Community of Practice Peel en Maas

  • De eerste community of practice van 2019 vond plaats in Peel en Maas. Actieve bewoners en ambtenaren kwamen samen om van elkaar te leren over de praktijk van Right to Challenge en alles wat daarmee samenhangt. Vanaf dit jaar is het LSA gevraagd om de koplopersgroep R2C  te ondersteunen bij het organiseren van de bijeenkomsten en vorm te geven aan sterke thema’s in dit lerend netwerk.

    Bewoners en ambtenaren bezoeken op 8 april 2019 Peel en Maas om samen te zoeken naar een antwoord op wat de right to challenge community kan leren van communicatieve zelfsturing. Vreemd of niet; Peel en Maas kent geen right to challenge en het lijkt erop dat dit instrument er in deze gemeente ook niet zal komen. Maar de gedacht is dat we veel van elkaar kunnen opsteken. Want bij beiden ligt de oplossing van maatschappelijke uitdagingen vaak in de gemeenschap.

    Betrokken burgers, bescheiden bestuur

    Dat is de titel van  inleider Geert Schmitz. Strateeg in de gemeente Peel en Maas en dezelfde man die aan de wieg stond van het invoeren van communicatieve zelfsturing in Peel en Maas.

    Peel en Maas is een gemeente waarin 11 dorpskernen in het mooie Limburg samen een gemeente vormen. De gemeente kent een lange en sterke traditie van zelfsturing. Of beter gezegd gemeenschapsontwikkeling door communicatieve  zelfsturing. Met veel visie, durf, zorgvuldigheid en lerend vermogen ontwikkelde de gemeente zich halverwege de jaren negentig van een bedrijf dat met beleid de problemen van inwoners moest aanpakken naar een gemeente waarin vitale gemeenschappen hun eigen ontwikkelingsruimte pakken.

    Geert zet in zijn inleiding Betrokken burgers bescheiden bestuur de perspectieven van zelfsturing en right to challenge naast elkaar.

    Want, zo valt hij met de deur in huis, hij is bevreesd dat right to challenge zo wordt geïmplementeerd en toegepast dat de overheid vanuit haar eigen urgentie om burgers te horen en invloed te geven blijft bepalen, en dat bewoners en hun initiatieven daar een plek tussen moeten zien te vinden. Hij ontwaart een nieuwe tijdsgeest die het best is te kenmerken door een citaat van Margaret Wheatly: “Whatever the question, community is the answer”. Dat gaat over een  herontdekking en erkenning van de gemeenschap, het collectieve. Communicatieve zelfsturing sluit daarop aan, en voor Geert het right to challenge hopelijk ook. In Peel en Maas weten ze dat er een (grote) wereld buiten de overheid is, die je vaak als overheid niet ziet. Als je die ziet en aandacht geeft, groeit die wereld van d e gemeenschap.

    Voor right to challenge is  de uitdaging: houd het in de ‘circle of concern’ van de gemeenschap en plaats het niet in het perspectief van de ‘dikke overheid’. Want diezelfde overheid maakt ontzettend veel regels in haar hang naar controle en beheersing. Met right to challenge kun je tegen je overheid zeggen: overheid let eens op hoe je ons hindert met regels . En diezelfde overheid vragen om een omkering: laat toe wat goed is en houd tegen wat niet mag. In Peel en Maas doen ze dat door te werken met doelregels. Een wijze van regelgeving waarin bepaald wordt wat de betrokkene wil bereiken, en niet wat diegene moet doen. Terwijl we vaak middelenregelgeving kennen, waarin wordt bepaald welke stappen iemand moet zetten, zonder aandacht voor het te bereiken doel. Er zit ongelooflijk veel ruimte in regels. Maar door de protocollen die we maken regelen we veel van die ruimte weg. “Als we niets doen aan onze eigen manier van regelgeving en de naleving hiervan, dan frustreer je de samenleving en de communicatieve zelfsturing”, zo waarschuwt Geert.  Zijn  pleidooi: laat right to challenge dus een belangrijke spiegel zijn van publiekrecht, waarin de verhouding tussen overheid en de burger wordt geregeld.

    Het collectief domein is groot en met een groot deel  heeft de overheid niets mee van doen. De aandacht van wat mensen willen dat gemeenten doen, trekt de aandacht weg van wat mensen zelf willen en kunnen doen. En omgekeerd wat de overheid wil dat mensen doen. Dat is het risico: niet de energie van de gemeenschap wakker maken, maar voortdurend bezig zijn met interactie met de overheid.

    Gemeenten dagen de gemeenschap uit, gemeenschappen de overheid

    Een levendig gesprek volgt. Heb je right to challenge wel nodig als je vanuit het paradigma van zelfsturing werkt? Right to challenge werkt dan vooral wanneer het energie losmaakt, en minder als een aanklacht tegen de regels van de overheid wordt ingezet. De overheid is beheersmatig en er vooral om problemen op te lossen.

    Een deelnemer concludeert dat het in bepaalde wijken heel lastig is om als initiatief of gemeenschap op te staan en een eigenstandige sterke club te vormen. Daar kan right to challenge helpen om positie te krijgen en meer autonomie te claimen. En dat helpt richting een meer bescheiden overheid. “Right to challenge is een disruptief instrument, dat dwingt tot openheid en gelijkwaardigheid.” Initiatieven die hun overheid uitdagen kunnen dat proces versnellen.

    Right to challenge gaat (in principe) altijd over bestaande publieke taken. Er is de mogelijkheid dat taken die van de gemeenschap zijn (met wat steun van de overheid) verworden tot nieuwe overheidstaken. Die neiging hebben we namelijk al een tijd gezien in de gemeenten in Nederland. En ook andersom, dat de overheid taken afstoot, loslaten in vertrouwen noemen ze dat, waar de burger helemaal niet op zit te wachten. Het heeft vaak als effect dat het afleidt van wat de gemeenschap zelf wil. Daar moeten we gezamenlijk scherp op blijven.

    Uiteraard is het gesprek veel te kort. Toch komt een eerste conclusie bovendrijven. Right to challenge  kan zorgen voor het terugwinnen van gemeenschapstaken die door gemeenten zijn overgenomen. De waarschuwing uit Peel en Maas daarbij is dat vooral veel buiten de overheid nog is op te pakken en leefwereld perspectieven kent waarbij de relatie met right  to challenge een overheid in beeld kan brengen die er daarvoor niet is. Ofwel veel is niet van de overheid en valt dus buiten de scope van right to challenge. Gemeenten dagen de gemeenschap uit, gemeenschappen de overheid.

     

    Van brave en boze inwoners naar vitale gemeenschappen

    Hoe dat is bereikt in Peel en Maas staat in de middag centraal. We gaan in gesprek met de çommunity leaders’ die hebben meegebouwd aan het concept van zelfsturing en het in de praktijk doen.

    Kasteel de Keverberg door Marcel van Bergen

    Hoe bouw je als lokale gemeenschap een kasteel en hoe maak je het exploitabel? In 1953 is het kasteel gekocht door de gemeente en anno 2008 was het eigenlijk al 70 jaar een ruïne. 4 kennissen in een achterafzaaltje van een café besluiten in 2008 dat zij het zelf met de gemeenschap gaan kopen en opknappen. Waarom het hen wel zou lukken, en 9 burgemeesters niet? Zowel de gemeenschap en de politiek was het er over eens: nu moest het lukken. Ze verzamelden mensen met specifieke kennis en kunde, de denkers en de doeners uit de gemeenschap. Tijdens de piek 60 vrijwilligers die zich inzetten voor het project. Eerst het plan en dan de financiële middelen. De aankoop en renovatie was één ding, de exploitatie een ander. Dit betekent onder andere dat ze meer focus hebben moeten aanbrengen, het kleiner hebben gemaakt. Maar ook dat ze de plannen van tafel hebben geveegd toen ze tot de conclusie kwamen dat ze niet onderscheidend genoeg waren om de exploitatie goed rond te krijgen en dus weer opnieuw moesten beginnen.

    Hulp bij Huishouden door Ger de Vlieger

    Het programma Hulp bij Huishouden past in het bredere dorpsontwikkelingsplan2025 dat Dorpsoverleg Kessel opgesteld heeft samen met het dorp. In plaats van een maatwerkvoorziening in de WMO, zien zij hulp in de huishouding als een gemeenschapsvoorziening. Met het toekomstperspectief dat het een dorpsvoorziening wordt, voor en van de gemeenschap. De dorpsondersteuner helpt in de matching, met ontzettend veel kennis van het dorp en de mensen die er wonen. Een netwerk van voornamelijk zzp’ers verleent de hulp. Uiteindelijk een goedkoper en effectiever model. Nu is het de vraag hoe het financiële voordeel ook weer ten goede kan komen van het dorp.

    Wij maken werk van werk door Rene van Rijn

    Peel en Maas is de beste van Nederland in het helpen van mensen aan werk. Onder de noemer ‘wij maken werk van werk’ gaan zij in tegen het concept van een werkgeversservicepunt.  Ze focussen ook niet op de quota voor werkgevers, met een boete als ze niet voldoen. Het verleiden van werkgevers, persoonlijk contact en het opbouwen van een netwerk zorgt er voor dat je een goede match kunt maken. Rene van Rijn zag dit voor zich na een oproep van de gemeente om hen te helpen handen en voeten te geven aan de participatiewet. Vanuit zijn ervaring als financieel directeur in een bakkerijmachinefabriek wist hij al wat het betekende om mensen aan het werk te krijgen en ook wat het je bedrijf kan opleveren. Op basis van die ervaring zijn ze persoonlijk andere ondernemers gaan benaderen om hetzelfde te doen. Dit leverde al heel snel een zeer groot netwerk op van ruim 200 ondernemers met meer dan 25 mensen personeel. Daarin zit met name de kracht van het netwerk, het op basis van betrokkenheid tonen vaneen sociaal gezicht naar de gemeenschap en daar ook naar te handelen.

    Met een natuurlijke begeleider binnen het bedrijf, die mensen meeneemt naar de lunchtafel, zorgt dat ze onderdeel uitgaan maken van de club. Maar ook door vanuit de gemeente te helpen om drempels weg te nemen. Soms heel basaal, als het 45 minuten lopen is naar je werk, hou je het na een week misschien wel weer voor gezien. Dus dan heb je een baan dichterbij huis nodig, of een fiets.

    De gemeenschap aan zet

    Wat leren we van deze dag vol inspiratie? Want we zijn vandaag bij elkaar voor right to challenge, maar tegelijkertijd spreken we heel veel over cultuur. Hoe creëer je een cultuur waarin de gemeenschap aan zet is? Een aantal inzichten van de deelnemers:

    • Als je met de handen in het haar zit: ga even naar de gemeenschap. Wij weten het niet, hoe zullen we het doen?
    • De gemeenschap maakt zich druk over wat hen bezighoudt. Onderdruk de neiging om bewoners te vragen om inspraak of voor te schrijven welke taken ze kunnen overnemen.
    • De gemeenschap is nu zelf de ‘samenloosheid’ aan het overwinnen. Van dorpsraad naar dorpsoverleg. Aandacht is steeds meer naar het eigen emancipatieproces gegaan. Ook de reguliere verenigingen worden drager van de communicatie.
    • Het is de gemeenschap die zichzelf uitdaagt om een sterke gemeenschap te vormen. En vergeet niet dat dit ook vraagt om een bescheiden rol van de gemeente.
    • Right to challenge is een middel om autonomie terug te pakken of te krijgen. Geeft waar nodig positie aan initiatiefnemers.

    Meer lezen?

    Lees hier een beschrijving van communicatieve zelfsturing in Peel en Maas over 15 jaar gemeenschapsontwikkeling door zelfsturing in Peel en Maas.

    De Wegwijzer Uw initiatief past niet in ons kader En wat doen we nu

    Het Pamflet 7 succesfactoren voor vitale gemeenschappen

    De inleiding van Geert Schmitz Betrokken burgers bescheiden bestuur

    De presentatie van Ger de Vlieger Hulp bij Huishouden in Kessel

  • Meer van onze leden

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    Dorpshuis Fort Vreeswijk

    • Nieuwegein

    In een prachtig oud fort voeren de wijkbewoners van het Nieuwegeinse Vreeswijk het dagelijks beheer over Dorpshuis ...

    Lees meer >
    In De Boomtak

    In De Boomtak

    • Tilburg

    In Tilburg wist Wijkcentrum In De Boomtak op bijzondere wijze geld in te zamelen: bewoners kochten voor minimaal ...

    Lees meer >
    Buurtbedrijf Diagonaal

    Buurtbedrijf Diagonaal

    • Arnhem

    Buurtbedrijf Diagonaal in Arnhem heeft 4 producten: meerdere hectaren park, sport, zorg en het leerwerkbedrijf. ...

    Lees meer >