Bewoners en professionals bouwen aan nieuwe agenda voor de wijk

  • De wijk is terug van weggeweest. In wijken ontstaan initiatieven om de lokale economie te stimuleren. En om woningen van het gas af te krijgen, is een wijkaanpak nodig. In het hartje van de Afrikaanderwijk in Rotterdam presenteerde LSA op 6 december sprekende (internationale) praktijkvoorbeelden. Bewoners en professionals gingen daarnaast met elkaar in gesprek over de nieuwe agenda voor de wijk. ‘We willen de wijk vooruithelpen. Mét en vóór de bewoners.’

    (Tekst door Lisette Vos)

    In de wijk wordt het verschil gemaakt, maar een andere tijd vraagt om een andere aanpak. Directeur Thijs van Mierlo van LSA nodigt bewoners en professionals uit om mee te denken over een nieuwe agenda voor de wijk. De afgelopen jaren is de aandacht voor de wijk verslapt en zijn investeringen achtergebleven, waardoor de leefbaarheid in veel wijken weer onder druk staat. Problemen als drugsproblematiek en armoede zijn geen uitzondering. De wijkaanpak van toenmalig minister Ella Vogelaar – het Rijk investeerde in de wijken en bewoners hadden meer zeggenschap – was zo gek nog niet, zo valt vaker te horen.

    Het tij lijkt zich te keren: de wijk staat weer centraal, onder meer in de energietransitie en initiatieven om de lokale economie te stimuleren. Volgens LSA-directeur Thijs van Mierlo biedt dat kansen voor de wijk. ‘Hoe kunnen we vanuit andere perspectieven naar de wijk kijken die passen bij deze tijd? Welke lessen kunnen we trekken uit het verleden? Er is bijna een nieuw kabinet, er komt een nieuw programma. Daarvoor hebben we een nieuwe agenda voor de wijk nodig.’

    ‘Energietransitie? Begin bij de bewoners’

    Hoe krijg je bewoners zo ver om mee te werken aan de energietransitie? Begin bij de bewoners in de wijk en sluit aan op wat er speelt, in plaats van eerst een plan te maken voor alle wijken. Dat is de boodschap van Anke van Hal, hoogleraar duurzaam bouwen.

    Het is de tweede energietransitie in één generatie: rond 1970 ging Nederland aan het aardgas, nu moeten alle woningen van het gas af. Dat gaat niet zonder slag of stoot: de weerstand is groot. Veel mensen vinden dat de plannen aan de klimaattafels zijn bekokstoofd, zonder dat ze er iets over te zeggen hebben.

    “De weerstand negeren, is de dood in de pot van de energietransitie.”

    Volgens hoogleraar duurzaam bouwen Anke van Hal tellen alle belangen, ook van de bewoners. ‘De weerstand negeren, is de dood in de pot van de energietransitie. Onderzoek waar de belangen samenvallen, zodat het ook voor bewoners aantrekkelijk wordt om mee te doen.’

    Duurzaamheid en leefbaarheid niet scheiden

    Van Hal schetst in een notendop de aanpak in Toronto, Canada. In die stad is er dankzij de ambitie om te verduurzamen weer aandacht voor de wijk. Vanaf het begin hebben professionals nauw samengewerkt: duurzaamheid en leefbaarheid zijn geen gescheiden werelden. ‘In Toronto kijken ze breder dan energie. Als eerste stap hebben ze een analyse gemaakt van de belangen, wat willen de ?’

    Bewoners hebben hun dromen omgezet in concrete projecten, met steun van het City of Toronto Renewal Program. Op één stond de wens om een moestuin op een balkon aan te leggen. Van Hal: ‘Dat is te regelen. Bewoners gaan duurzaamheid hierdoor zien als iets positiefs. De factor geluk speelt een grote rol.’

    Sluit aan op trots in de wijk

    In Nederland is de druk hoog: in 2021 moeten alle gemeenten een aanpak voor de wijken hebben om alle woningen van het gas af te krijgen. Van Hal pleit juist voor de omgekeerde route: begin bij de bewoners. ‘Als de gemeente bewoners achter de energietransitie wil krijgen, onderzoek dan eerst wat er speelt in de wijk. Sluit aan op de trots in de wijk. Neem die tijd: door te vertragen kan je uiteindelijk versnellen.’

     

    ‘Laat bewoners profiteren van lokale economie’

    In Engeland geeft de beweging Community Wealth Building in verschillende gemeenten de lokale economie een boost. Van die aanpak profiteren de bewoners en ondernemers uit de wijk, stelt Tom Lloyd Goodwin.

    Tom Lloyd Goodwin van CLES (the national organisation for local economies) laat foto’s zien die niets aan de verbeelding overlaten. In Manchester waar luxe wolkenkrabbers worden gebouwd, moeten steeds meer daklozen zich op straat zien te redden. ‘Het huidige economische model faalt,’ stelt Goodwin.

    ‘Wij moeten niet langer focussen op groei, maar op een economie waar iedereen aan mee kan doen”.

    Dat moet anders, vinden de initiatiefnemers van CLES. Hoe kunnen bewoners en ondernemers uit de wijk profiteren van de lokale economie? En hoe kunnen ze voorkomen dat het geld niet verdwijnt in zakken van investeerders zonder binding met de wijk? ‘Wij moeten niet langer focussen op groei, maar op een economie waar iedereen aan mee kan doen. Daarvoor hebben de we de lokale organisaties nodig die in wijk zijn én blijven, zoals de gemeente, de corporatie, de politie en het ziekenhuis.’

    Geldstromen in de wijk

    Community Wealth Building heeft in Engeland een hoge vlucht genomen. In samenwerking met Manchester en Preston ontwikkelden de initiatiefnemers een aanpak om met lokale organisaties geldstromen in de wijk te laten circuleren. Dat kan op verschillende manieren. Lokale organisaties kopen goederen en diensten in bij lokale ondernemers en nemen bewoners uit de wijk in dienst. Coöperaties leveren diensten voor de wijk, zoals energie, zonder winstoogmerk. Grond en gebouwen krijgen een sociale bestemming. En bijvoorbeeld de bank is van de gemeenschap zelf.

    Dat deze aanpak werkt, laat het voorbeeld van zien. De cijfers zijn indrukwekkend: de lokale organisaties geven veel meer uit in de lokale gemeenschap, een stijging van 5 % naar 20 % van het totale budget. Er kwamen 1600 banen bij. De gemeente is de hoogste stijger op de ladder van de beste plaatsen om te wonen.

    Nek uitsteken

    De vraag is hoe deze aanpak in wijken in Nederland navolging kan krijgen. Wat is de eerste stap? Volgens Goodwin moeten professionals van lokale organisaties hun nek uitsteken. ‘Dat vraagt om leiderschap.’

    Community Wealth Building Presentatie

    ‘In de wijk ligt veel talent verscholen’

    In de Rotterdamse Afrikaanderwijk is het voormalige stoomgemaal het kloppend hart van de wijkcoöperatie. Bewoners en ondernemers verdienen met activiteiten in de wijk. Volgens Annet van Otterloo, initiatiefnemer van de wijkcoöperatie, is er veel talent in de wijk.  De Afrikaanderwijk Coöperatie maakt de kracht van Rotterdam Zuid zichtbaar door te investeren in betrokken bewoners en ondernemers. Deze tekst op de muur in de hal van Gemaal op Zuid vertelt in één zin waar de wijkcoöperatie voor staat.

    In het voormalige stoomgemaal vertelt initiatiefnemer Annet van Otterloo van de wijkcoöperatie over de achtergrond van de Afrikaanderwijk. Van de bewoners heeft 85 % een migratieachtergrond, 80 % van de woningen is sociale huur, en de werkloosheid is het hoogst van Rotterdam. Het contrast met de nabijgelegen delen van de stad ten zuiden van de Maas is groot: de Kop van Zuid en Katendracht hebben een ware metamorfose .

    Investeringen voor álle bewoners

    In de Afrikaanderwijk wordt ook geïnvesteerd, maar op een andere manier dan in Kop van Zuid en Katendrecht. ‘Daar zijn grote investeringen gedaan, maar niet voor gewone Rotterdammers. Alleen bewoners met een hoog inkomen kunnen in die populaire wijken nog een huis krijgen. Wij willen de Afrikaanderwijk vooruithelpen, maar dan mét en vóór de bewoners uit de wijk,’ vertelt Van Otterloo.

    “Wij willen de Afrikaanderwijk vooruithelpen, maar dan mét en vóór de bewoners uit de wijk.”

    In elke wijk gaat geld om, het doel van de wijkcoöperatie is dat het geld in de wijk blijft. Onder de wijkcoöperatie vallen sociale ondernemingen die werk bieden aan 45 bewoners, deels parttime. In het Gemaal op Zuid is bijvoorbeeld een wijkkeuken, een andere onderneming van de wijkcoöperatie maakt onder meer de markt schoon. De Vervoersbank – een nieuw initiatief – knapt fietsen op en geeft ze gratis aan bewoners met een minimuminkomen.

    Verbinden

    Volgens Van Otterloo ligt er veel talent in de wijk verscholen. ‘Bewoners leveren met hun vakmanschap kwaliteit. Het is de kunst om mensen met elkaar te verbinden. Als je elkaar kent, kan je elkaar verder helpen.’

    Leuk, zulke artikelen wil ik vaker lezen

    Lees je onze nieuwsbrief al? Je weet dankzij de nieuwsbrief wat bewonersinitiatieven voor elkaar krijgen en je mist geen belangrijke ontwikkelingen. Handig: je krijgt ook bericht als we bijeenkomsten of congressen organiseren. We versturen de nieuwsbrief één keer per maand. Klik hier zodat we de nieuwsbrief ook naar jou kunnen sturen.

    Bekijk alle bijeenkomsten & trainingen van LSA

     

  • Meer van onze leden

    Stichting Ontmoetingsplek de Veldhoek Harfsen

    Stichting Ontmoetingsplek de Veldhoek Harfsen

    Ontmoetingsplek de Veldhoek is er voor bewoners van de Veldhoek en senioren uit ...

    Lees meer >
    Wijkcommissie Het Gegraaf

    Wijkcommissie Het Gegraaf

    Wijkcommissie Het Gegraaf in Valkenswaard  is van en voor bewoners. De wijkcommissie is ook formeel aanspreekpunt ...

    Lees meer >
    Twentse Noabers Fonds

    Twentse Noabers Fonds

    Onder het motto: 'Maak jouw stukje Twente mooier' maakt het  Twentse Noaber Fonds initiatieven van bewoners in ...

    Lees meer >