Belangrijkste lessen over burgerplanvorming

  • Burgerplanvorming is een nieuwe term in de grotewoordenschat rondom actieve bewoners. Wat kunnen en moeten actieve bewoners daar mee? Uit het eerste trainingstraject burgerplanvorming van LSA en KNHM komen een aantal interessante conclusies en tips die we graag delen. Heb je als initiatief te maken met woningbouwcorporaties, bedrijven, vastgoedeigenaren, politiek of projectontwikkelaars, dan kan dit artikel je verder op weg helpen.

    Waarom is burgerplanvorming nodig?

    In de veranderende maatschappij komt steeds meer ruimte en organisatiekracht om als actieve buurtbewoners zelf iets te gaan doen in je wijk. Daarnaast biedt de omgevingswet die in 2021 wordt geïntroduceerd kansen voor actieve bewoners omdat participatie een verplicht onderdeel is van gebiedsontwikkeling in je wijk, dorp of stad. Daardoor ontstaan nieuwe vormen van gebiedsontwikkeling waarbij de rol van de overheid en initiatieven verandert.

    Wat is burgerplanvorming nu eigenlijk?

    De verhouding tussen overheid, politiek markt en inwoners verandert. Mede door de invoering van de omgevingswet in 2021 krijgen actieve bewoners een sterkere positie binnen de lokale gebiedsontwikkeling. Daarnaast vragen bewoners zelf actief om een gelijkwaardige positie ten aanzien van bijvoorbeeld de lokale overheid of projectontwikkelaar om een gebied te gaan ontwikkelen. Daarnaast mengen actieve bewoners zich in het democratische spel tussen bestuur en raad.

    In de onderstaande diagrammen staat geel voor de ‘overheid’, rood voor de ‘actieve bewoner’ en blauw voor andere stakeholders. Groen zijn de adviespartners zoals de LSA en KNHM.

    Traditionele aanpak.

    In de traditionele aanpak staat de oplossing vaak centraal. De overheid neemt hier een traditionele, sturende rol in. Het eindresultaat staat centraal.

    Alternatief van traditionele aanpak

    In deze aanpak is de overheid minder sturend maar is er een procesbegeleider die het hele traject begeleidt. Daardoor is  vaak de blik op de procesbegeleider gericht.

     

    Burgerplanvorming

    In de laatste aanpak, de burgerplanvorming, staan het proces en het creëren van draagvlak centraal. Alle partijen handelen op basis van gelijkwaardigheid.

     

    In het trainingstraject burgerplanvorming draaide het erom hoe een bewonersinitiatief beter in positie kan komen. Denk bijvoorbeeld aan goede contacten met de gemeente of andere partijen zoals woningbouwcorporaties, bedrijven, vastgoedeigenaren, politiek en projectontwikkelaars.

    Een mooi voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van het Feduzzipleintje in het centrum van Amsterdam. Bewonersinitiatief Wetering Verbetering wilde het Feduzzipleintje anders inrichten om de overlast tegen te gaan en veiligheid te verbeteren. Ze wilden van het plein ook echt een plek voor de buurt maken. Wetering Verbetering is aanjager van het ontwerpproces dat samen met de gemeente werd vormgegeven. De gemeente en Wetering Verbetering zijn gelijkwaardige partners die gezamenlijk, maar vanuit hun eigen belang het pleintje samen ontworpen. Het proces en het creëren van draagvlak stonden centraal. Daardoor lukte het om het plein te realiseren in een gebied met heel veel belangen, waarbij de bewoners zelf het definitieve ontwerp goedkeurden.

    Actiemodel: hoe sta je er als initiatief voor?

    Als bewonersinitiatief komt er veel op je af, zeker als je werkt aan de ontwikkeling van een gebied of woonwijk, het in handen krijgen van een pand, of de aanleg van zonne-energie in je buurt. Je krijgt soms het gevoel dat je alleen maar aan het rennen bent. Des te belangrijker om de gedachten en ideeën rondom je initiatief goed op een rij te hebben. Het actie-model is een goede methode om meer inzicht te krijgen.

    • Animo: welke motivatie en drijfveren heb je als initiatief? Waarom ben je eigenlijk je initiatief gestart?
    • Contact: welke contacten heb je als initiatief? De stakeholdersanalyse kan ook een hulpmiddel zijn!
    • Toerusting: heb je als initiatief voldoende middelen, tijd en vaardigheden? Waar/hoe zou je die middelen kunnen vinden?
    • Inbedding: hoe gaat de (lokale) overheid met het initiatief om? Hoe is de samenwerking met ambtenaren en de politiek? Past mijn initiatief in het bestaande beleid? En zo niet: wat zijn dan de mogelijkheden?
    • Empathie: is belangrijk als initiatief, want gelijk hebben is nog iets anders dan gelijk krijgen! Het is goed om je als initiatief te realiseren hoe je overkomt en je te verplaatsen in andere belanghebbenden.

    Een van de deelnemers aan de training – Villa Voorstad Deventer – gebruikte het actie-model om tot een strategie te komen voor hun nieuwe plek. De huidige locatie moeten zij door allerlei omstandigheden al snel verlaten. Doordat ze het actie-model gebruikten, werd duidelijk wat hun sterke en minder sterke punten waren. Zo bleek hun empathie enorm goed te zijn, zowel binnen de gemeente als in de wijk. Ze kunenn nog wel zorgen voor een betere inbedding door de gemeente. Dit heeft Villa Voorstad vervolgens enorm geholpen in het bepalen van de verdere stappen die ze willen gaan ondernemen om hun initiatief in een ander pand voort te zetten.

    Wat is de houding van het bewonersinitiatief?

    Als initiatief binnen het thema burgerplanvorming heb je bijna altijd te maken met de ambtenaren, wethouders en politiek. Voor bewonersinitiatieven kan het soms lastig zijn om positie te bepalen tussen al deze partijen. Frans Soeterbroek presenteerde in zijn masterclass vier algemene posities die je als initiatief kunt innementen opzichte van de overheid/systeemwereld.

    Bijna alle initiatieven die aan het traject hebben deelgenomen zitten tussen de positie van co-creatie en happy infiltrator. Dat komt doordat initiatieven op het gebied van burgerplanvorming voor een groot deel afhankelijk zijn van de overheid. Zulke initiatieven moeten in het speelveld nog een plek krijgenwaarbij je je soms moet ‘invechten’ als initiatief. Maar samenwerking met de gemeente is altijd nodig als je eenmaal een positie hebt verworven. Dat maakt de positie van happy-infiltrator ook een hele interessante: je neemt namelijk een eigenwijze positie in waardoor ‘het systeem’ wordt uitgedaagd en niet meer om jou als initiatief heen kan.

    De belangen en relaties van alle partijen in kaart

    Als initiatief heb je contact met allerlei partijen, maar hoe bepaal je als bewonersinitiatief met wie je precies samenwerkt? En hoe bepaal je je houding richting andere partijen? Het in kaart brengen van relaties wordt stakeholdermanagement genoemd. Het kan je helpen om de verschillende belanghebbenden op de juiste manier te betrekken.

    Een belangrijk uitgangspunt: richt je als initiatief op (gemeenschappelijke) belangen. Als de gemeente het bijvoorbeeld belangrijk vindt om meer groen aan te leggen in de wijk, maar het standpunt inneemt dat dit niet mag of kan in jóúw straat, dan kun je ervoor kiezen om daar hard tegen in te gaan. Het is waarschijnlijk effectiever om de gemeente aan te spreken op het feit dat ze groen in de buurt belangrijk vinden. Door deze houding ontstaat er een andere basis van samenwerken. Deze is namelijk meer gericht op de oplossing i.p.v. het overtuigen. Daardoor kan je samen op zoek naar een oplossing om meer groen in de wijk te creëren wat past binnen het belang wat de gemeente heeft. 

    Een tweede uitgangspunt is dat je niet alleen in kaart brengt hoe de belanghebbenden zich verhouden tot jouw initiatief. Het is namelijk ook waardevol om te kijken naar de onderlinge relaties tussen de belanghebbenden. Als je een netwerk tekent, kun je met dunne en dikke pijlen aangeven hoe belangrijk een relatie is.

    Bewonersinitiatief TinyHouses uit Zeist heeft tijdens de training burgerplanvorming deze stakeholderanalyse gemaakt. Ze brachten de hele omgeving in kaart, waarbij ze ook goed keken naar de onderlinge verhoudingen. Dit is het resultaat:

    Verder lezen: bewoners en de omgevingswet

    Wil je meer weten over de rol die bewoners kunnen pakken rondom de omgevingswet? Lees ons essay hierover. Heb je nog vragen of loop je als initiatief  ook ergens tegen aan? Stel dan je vraag aan ons, dat kan hier of mail naar vincent@lsabewoners.nl.

     

  • Meer van onze leden

    Stichting Samenwonen-Samenleven (SW-SL)

    Stichting Samenwonen-Samenleven (SW-SL)

    Samenwonen-Samenleven(SW-SL) is een sociale onderneming. Tegendraads, eigenzinnig en ook experimenterend. ...

    Lees meer >
    Stichting Wijkraad Mill Centrum

    Stichting Wijkraad Mill Centrum

    • Zuid
    • Mill en St. Hubert

    De Wijkraad Mill Centrum is er voor en door de inwoners van Mill centrum. De ...

    Lees meer >
    Bij de Halte

    Bij de Halte

    Bij de Halte” is een broedplek waar buurt, bedrijfsleven en zorg samenkomen in het “hart” van de Zandweerd, ...

    Lees meer >