LSA is voor en van actieve bewoners
Bel ons: +31(0) 30 231 75 11

Buurtinitiatief zoekt buurtrecht

Op de laatste regiodag op 29 november van 2014 zijn we te gast bij BewonersBedrijf Malburgen in het Bruishuis in Arnhem. Deze voormalige verzorgingsflat is, met hulp van het LSA, in het beheer gekomen van bewoners. Het is een perfecte plek om te praten over buurtrechten.

 

Buurtrechten geven bewoners rechten om publieke diensten uit te dagen, buurtplanning te organiseren en maatschappelijk vastgoed te verwerven. We willen vandaag kijken wat er nodig is om invulling te geven aan deze rechten.

 

Walter Klein Nienhuis trapt de regiodag af. De zakelijk leider van dit BewonersBedrijf vertelt hoe  de leefbaarheid in deze aandachtswijk in Arnhem zich heeft ontwikkelt. Hoe de herstructurering in eerste instantie goed werkte: de nieuwe huizen zorgden voor nieuwe koopkrachtigere mensen. Toen de crisis kwam verminderden de effecten van de herstructurering. De eerste kratten bier verschenen weer in de voortuinen, er was meer afval op straat. Hoe zorg je ervoor dat er nu weer een stijgende lijn wordt ingezet, vraagt hij zich hardop af. In elk geval door het goede voorbeeld te geven. Door zelf initiatieven te nemen. “ En jullie staan,” vertelt hij, “nu in ons initiatief. Wij zagen de bui aankomen. Wij zagen dat er dikke bezuinigingen aan kwamen. En wisten: we moeten een eigen pot geld hebben. We moeten een verdienmodel hebben. Nu hebben we dit enorme pand. Mensen betalen huur aan ons en alle huurders doen vrijwilligerswerk. En hier in het pand vinden bewonersinitiatieven een plek.” Na deze woorden laat hij de circa 40 deelnemers het pand zien. Indrukwekkend hoe hier alles reilt en zeilt. Er wordt heel veel gedaan met vrijwilligers. Indrukwekkend is het ook dat deze groep bewoners het lef heeft gehad om deze verantwoordelijkheid aan te durven.

DSC_0041

Na de rondleiding vertelt Walter wat dit BewonersBedrijf aan buurtrechten zou kunnen hebben. “Ik zie meerdere mogelijkheden. Misschien kunnen wij het opbouwwerk wel overnemen. Ik vind dat wij in elk geval het recht moeten hebben om een stukje van het welzijnswerk over te nemen als wij als bewoners denken dat we het beter en goedkoper kunnen.”

 

 

Rechten en startkapitaal

Ties de Ruijter, directeur LSA, legt kort uit dat je buurtrechten eigenlijk vooral nodig hebt op plekken waar je pech hebt. “Hier in Arnhem, in dit BewonersBedrijf, gaat het goed. Er is goed contact met zowel de corporatie als de gemeente. Maar als je pech hebt, als woningcorporatie en gemeente niet mee willen werken, dan ben je niet in staat om regie te nemen over je eigen wijk. Dan loop je tegen muren aan. Dan heb je de buurtrechten nodig.”

 

Ties legt kort uit waar het LSA voor pleit:

-Recht op buurtplanning. Recht om plannen te maken voor je eigen buurt waar serieus naar wordt gekeken.

-Recht op maatschappelijk vastgoed, er staat veel te veel leeg. Waarom kunnen dat vastgoed bijvoorbeeld niet gebruiken als het leegstaat?

-Recht om publieke taken over te nemen (right to challenge). Dit wordt vaak groot gemaakt, bewoners denken hierbij vaak dat ze iets heel groots moeten overnemen. Maar kan ook een stukje zijn. En het kan om zorg gaan, maar ook om groenbeheer of het afval ophalen.

Naast deze rechten ziet het LSA dat er ondersteuning nodig is voor actieve bewoners. Zelfs met zijn allen kunnen en weten we niet alles. Het LSA pleit daarom voor het recht op zelfgekozen ondersteuning.

En natuurlijk is er geld nodig, startkapitaal om een BewonersBedrijf of een dergelijke organisatie te beginnen. Want een organisatie is nodig als je actief aan de slag wilt gaan met Buurtrechten. Het LSA heeft nog startkapitaal voor beginnende BewonersBedrijven, maar dat is eindig. Er zijn op dit moment te weinig mogelijkheden om aan startkapitaal te komen. LSA ziet dit als een duidelijk aandachtspunt.

 

Vertrouwen, communicatie en gelijkwaardigheidDSC_0066

We zijn hier in Arnhem, een van de 43 gemeenten die aan de slag is gegaan met buurtrechten. Er is hier een motie ‘Buurtrechten’ aangenomen. In veel gemeenten is er alleen het recht om uit te dagen (right to challenge) binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning opgenomen. Het recht om als groep bewoners (een deel van) de zorgtaken van de Wmo die door de gemeente wordt geleverd, beter uit te voeren dan de gemeente dat doet. Terwijl het natuurlijk een mooi moment is om meer Buurtrechten in te voeren. Dat past binnen de tijdsgeest en binnen de transities die gaan komen. Een handjevol gemeenten, zoals Arnhem, doet dit gelukkig wel. De precieze rechten die ze gaan invoeren, verschillen ook weer binnen die gemeenten.

 

Het LSA houdt goed in de gaten wat er waar wordt afgesproken. We verzamelen dat allemaal in ons online-dossier op www.lsabewoners.nl/meer-over-buurtrechten/dossier-buurtrechten

 

Naast bijhouden wat er in het land gebeurt op dit gebied, praten we veel met actieve bewoners over dit onderwerp. Ook op de Landelijk Bewonersdag 2014. Daar deden we een zogeheten ‘crowdsource’ onder de bezoekers. De uitkomsten zijn, heel kort samengevat:

1: zorg voor vertrouwen, right to challenge werkt niet als je lijnrecht tegenover elkaar staat. Zorg voor open houding, afstemming en

2: zorg voor goede communicatie, en gemeente: maak je financiën transparant en

3: zorg ervoor dat de relatie tussen overheid en bewoners er een is van gelijkwaardigheid.

 

DSC_0139

Tafelgesprekken

Met deze uitkomsten in ons achterhoofd, gaan de deelnemers zelf in gesprek met elkaar, aan verschillende tafels. Elke tafel heeft een eigen gesprekleider en een aantal vragen die centraal staan.

 

-Buurtrechten inzetten

Ellen Out (raadslid Ede): Op welke beleidsterreinen kunnen buurtrechten worden ingezet? Welke waarborgen moet je inrichten? Hoe ga je hiermee om?

 

-Hoe verder na aangenomen motie?

Desiree Egberts (oud-raadslid en initiatiefnemer buurtrechten Arnhem): Hoe kom je tot een stadsbrede invoering van buurtrechten? Welke weg bewandel je? Welke partijen betrek je? Hoe kunnen afspraken worden vastgelegd?

 

-Hoe kom je tot bewustwording over rechten?

Esma Salama (Stichting voor Interculturele Participatie en Integratie-SIPI): Hoe sla je een brug naar buurten waar mensen wonen voor wie buurtrechten niet zo vanzelfsprekend zijn, waar bewustwording over rechten nog plaats moet vinden?

 

-Welke zorginitiatieven kunnen right to challenge binnen Wmo gebruiken?

Marieke Koot (LSA): Welke zorginitiatieven, onder welke voorwaarden en op welke wijze kunnen bewoners gebruikmaken van het right to challenge binnen de Wmo?

 

Er wordt stevig gesproken door de deelnemers. Alle aanwezigen hebben op hun eigen manier met buurtrechten te maken. Er zijn vooral veel actieve bewoners aanwezig. Sommigen van hen zijn actief in gesprek met hun gemeenteraad over het onderwerp, anderen zijn zich nog aan het oriënteren en weer anderen hebben de regie in eigen hand genomen en hebben een BewonersBedrijf of een pand in zelfbeheer. Ook is er een kleine groep bestuurders en gemeenteambtenaren die geïnteresseerd zijn om over dit onderwerp met actieve bewoners in gesprek te gaan. Bij elkaar levert het boeiende en leerzame gesprekken op.

 

Na drie kwartier intensief praten, is het tijd voor een korte pauze en een intermezzo. Paul Struijk is bestuursvoorzitter van het park Elisabeth Groen. Een park opgezet voor en door bewoners in nauwe samenwerking met de gemeente. Hij vertelt hoe dat tot stand is gekomen en hoe de samenwerking tot nu toe verloopt. In het kort komt het erop neer dat er op een oude ziekhuisterrein een ‘ecologische kans’ lag om een park te maken. Mede door de financiële crisis was en de gemeente daardoor geen geld had om te bouwen, wilde de gemeente voor de 22 hectare samen met bewoners en nabijgelegen organisaties hiervoor een plan maken. Er werd aan iedereen gevraagd om mee te denken en met plannen en ideeën te komen. In zeer korte tijd kwam er daarna een Inrichting- en Beheerplan, gemaakt door bewoners, versterkt door een aantal gemeenteambtenaren. Nu gaat het allemaal uitgevoerd worden, in beheer van bewoners. De gemeente blijft eigenaar en blijft kassier, bewoners zijn opdrachtgever. Het is een mooi verhaal dat Paul vertelt. Een verhaal over verregaande samenwerking en vertrouwen tussen gemeenten en bewoners. En dat mist nogal eens, zo blijkt als de tafelgesprekken weer beginnen. Er is nog steeds een groot ‘wij’ ‘zij’-gevoel. Terwijl we toch erg vaak met hetzelfde doel in ons achterhoofd aan het werk zijn.

 

Na nog een ruim half uur met elkaar gesproken hebben, delen de gespreksleiders de belangrijkste conclusies van alle tafels.DSC_0121

 

Resultaten en conclusies

 

Gesprekstafel: Buurtrechten inzetten:

Wat is nodig?Op zowel fysieke als sociale domeinen zijn buurtrechten te gebruiken.

 

 Machtsstructuur doorbreken

  • Draagvlak nodig binnen de hoogste managementlaag in de gemeente
  • Leerkring opzetten voor ambtenaren (invoering is nu vaak afhankelijk van ‘goede’ ambtenaar)
  • Koppels vormen van iemand die ambtenaar goed kent én iemand die bewoners goed kent
  • Niet achterover leunen, continu in gesprek blijven

 Zelf doen, niet afwachten

  • Zorgen dat je als bewoners serieus genomen wordt
  • Jezelf serieus nemen
  • Bewoners moeten positie krijgen en niet afhankelijk zijn van gemeenten
  • Recht nemen, niet krijgen
  • Burgerinitiatieven zijn vaak vrijwillig, bij right to challenge moet wel budget overgeheveld worden

 Maatschappelijk rendement zichtbaar maken

 

Gesprekstafel: Hoe verder na indienen motie?DSC_0157

Lobby politiek

Hoe ga je inhoud bepalen?

  • Ervaringen op papier zetten
  • Zelf als bewoner  ‘er boven op zitten’
  • Motie uit den landen meenemen naar gesprekken met de verschillende partijen in de wijk
  • Actief blijven, ook op de inhoud

 

Welke partijen betrek je?

De bestaande bewonersorganisaties in de wijk, corporaties, zorginstellingen, scholen, kerken et cetera inlichten over Buurtrechten en deze groep zo veel mogelijk meekrijgen. Dan kan de gemeente niet om je heen

 

Indien motie aangenomen door de politiek:

  • De gemeenten moeten bewoners op de hoogte houden
  • Als er een tussennota komt, controleer die als bewoners
  • Blijf in gesprek met de lokale politiek. Nu kun je nog veel beïnvloeden

Communicatie

  • Bewoners inlichten (dat moeten gemeenten en bewonersgroepen doen)
  • Probeer in kaart te brengen waar de behoeftes liggen in de wijk

 

Gesprekstafel:  Hoe kom je tot bewustwording over rechten?

  • Het is een lastig onderwerp. hoe kun je bewoners in een wijk met hoge werkloosheid en sociale problemen bewust maken van het feit dat ze buurtrechten hebben en er gebruik van kunnen maken? Ze zijn namelijk bezig met basisbehoeften, met overleven
  • In een wijk heb je mensen die al generaties lang in uitkeringen zitten. Die kun je lastig bereiken met dit verhaal. Maar in die wijk zitten ook mensen die wel ooit gewerkt hebben en nu weer terug zijn op tree 1 van de piramide van Maslow: die twee types wil je met elkaar verbinden. -Het zou mooi zijn als deze groep mensen in elk geval het recht hebben om een buurtinitiatief te starten
  • Voordat je iets kun bereiken met deze groep moet er eerst bewustwording komen: deze buurt is van ons

 

Randvoorwaarden vanuit de gemeente

  • Vrije regelzone – samen met ambtenaren
  • Vrijstelling van sollicitatieplicht

 

Gesprekstafel: Welke zorginitiatieven kunnen right to challenge binnen Wmo gebruiken?DSC_0076

Welke taken zouden bewoners kunnen overnemen?

Burenhulp, boodschappen doen, rol in sociale wijkteam (doorverwijzen), re-integratie (bv via BewonersBedrijf), beleid wonen organiseren, telefoonkring organiseren, zorgondersteuner in de wijk, organiseren van lokale thuiszorg, dagbesteding verzorgen, et cetera

 

En op welke schaal?

Ligt aan het inwoneraantal. In de ene plaats (bv Zeist) kan dit op stadsniveau, in andere steden op wijkniveau. Ook wordt op buurt- of straatniveau genoemd. Gaandeweg ervaren wat mogelijk is.

 

 Wat is nodig om het Right to Challenge goed uit te voeren in de Wmo?

  • Goed georganiseerde bewoners (rechtspersoon)
  • Kennis: zowel zakelijk inzicht als kennis van zorg + organisaties
  • Een onderbouwd plan van bewoners:  hoe willen ze de zorg gaan overnemen?
  • Massa, voldoende bewoners die achter het plan staan
  • Inzicht in huidige aanbestedingen + wat is het kostenplaatje + voor welke termijn lopen de aanbestedingen
  • Mogelijkheid om contract open te breken via right to challenge
  • De plek van informele zorg in een aanbesteding meenemen. Informele en formele zorg loopt nu door elkaar heen.
  • Voor informele zorg is ook geld nodig
  • Snellere mogelijkheden om contracten open te breken? Flexibel budget voor zorg?

Hoe komen we daar? Hoe regelen we dat?

  • Er is een breed overleg nodig met bewoners, gemeente, zorgaanbieders om de kaders te bepalen
  • Probeer elkaar als bewoners te vinden, wat is de vraag uit de wijk (bv d.m.v. een enquête). Creëer draagvlak
  • Je kan als bewoner invloed uitoefenen in de Wmo verordening via de Wmo raad. Pleit hier voor een rol van bewoners
  • Leer van de buren (kijk naar hoe andere bewonersinitiatieven het georganiseerd hebben)
  • Maak een verzamelpunt van ervaringen rond invoeren right to challenge vanuit gemeenten
  • Bewoners moeten beschikken over voldoende kennis, hoe?
  • Bewoners hebben ook begeleiding nodig in het traject om te komen tot een goede uitvoering van de right to challenge
  • Gemeenten moeten goed informeren over de mogelijkheden van de right to challenge
  • Er moet een mogelijkheid zijn om te kunnen proefdraaien of experimenteren
  • Er is budget nodig
  • Investeer in je relatie met de gemeente + overige organisaties (hoe ga je met elkaar samenwerken? Sociaal contract opstellen?)

 

 

Terwijl iedereen deze conclusies, vragen en aanbevelingen tot zich laat doordringen, drinken we een drankje. We proosten op het feit dat we een mooie stap hebben gezet richting meer regie voor bewoners. Het is er één in een lange serie stappen om het belang van buurtrechten tussen ieders oren te krijgen en om de buurtrechten de vorm te geven die ze moeten hebben. Het LSA gaat hier met onverminderde inzet mee door in 2015. Samen met jullie.