk van de specifieke voorwaarden waaronder het vastgoed is overgedragen, maar in principe geeft het een bewonersorganisatie zekerheid.
    Je hebt namelijk voor langere of misschien wel onbepaalde tijd toegang tot het gebouw en daardoor kun je vooruit plannen. Je kunt het misschien als onderpand gebruiken om nieuw geld aan te trekken en je kunt het aanpassen zodat het goed past bij wat je er mee wilt doen. Een Bewonersbedrijf kan zo bijvoorbeeld een verdienmodel ontwikkelen waarin ze zowel de lange termijn verantwoordelijkheden en kosten en verdiensten in verwerken. Het geld dat hiermee verdient wordt, wordt dan weer geïnvesteerd in de wijk. Op zo’n manier blijft er een gebouw bewaard voor de wijk en zorgen ze ook nog eens voor extra positieve impact in de wijk.

    Wijkcentrum In de Boomtak
    In 2011 dreigde wijkcentrum ‘In de Boomtak’ in Tilburg haar deuren te moeten sluiten vanwege bezuinigingen. Bewoners kwamen in opstand en onderhandelden met de gemeente, zij zagen namelijk wel toekomst in het wijkcentrum. Het resultaat: bewoners namen bij wijze van experiment het beheer over voor twee jaar. Op basis van de ervaringen met het beheren van het gebouw, bleek dat ze gelijk hadden, er zat wel degelijk toekomst in het wijkcentrum, maar de exploitatiekosten moesten wel omlaag. Dus in 2014 kochten ze het gebouw voor 200.000,- van de gemeente. Hiervoor haalden ze 75.000,- op uit de buurt middels wijkcertificaten en sloten een hypothecaire lening af voor 125.000,-.

     

    Beleid en regelgeving

    Het gaat vaak om grond en/of vastgoed van de gemeente.. Daarom is het belangrijk wat het beleid van de gemeente is rondom het beheer en eigendom van dit vastgoed. Elke gemeente gaat hier anders mee om. Is het bijvoorbeeld de norm dat gebruikers een formele rol hebben in het beslissen hoe het vastgoed beheerd wordt? Is er formeel beleid op het overdragen van het beheer van zulke voorzieningen? Heeft de gemeente de mogelijkheid gecreëerd om grond en/of een gebouw onder de marktwaarde te verhuren of verkopen als het voor een maatschappelijk doel gebruikt wordt? Concreet beleid geeft een bewonersgroep ook concrete aanknopingspunten, het zorgt ervoor dat ze hun eigen plannen en organisatie kunnen inrichten om optimaal gebruik te maken van het beleid. Bovendien geeft het ook houvast om in gesprek te gaan met de buurt en andere stakeholders om de plannen van de grond te krijgen.

    Motie ‘Toetsingskader Maatschappelijke initiatieven en gemeentelijke vastgoed’
    Begin 2011 nam de Amersfoortse gemeenteraad een motie aan om op een gestructureerde manier maatschappelijke waarde van bewonersinitiatieven mee te nemen in de besluitvorming rondom verkoop van maatschappelijk vastgoed. In deze motie wordt het college gevraagd om beleid uit te werken dat recht doet aan het initiatief dat bewoners nemen. Enerzijds wordt er gevraagd om een toetsingskader waarin bepaalde eisen gesteld worden aan een initiatief, maar anderzijds wordt er ook expliciet gevraagd om een mogelijkheid waarbij het vastgoed kan worden overgedaan onder de commerciële prijs.

    De gemeente kan faciliteren en obstakels wegnemen, maar het succes bij het overnemen van maatschappelijk vastgoed hangt natuurlijk van veel meer af.  Hoe organiseer je je bijvoorbeeld als bewoners, heb je toegang tot de juiste ondersteuning en financiering. Meer hierover onder ‘Zelfgekozen ondersteuning’, ‘Open overheid’  en ‘Toegang tot geld.

  • Meer van onze leden

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >
    Buurtbedrijf Diagonaal

    Buurtbedrijf Diagonaal

    • Arnhem

    Buurtbedrijf Diagonaal in Arnhem heeft 4 producten: meerdere hectaren park, sport, zorg en het leerwerkbedrijf. ...

    Lees meer >